དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ། བྱོན་པ་ལེགས།

ག༽ བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབྱེ་བ།   དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི། མཁས་པ་ལྡེའུས་ (དུས་རབས་13པ།) མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཆོས་འབྱུང་རྒྱས་པ་ལས[1]། དེ་ནི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་ལ་ཡང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། སྤྱི་ལ་ལྔ་སྟེ་བྱེ་བྲག་གཉིས། ཞེས་སྨོས་ཏེ། སྤྱིར་ནི་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་བསྟན་བཅོས་སུ་གྲགས་སོ། །དེ་སྐད་དུ་ཡང་། རྒྱལ་བ་བྱམས་པས[2]། རིག་པའི་གནས་ལྔ་དག་ལ་བརྩོན་པར་མ་བྱས་ན། །

ཁ༽ བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད།   གཉིས་པ། བསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི། ཆོས་རྗེ་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས་ (1182-1251) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་ཆེན་མོ་ལས[1]། རྩོམ་པ་པོ་ཚད་དང་ལྡན་པས་བྱས་པ་བཀའ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཀའི་དགོངས་འགྲེལ་དུ་བྱས་ཤིང་། བྱེད་པ་ཐར་པ་ཐོབ་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་སྟེ། (བྱམས་མགོན་གྱི་) རྒྱུད་བླ་མ་ལས[2]། གང་ཞིག་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་འབའ་ཞིག་གི ། དབང་བྱས་རྣམ་གཡེང་མེད་ཡིད་ཅན་གྱིས་བཤད། །

༄༅། །བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་ཡན་ལག་ངོ་སྤྲོད། ཀ༽ བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་གམ་སྒྲ་བཤད།   དེ་ཡང་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་གྱི་དཀར་ཆག་ཞིབ་ཏུ་ཤེས་པ་ལ་ཐོག་མར་བཀའ་བསྟན་གྱི་སྒྲ་བཤད་དང་། མཚན་ཉིད། དབྱེ་བ་བཅས་དང་། དེ་བཞིན་རྩོམ་པའི་རྒྱུ་དྲུག་དང་། རྩོམ་པ་པོར་ལྡན་དགོས་པའི་ཡོན་ཏན་བཞི། བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པའི་ཡན་ལག་ལྔ་སོགས་ཀྱང་མ་ཤེས་ཐབས་མེད་ལ་སོང་འདིར་ཞིབ་ཏུ་འགོད་པར་བྱ་བ་ལ། དང་པོ།བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་གམ་སྒྲ་བཤད་ནི།

ད༽ པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་རྩོམ་གྱི་རྣམ་གྲངས།   དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྨད་བྱུང་ལེགས་བཤད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་མང་དུ་མཛད་པ་ལས། སྔོན་བྱོན་པཎ་གྲུབ་ལོ་པཎ་དག་གིས་དཀའ་བ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷུར་བཞེས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་དང་། དགོངས་འགྲེལ་གྱི་བསྟན་འགྱུར་ཞེས་སྡེ་ཚན་ཆེན་པོ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་སྟེ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མཛད་པ་ལྟར། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་བསྟན་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པ་ཆོས་ཚན་གྲངས་ ༥༣༡ དང་།

ཐ༽ དབང་ལུང་ཁྲིད་གསུམ་གྱི་རྒྱུན་ཡོད་མེད།   དེ་ཡང་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་དང་བཅས་པའི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ཀྱང་། འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ (1004/1005-1064) ཀྱིས་མཛད་པའི་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ལས[1]། དེ་ནས་བླ་མ་རང་བཞིན་གྱིས་ལྗགས་བདེ་བ་དང་། ཇ་བཟང་པོ་དེས་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡ་ཤས་བཀླག་ལུང་མཛད་པ་ན།

ཏ༽ བསྟན་འགྱུར་དུ་མ་འཁོད་པ་དང་། སྒྲ་སྒྱུར་ཞུ་རྒྱུའི་བསྟན་བཅོས་སྐོར།   གཞན་ཡང་མཇུག་ཏུ་ལེགས་སྦྱར་དང་རྒྱ་ཡིག་ལས་གསར་དུ་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་རིགས་དང་། ལེགས་སྦྱར་དང་། པཱ་ལི། རྒྱ་ཡིག་བཅས་ནས་བོད་བསྒྱུར་ཞུ་བསྡད་ཇི་ཡོད། བོད་འགྱུར་ཟིན་ཀྱང་མ་ཡིག་མ་རྙེད་པ་ཇི་ཡོད། བསྟན་འགྱུར་དུ་མ་འཁོད་པའི་བསྟན་བཅོས་གསར་དུ་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་ཇི་ཡོད། བོད་ཡིག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མེད་པའི་རིགས་གང་དང་གང་ཡོད་པ།

ཉ༽ དཀར་ཆག་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྒྲིག་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས།   དང་པོ་པཎ་གྲུབ་སོ་སོའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་ཆོས་ཚན་གྱི་གྲངས་མཚོན་པའི་ཨང་གྲངས་བཀོད་ཡོད་པ་དང་། གཉིས་པ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ལྟར་སྡེ་ཚན་བསྟོད་ཚོགས་དང་རྒྱུད་སོགས་གང་ཡིན་དང་། གསུམ་པ་སྡེ་ཚན་སོ་སོའི་ནང་གསེས་ ༼ཀ༽ ལྟ་བུ་པོད་རྟགས་གང་ཡིན་བཀོད་ཡོད། བཞི་པ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་གཞན་ལ་མེད་པའི་ཁྱད་ཆོས་གཅིག་ནི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབུར་རྒྱ་གར་སྐད་ཡོད་མེད་དང་།

ཇ༽ དཀར་ཆག་གི་ཆིངས་རིམ་པ་བདུན།   དཀར་ཆག་གི་ཆིངས་རིམ་པ་བདུན་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་དཀར་ཆག་རིག་པ་ལས[1]། ༡ སྡེ་ཚན་གང་གི་ཁོངས་ཡིན་པ། ༢ རྩོམ་ཡིག་གི་ཁ་བྱང་དང་མིང་། ༣ རྩོམ་པ་པོའི་མིང་། ༤ ལེ་ཚན་གྱི་གྲངས། ༥ པོད་གྲངས། ༦ ཤོག་གྲངས། ༧ ཆ་ཚང་མིན་བཅས་ཡིན། བདུན་པོ་དེ་ནི་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་མཁན་དང་། སློབ་ཁྲིད་འཆད་ཉན་བྱེད་མཁན།

ཆ༽ དཀར་ཆག་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་ཆ་ལག   དཀར་ཆག་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་ཆ་ལག་ནི། དཀར་ཆག་རིག་པ་ལས[1]། ཐོག་མར་སྡེ་ཚན་བགོ་ཚུལ་ཤེས་དགོས་པ་དང་། དེ་རྗེས་དེའི་གོ་རིམ་སྒྲིག་སྟངས་སྐོར་ཤེས་དགོས། དེ་གཉིས་ནི་དཀར་ཆག་འགོད་ཚུལ་གྱི་རྩ་བའི་ཤེས་ཡོན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དཀར་ཆག་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ཡང་དེ་ནས་བྱུང་བ་རེད། ཅེས་བསྟན་པ་ལས་ཆ་ལག་ཚང་བའི་སྒོ་ནས་སྡེ་ཚན་དབྱེ་བའི་དཀར་ཆག་གི་གལ་གནད་དང་། དོན་སྙིང་། དཀར་ཆག་སྒྲིག་ཚུལ།

ཅ༽ བོད་དུ་དཀར་ཆག་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས།   དེ་ཡང་སྔོན་གྱི་དཀར་ཆག་རྣམ་གསུམ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་། བོད་ཀྱི་དཀར་ཆག་རིག་པ་ནི། བཀའ་བསྟན་དཀར་ཆག་དང་། བཀའ་བསྟན་མིན་པའི་དཀར་ཆག་བཅས་གྲུབ་ཆ་ཆེན་པོ་གཉིས་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། བཀའ་བསྟན་གྱི་དཀར་ཆག་ནི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་ཡིན་ཅིང་།