དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ། བྱོན་པ་ལེགས།
༄༅། །བསླབ་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སཾ་བོད་ཤན་སྦྱར་དུ་བཀོད་པ།
शिक्षासमुच्चय कारिका
མཛད་པ་པོ། མཁན་པོ་ཞི་བ་ལྷ།
བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་པོ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ།
དཱ་ན་ཤཱི་ལ། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེ།
སླད་ཀྱིས་ཞུ་དག་པ། ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཏི་ལ་ཀ་ཀ་ལ་ཤ །
ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ།
༄༅། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཤིཀྵ་ས་མུཙྪ་ཡ་ཀཱ་རི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། བསླབ་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ།
སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
यदा मम परेषां च भयं दुःखं च न प्रियम्। तदात्मनः को विशेषो यत्तं रक्षामि नेतरम्॥१॥
༡༽
འདི་ལྟར་བདག་དང་གཞན་དག་ཀྱང་། །
འཇིགས་དང་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ན། །
བདག་དང་བྱེ་བྲག་ཅི་ཡོད་ན། །
གང་དེ་བསྲུང་ལ་གཞན་མི་བསྲུང་། །
दुःखान्तं कर्तुकामेन सुखान्तं गन्तुमिच्छता।
श्रद्धामूलं दृढीकृत्य बोधौ कार्या मतिर्दृढा॥२॥
༢༽
སྡུག་བསྔལ་མཐར་འབྱིན་འདོད་པ་དང་། །
བདེ་བའི་མཐར་ཡང་འགྲོ་འདོད་པས། །
དད་པའི་རྩ་བ་བརྟན་བྱ་སྟེ། །
བྱང་ཆུབ་ལ་ཡང་བློ་བརྟན་བྱ། །
(शिक्षादरो) महायानाद्बोधिसत्त्वस्य संबरः।
मर्मस्थानान्यतो विद्याद्येनानापत्तिको भवेत्॥३॥
༣༽
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་ནི། །
རྒྱས་པར་ཐེག་པ་ཆེ་ལས་འབྱུང་། །
གང་གིས་ལྟུང་བར་མི་འགྱུར་བའི། །
གནད་ཀྱི་གནས་རྣམས་འདིར་རིག་བྱ། །
आत्मभावस्य भोगानां त्र्यध्ववृत्तेः शुभस्य च।
उत्सर्गः सर्वसत्त्वेभ्यस्तद्रक्षा शुद्धिवर्धनम्॥४॥
༤༽
བདག་གི་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། །
དགེ་བ་དུས་གསུམ་སྐྱེས་པ་རྣམས། །
སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་བཏང་བ་དང་། །
དེ་བསྲུང་དག་པ་སྤེལ་བའོ། །
परिभोगाय सत्त्वानामात्मभावादि दीयते।
अरक्षिते कुतो भोगः कि दत्तं यन्न भुज्यते॥५॥
༥༽
སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱད་ཕྱིར། །
ལུས་ལ་སོགས་པས་བསྲུང་བར་བྱ། །
མ་བསྲུངས་ལོངས་སྤྱོད་གང་ལས་འོང་། །
གང་མི་སྤྱོད་པ་ཅི་ཞིག་སྦྱིན། །
तस्मात्सत्वोपभोगार्थमात्मभावादि पालयेत्।
कल्याणमित्रानुत्सर्गात् सूत्राणां च सदेक्षणात्॥६॥
༦༽
དེ་བས་སེམས་ཅན་ལོངས་སྤྱོད་ཕྱིར། །
དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མི་གཏོང་ཞིང་། །
མདོ་སྡེ་དག་ལ་རྟག་བལྟ་བས། །
ལུས་ལ་སོགས་པ་བསྲུང་བར་བྱ། །
तत्रात्मभावे का रक्षा यदनर्थविवर्जनम्।
केनैतल्लभ्यते सर्वं निष्फलस्पन्दवर्जनात्॥७॥
༧༽
དེ་ལ་ལུས་བསྲུང་གང་ཞེ་ན། །
གནོད་པར་འགྱུར་བ་སྤང་བ་སྟེ། །
དེ་ཀུན་གང་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན། །
འབྲས་བུ་མེད་པའི་བྱེད་སྤངས་པས། །
एतत्सिध्येत्सदा स्मृत्या स्मृतिस्तीव्रादराद्भवेत्।
आदरः शममाहात्म्यं ज्ञात्वातापेन जायते॥८॥
༨༽
དེ་ཡང་རྟག་ཏུ་དྲན་པས་འགྲུབ། །
དྲན་པ་ཤིན་ཏུ་གུས་ལས་འབྱུང་། །
གུས་ནི་ཞི་བའི་ཆེ་བ་ཉིད། །
ཤེས་པར་གྱུར་ནས་བརྟུན་པས་སྐྱེད། །
समाहितो यथाभूतं प्रजानातीत्यवदन्मुनिः।
शमाच्च न चलेच्चित्तं बाह्यचेष्टा निवर्तनात्॥९॥
༩༽
མཉམ་གཞག་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་དུ། །
ཤེས་པར་འགྱུར་ཞེས་ཐུབ་པས་གསུངས། །
ཕྱི་རོལ་གཡོ་བ་བཟློག་པ་ཡིས། །
སེམས་ནི་ཞི་ལས་མི་གཡོ་ཞིང་། །
सर्वत्रापचलो मन्दमतिस्निग्धाभिभाषणात्।
आवर्जयेज्जनं भव्यमादेयश्चापि जायते॥१०॥
༡༠༽
ཀུན་ཏུ་མི་རྒོད་འཇམ་པ་དང་། །
རན་ཅིང་མཉེན་པར་སྨྲ་བ་ཡིས། །
སྐལ་ཅན་སྐྱེ་བོ་འདུན་པར་འགྱུར། །
གཟུང་བར་འོས་པའང་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །
अनादेयं तु तं लोकः परिभूय जिनांकुरम्।
भस्मच्छन्नो यथा वन्हिः पच्येत नरकादिषु॥११॥
༡༡༽
འདི་ནི་གཟུང་འོས་མ་ཡིན་ན། །
འཇིག་རྟེན་རྒྱལ་བའི་མྱུ་གུ་བརྙས། །
ཐལ་བས་གཡོགས་པའི་མེ་བཞིན་དུ། །
སེམས་ཅན་དམྱལ་ལ་སོགས་པར་སྲེག །
रत्नमेघे जिनेनोक्तस्तेन संक्षेपसंवरः।
येनाप्रसादः सत्वानां तद्यत्नेन विवर्जयेत्॥१२॥
༡༢༽
དེ་ཕྱིར་རྒྱལ་བས་སྡོམ་པའི་མདོར། །
གང་གིས་སེམས་ཅན་མ་དད་འགྱུར། །
དེ་ནི་བསྒྲིམས་ཏེ་རྣམ་སྤང་ཞེས། །
དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་ལས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །
एषा रक्षात्मभावस्य भैषज्यवसनादिभिः।
आत्मतृष्णोपभोगात्तु क्लिष्टापत्तिः प्रजायते॥१३॥
༡༣༽
འདི་ནི་བདག་ལུས་བསྲུང་བ་སྟེ། །
སྨན་དང་གོས་ལ་སོགས་བཅས་པས། །
བདག་ལ་སྲེད་པས་ལོངས་སྤྱད་ན། །
ཉོན་མོངས་བཅས་པའི་ལྟུང་བར་འགྱུར། །
सुकृतारम्भिणा भाव्यं मात्रज्ञेन च सर्वतः।
इति शिक्षापदादस्य भोगरक्षा न दुष्करा॥१४॥
༡༤༽
ལེགས་སྤྱད་དག་ལ་བརྩམ་པར་བྱ། །
ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཚོད་རིག་བྱ། །
དེ་ལྟས་བསླབ་པའི་གཞི་འདི་ལས། །
དེ་ཡི་ལོངས་སྤྱོད་བསྲུང་མི་དཀའ། །
स्वार्थविपाक वैतृष्ण्याच्छुभं संरक्षितं भवेत्।
पश्चातापं न कुर्वीत न च कृत्वा प्रकाशयेत्॥१५॥
༡༥༽
རང་དོན་རྣམ་སྨིན་སྲེད་སྤངས་པས། །
དགེ་བ་ཀུན་ཏུ་བསྲུང་བར་འགྱུར། །
འགྱོད་པར་ཡང་ནི་མི་བྱ་སྟེ། །
བྱས་པར་གྱུར་ཀྱང་བསྒྲག་མི་བྱ། །
लाभसत्कारभीतः स्यादुन्नतिं वर्जयेत्सदा।
बोधिसत्त्वः प्रसन्नः स्याद्धर्मे विमतिमुत्सृजेत्॥१६॥
༡༦༽
རྙེད་དང་བཀུར་སྟིས་འཇིགས་བྱ་ཞིང་། །
ཁེངས་པ་རྟག་ཏུ་སྤང་བར་བྱ། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དད་བྱ་ཞིང་། །
ཆོས་ལ་ཡིད་གཉིས་སྤང་བར་བྱ། །
शोधितस्यात्मभावस्यभोगः पथ्यो भविष्यति।
सम्यक्सिद्धस्य भक्तस्य निष्कणस्येव देहिनाम्॥१७॥
༡༧༽
ལུས་ནི་རྣམ་པར་སྦྱངས་བྱས་ན། །
ཕན་པའི་ལོངས་སྤྱོད་འགྱུར་བ་སྟེ། །
འབྲས་ཆན་ལེགས་པར་ཚོས་པ་དང་། །
གཟེགས་མེད་ལུས་ཅན་ཕན་པ་འདྲ། །
तृणच्छन्न यथा शस्यं रोगैः सीदति नैधते।
बुद्धांकुरस्तथा वृद्धिं क्लेशच्छन्नो न गच्छति॥१८॥
༡༨༽
ཇི་ལྟར་ལོ་ཏོག་བཙས་ཁེབས་ན། །
ནད་ཀྱིས་ཞུམ་ཞིང་རྒྱས་མི་འགྱུར། །
དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་མྱུ་གུ་ཡང་། །
ཉོན་མོངས་ཁེབས་ན་རྒྱས་མི་འགྱུར། །
आत्मभावस्य का शुद्धिः पापक्लेशविशोधनम्।
संबुद्धोत्तयर्थसारेण यत्नभावे त्वपायगः॥१९॥
༡༩༽
ལུས་ཀྱི་དག་པ་གང་ཞེ་ན། །
སྡིག་དང་ཉོན་མོངས་རྣམ་སྦྱོང་ཡིན། །
རྫོགས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་ཚུལ་དུ། །
འབད་པ་མེད་ན་ངན་འགྲོར་འགྲོ། །
क्षमेत श्रुतमेषेत संश्रयेत वनं ततः।
सामाधानाय युज्येत भावयेदशुभादिकम्॥२०॥
༢༠༽
བཟོད་བྱ་ཐོས་པ་བཙལ་བར་བྱ། །
དེ་ནས་ནགས་སུ་གནས་པར་བྱ། །
མཉམ་པར་གཞག་ལ་བརྩོན་བྱ་ཞིང་། །
མི་སྡུག་ལ་སོགས་བསྒོམ་པར་བྱ། །
भोगशुद्धिं च जानीयात्सम्यगाजीवशोधनात्।
शून्यताकरुणागर्भेचेष्टितात्पुण्यशोधनम्॥२१॥
༢༡༽
ཡང་དག་འཚོ་བ་སྦྱངས་པ་ཡིས། །
ལོངས་སྤྱོད་དག་པར་ཤེས་པར་བྱ། །
སྟོང་པ་སྙིང་རྗེའི་སྙིང་པོ་ཅན། །
བསྐྱེད་པས་བསོད་ནམས་དག་པར་འགྱུར། །
ग्रहीतारः सुबहवः स्वल्पं चेद मनेन किम्।
न चातितृप्तिजनकं वर्धनीयमिदं ततः॥२२॥
༢༢༽
གཟུང་བར་བྱ་བ་རབ་མང་ལ། །
འདི་ནི་ཉུང་ན་འདིས་ཅི་བྱ། །
ཤིན་ཏུ་ངོམས་པ་སྐྱེད་མ་ཡིན། །
དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་འཕེལ་བར་བྱ། །
आत्मभावस्य का वृद्धिर्बलानालस्यवर्धनम्।
शून्यताकरुणागर्भाद्दानाद्भोगस्य वर्धनम्॥२३॥
༢༣༽
དེ་ལ་ལུས་འཕེལ་གང་ཞེ་ན། །
ལེ་ལོ་མེད་དང་སྟོབས་སྐྱེད་ཡིན། །
སྟོང་དང་སྙིང་རྗེའི་སྙིང་པོ་ཅན། །
སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་འཕེལ་བར་འགྱུར། །
कृत्वादावेव यत्नेन व्यवसायाशयौ दृढौ।
करुणां च पुरस्कृत्य यतेत शुभवृद्धये॥२४॥
༢༤༽
བརྩོན་དང་བསམ་པ་བརྟན་པར་ཡང་། །
དང་པོ་ནན་ཏན་བྱས་ནས་ནི། །
སྙིང་རྗེ་མདུན་དུ་བཞག་ནས་ནི། །
དགེ་བ་སྤེལ་ལ་ནན་ཏན་བྱ། །
भद्रचर्याविधिः कार्यो वन्दनादिः सहादरात्।
श्रद्धादीनां सदाभ्यासो मैत्री बुद्धाद्यनुस्मृतिः॥२५॥
༢༥༽
བཟང་པོ་སྤྱོད་པའི་ཆོ་ག་བཞིན། །
ཕྱག་འཚལ་ལ་སོགས་གུས་པར་བྱ། །
དད་པ་ལ་སོགས་རྟག་ཏུ་བསྒོམ། །
བྱམས་དང་སངས་རྒྱས་སོགས་དྲན་བྱ། །
सर्वावस्थासु सत्वार्थो धर्मदानं निरामिषम्।
बोधिचित्तं च पुण्यस्य वृद्धिहेतुः समासतः॥२६॥
༢༦༽
དུས་རྣམས་ཀུན་ཏུ་སེམས་ཅན་དོན། །
ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ཟང་ཟིང་མེད། །
བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། །
བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །
सिद्धिः सम्यक्प्रहाणानामप्रमादावियोजनात्।
समृत्याथ संप्रजन्येन योनिशश्चिन्तनेन च॥२७॥
༢༧༽
འགྲུབ་པ་ཡང་དག་སྤོང་རྣམས་ཏེ། །
བག་ཡོད་པ་དང་མ་བྲལ་ཞིང་། །
དྲན་པ་དང་ནི་ཤེས་བཞིན་དང་། །
ཚུལ་བཞིན་དུ་ནི་སེམས་པའོ། །
བསླབ་པ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། མཁན་པོ་ཞི་བ་ལྷས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།
(རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ། སླད་ཀྱི་ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཏི་ལ་ཀ་ཀ་ལ་ཤ་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྲི་མདའི་དགོན་པར་ཞུ་ཐུག་ལེགས་པར་བྱས་པའོ། །)