དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ། བྱོན་པ་ལེགས།

ཕ༽ ལོ་ཙཱའི་ཞལ་གྲངས་དང་། མཁས་པའི་བཞེད་ཚུལ།   བོད་ལ་པཎྜི་ཏ་ཇི་ཙམ་གདན་དྲངས་པ་ནི། མཁས་དབང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་ (འཁྲུངས་དུས། 1933-) ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་སིལ་བུའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ཤེལ་དཀར་ཕྲེང་བ་ལས[1]། སྐབས་འདིར་བསྟན་པ་སྔ་དར། ཕྱི་དར་གཉིས་ལ་པཎྜི་ཏ་བོད་ལ་ཕེབས་པའི་བསྡུར་ཚད་སྐོར། བསྟན་པ་ཕྱི་དར་ལ་བྱོན་པ་ནི། ལྷ་བླ་མ་ཡེ་ཤེས་འོད་ཀྱིས་ (ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་འགོར།) བུདྡྷ་པཱ་ལ་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པ་ནས་པཎ་ཆེན་ནགས་ཀྱི་རིན་ཆེན་

དགུ། དུས་རབས་སོ་སོར་བྱོན་པའི་ལོ་ཙཱ་བའི་མཚན་གཞུང་།   ༡༽ དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་བྱོན་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ནི། རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བའི་ཐོག་མ་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་དང་། དེའི་མཆན་བུ་དྷརྨ་ཀོཥ་དང་། ལྷ་ལུང་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཅས་བྱོན་ནས་མདོ་རྒྱུད་དང་། སྨན་རྩིས་སོགས་ཀྱི་གཞུང་མང་དུ་བསྒྱུར། ༢༽ དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་བྱོན་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ནི། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བྲན་ཀ་མུ་ལ་ཀོ་ཤ་དང་། གཉགས་ཛྙཱ་ན་ཀུ་མཱ་ར།

བརྒྱད། བོད་ཡུལ་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་རིམ་བྱིན་གྱི་མཚན་བརྗོད་བཞུགས་སོ།།[1]   གངས་ལྗོངས་ལོ་ཙཱའི་ཚོམས་ཆེན་དུ། །རྟོགས་གྲུབ་ཤེས་བྱས་མཐའ་ཡས་ཤིང་། །འཆད་རྩོད་རྩོམ་ལ་རབ་མངའ་བའི། །སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་བདག་ཉིད་ཅན། །དཔལ་ལྡན་རིག་འདྲེན་སྐྱེས་བུའི་ཚོགས། །ལོ་ཙཱའི་བྱེད་པོར་གསོལ་བ་འདེབས། །ཡི་གེའི་བྱེད་པོ་སམ་བྷོ་ཊ། །དྷ་མ་ཀོ་ཥ་ཧན་ཝན་ཧད། །ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དང་། །ཧྭ་ཤང་མཧཱ་དེ་ཝ་བཅས། །དུས་རབས་བདུན་པའི་རིང་བྱོན་པའི། །ལོ་ཙཱ་བ་ཡི་འཕྲིན་ལས་ལ། །གུས་པའི་ཕྱག་འཚལ་སྤྱི་བོས་མཆོད། །

བདུན། སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཏུ་གསལ་བའི་ལོ་པཎ། ཞུ་ཆེན་ཚུལ་ཁྲིམས་རིན་ཆེན་ (1697-1774) གྱིས་མཛད་པའི་སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག་ཏུ་བགྲངས་པའི་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གཞུང་ནི། མདོར་ན། དེ་དག་གི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་ཡུལ་འཛིན་མའི་ཁྱོན་འདིར་ཞབས་ཀྱིས་བཅགས་ཤིང་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་རྩ་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་པཎྜི་ཏ་དང༌། སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་དབང་པོ་སྤྲུལ་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་གང་དག་བྱོན་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གྱི་ཕྲེང་བ་རྟོགས་པར་སླ་བའི་ཕྱིར། ཚིགས་སུ་བཅད་པར་བསྡེབས་ན་འདི་ལྟ་སྟེ།

དྲུག །མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་གསལ་བའི་ལོ་པཎ།   དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ (1504-1566) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས་[1]བྱུང་བའི་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཇི་ལྟར་བྱོན་པ་ནི། ལོ་ཙཱ་བ་ལ་སྔ་བ་ཐོན་མི་སམྦྷོ་ཊ། དྷརྨ་ཀོ་ཥ། ལྷ་ལུང་རྡོ་རྗེ་དཔལ། བྲན་ཀ་མུ་ལ་ཀོ་ཥ་རྣམས་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བའོ། །ཁ་ཆེ་ཨཱ་ནནྡ། ཁྲི་བཞེར་སང་ཤི་ཏ། སྦྲང་རྒྱ་རེ་ལེགས་གཟིགས། སེང་གོང་ལྷ་ལུང་གཟིགས། རྦ་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ། ངན་ལམ་རྒྱལ་བ་མཆོག་དབྱངས། དབའས་མཉྫུ་ཤྲཱི།

ལྔ། མཁྱེན་བརྩེའི་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསལ་བའི་ལོ་པཎ།   དེ་ཡང་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོས་ (1820-1892) མཛད་པའི་མཁྱེན་བརྩེའི་ཆོས་འབྱུང་ལས[1]། གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པའི་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་རགས་རིམ་ཚིགས་བཅད་དུ་བསྡེབས་པ་མཧཱ་པཎྜི་ཏ་ཤཱི་ལ་རཏྣའི་གསུང་བཞུགས་སོ། །ལོ་པཎ་བྱོན་པའི་མཚན་ཐོ་ཞུ་ཆེན་གསུང་ལ་རྗེ་ཉིད་ཀྱིས་མཆན་བཏབ་པ། ཨོཾ་སྭསྟི། བོད་དུ་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་སྔ་དར་དུས། །རྒྱ་བལ་ཁ་ཆེ་ནས་བྱོན་པཎྜི་ཏ། །ཀུ་ས་ར་དང་བྲམ་ཟེ་ཤང་ཀ་ར། །

བཞི། ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསལ་བའི་ལོ་པཎ།   ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པས་ (1308-1363) མཛད་པའི་ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་ལས་[1]བྱུང་བའི་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གཞུང་ནི། འདི་ཡན་ལ་བྱོན་པའི་པཎྜི་ཏ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་བྱོན་པ་ཀུན་དྲིལ་བའི་རྐང་གྲངས་ནི། མཁན་པོ་ལི་བྱིན། མཁན་པོ་ཤནྟ་རཀྵི་ཏ་བོད་སྐད་དུ་ཞི་བ་འཚོ་དང་། པདྨ་འབྱུང་(པདྨ་ཀ་ར་)དང༌། སྔགས་འཆང་འཕགས་པ་ཀིརྟི་དང༌། བཱི་མ་ལ་མི་ཏྲ་(དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་)དང་། སངས་རྒྱས་གསང་བ་(བུདྡྷ་གུ་ཡ་)དང༌།

གསུམ། བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསལ་བའི་ལོ་པཎ། ༡༽ བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་ལོ་ཙཱ་བ་ཇི་བྱུང་།   ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ (1290-1364) ཀྱིས་མཛད་པའི་བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ལས[1]། བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་གྲགས་ཅན་བརྒྱ་དང་གོ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་གཞུང་ནི། དེ་ལྟར་བོད་དུ་དམ་པའི་ཆོས་དར་བར་མཛད་པའི་པཎྜི་ཏ་བོད་དུ་བྱུང་བ་ནི། ༡ མཁན་པོ་ཤནྟ་རཀྵི་ཏ་བོད་སྐད་དུ་ཞི་བ་འཚོ་དང་། ༢ པདྨ་འབྱུང་གནས་དང་། ༣ སྔགས་འཆང་དྷརྨ་ཀིརྟི་དང་། ༤ བི་མ་ལ་མི་ཏྲ་དྲི་མེད་བཤེས་གཉེན་དང་། ༥ སངས་རྒྱས་གསང་བ་དང་། ༦ བསམ་ཡས་ཀྱི་རབ་གནས་མཁན་ཤཱནྟི་གརྦྷ་ཞི་བ་སྙིང་པོ་དང་།

གཉིས། ཉང་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསལ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ། དེ་ཡང་མངའ་བདག་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་ (1124-1192) གྱིས་མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་[1]དུ་བགྲངས་པའི་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་གཞུང་ནི། ལོ་ཙཱ་བ་སྙགས་ཛྙཱ་ན་ཀུ་མ་ར་དང༌། དྲི་མེད་ཤ་དྷ་ར་དང༌། སྦས་མཉྫུ་ཤྲཱི་དང༌། ཏྲན་པ་མུ་རི་ཏི་དང༌། སྦས་ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་དང༌། གཉན་དཔལ་དབྱངས་དང་། ངན་ལམ་རྒྱལ་བ་མཆོག་དབྱངས་དང༌། འབྲོ་ཀ་བ་དཔལ་བརྩེགས་དང་། ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན་དང་།

པ༽ བཀའ་བསྟན་སྒྱུར་མཁན་གྱི་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཇི་ཙམ་བྱོན་པ། གཅིག །བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔར་གསལ་བའི་ལོ་པཎ།   དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བའི་སྐོར་གྱི་གལ་ཆེའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆར་མཚོན་ན། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་དང་། ཉང་ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད། བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང༌། ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང༌། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག །སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང་། བོད་སིལ་བུའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ། དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་བཅས་ཡིན་ལ།