ཁ༽ གསུང་རྟེན་གླེགས་བམ་བཞེངས་ཚུལ།

ཁ༽ གསུང་རྟེན་གླེགས་བམ་བཞེངས་ཚུལ།

 

དེ་ཡང་བོད་ཀྱི་དཔེ་དེབ་རྣམས་འབྲི་ཚུལ་རིགས་གསུམ་ཡོད་པ་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས^[1]། དེ་སྔོན་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་བོད་ཡིག་གི་གསུང་རབ་རྣམས་ཤོག་དྲིལ་དུ་བྱས་ནས་འཇོག་པ་དང་། གླེགས་བམ་དུ་བྱས་ནས་འཇོག་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། ཅེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས^[2]། བོད་ཡིག་གི་དེབ་འབྲི་ཚུལ་རིགས་གསུམ་སྟེ།

༡ ཤོག་དྲིལ་དུ་བྱས་ནས་འབྲི་བ་དང་། ༢ གླེགས་བམ་དུ་བྱས་ནས་འབྲི་བ། ༣ དེབ་ཐེར་དུ་འབྲི་བ་བཅས་ལས། ཤོག་དྲིལ་དུ་བྱས་ནས་འབྲི་བ་སྟེ། སྔར་བོད་དུ་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་རྣམས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཟིན་པ་མང་པོ་ཞིག་ཐོག་མར་ཤོག་དྲིལ་དུ་བྱས་ནས་འབྲི་བ་ཡིན་ཚུལ་ལོ་རྒྱུས་འགའ་ཞིག་ཏུ་གསལ།

དེབ་ཐེར་དུ་འབྲི་ཚུལ་ནི། ཐོག་མར་འབྲི་གཞིའི་ཤོག་བུ་རྣམས་ཚད་གཅིག་མཚུངས་སུ་དྲས་ཏེ་ལྟེབ་མགོ་ལྔ་ནས་བདུན་བར་གྱི་བརྩེགས་སྣ་ཚོགས་དང་། གོས་ཆེན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ཤ་བྱས་པ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནི་གླེགས་བམ་དུ་འབྲི་བ་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ཞིང་། ལག་རྩལ་འབྱོང་པོ་མེད་ཚེ་དཔེ་དེབ་ཆུད་ཟོས་སུ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སོང་ཉེན་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ཐོག་བྲིས་པའི་ཡིག་གཟུགས་ནི་ཡི་གེའི་ཤ་ཆེ་ཞིང་རྐང་པ་ཐུང་བའི་དཔེ་ཚུགས་མ་ཤས་ཆེ་ཞིང་། བོད་ས་གནས་ཀྱི་རིམ་བྱུང་སྲིད་གཞུང་གི་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་རྣམས་དཔེ་དེབ་དེའི་གྲས་ཤ་སྟག་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བྱུང་སྔ་ཕྱི་དང་། དུས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་ལས་ཐོག་མར་ཤོག་དྲིལ་དང་། དེ་རྗེས་གླེགས་བམ། མཐར་དེབ་ཐེར་གྱི་རྣམ་པ་བྱུང་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཐོག་མར་བྲིས་མ་དང་། དེ་རྗེས་ཤིང་དཔར། དེང་སྐབས་འཕྲུལ་པར་སོགས་སུ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་བཅས་སོ།།

དེ་ཡང་མཁས་དབང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་མཆོག་ནས་བརྩམས་པའི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་གིས་བོད་ལྗོངས་གསར་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་བ་ལས^[3]། བོད་དུ་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་གླེགས་བམ་བྱུང་ཚུལ་ལ་མཚོན་ན་ཐོག་མར་བསྒྱུར་བ་དང་། འཐོར་བུར་གནས་པ། ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་ཏེ་དཀར་ཆག་བཀོད་པ། ལག་བྲིས་མར་བཞེངས་པ་དང་། པར་བརྐོས་ཏེ་པར་མར་བཞེངས་པ་བཅས་ཀྱི་རིམ་པ་བརྒྱུད་ཡོད།

སྔོན་ལ་བསྒྱུར་བའི་གནས་ཚུལ་ནི་གོང་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་ཐུ་མི་བཀའ་དྲིན་ཅན་ནས་བཟུང་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་པར་བསྒྱུར་བ་དང་། ལྷག་པར་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་གྲུབ་རྗེས་སྒྲ་སྒྱུར་ལོ་ཙཱ་གླིང་དུ་སྐ་བ་དཔལ་བརྩེགས་དང་། ཅོག་རོ་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན། ཞང་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ལོ་ཙཱ་བ་མང་པོ་བྱོན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཀའ་བསྟན་བཅོས་བསྒྱུར་རྒྱུ་དེ་ཆེད་ལས་ཅན་དང་། །རྒྱུན་གཏན་རང་བཞིན་གྱི་བསྒྱུར་གྲྭ་ཆེན་པོ་ཚུགས་ཏེ་བོད་དུ་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་བསྒྱུར་བའི་བྱ་གཞག་གི་མཐོ་རླབས་འཕྱུར་བ་དེ་ནས་བསྟན་པ་སྔ་དར་སྐབས་གླང་དར་བར་རྒྱུན་ཆད་མྱོང་མེད་པ་དང་། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་བར་བཀའ་བསྟན་འགྱུར་བསྒྱུར་མ་རྣམས་ལ་གླེགས་བམ་གྱི་གཟུགས་དང་། ཡི་གེ་ཆེ་ཆུང་གི་རིམ་པའི་དབྱེ་བ་གང་ཡང་ཡོད་པར་མ་མངོན། དེ་ཡང་བཀའ་ཆེམས་བཀའ་ཁོལ་མའི་མཇུག་བསྡུའི་སྐབས་^[4]སུ། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྤྲུལ་པ་ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་རྗེ་ལྷ་གཅིག་དེའི་ཞལ་ནས། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་དེའི་བཀའ་ཆེམས་ཞེས་བྱ་བ། ལྷ་ས་བཞེངས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་བྲིས་པ་དང་ཀློག་པ་དང་། ཉན་པ་ལ་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལང་ངོ་གསུངས་སོ། །ཞེས་དང་། གཞན་ཡང་ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་རྗེ་ལྷ་ཅིག་གི་ཞལ་ནས^[5]། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཆེམས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཤོག་དྲིལ་འདི། དར་ཡུག་སྔོན་པོ་ལ་ཤོག་བུ་བྱས། གསེར་གྱི་ཡི་གེ་བྲིས་ནས་འདུག་པ་མཐོང་ནས་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དུ་འདུག་པ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མས་ལུང་བསྟན་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ནང་ནས་གཏེར་ནས་ཕྱུང་སྟེ། དུས་ཕྱི་མའི་མི་རྣམས་ཚོགས་ཆེན་པོ་གསོག་པའི་ཆེད་དུ་གླེགས་བམ་གྱི་ནང་དུ་ཡི་གེར་བྲིས་སོ། །བཀའ་ཆེམས་ཀྱི་ཡི་གེ་འདི་ཡང་མཐོང་བར་དཀའ་བ། ཐོས་པར་དཀའ་བ། རྙེད་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཇི་ལྟར་དཀའ་ཞེ་ན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཁའ་འགྲོ་མས་ལུང་བསྟན་པ་ལས། གཞན་གྱིས་རྙེད་པ་དང་བསྟན་པར་ནུས་པར་དཀའ་བས་སོ། །ཕྱི་མོ་ཤོག་དྲིལ་གསུམ་ (རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ཆེམས་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ། བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་ཟླ་བ་འདོད་འཇོ། བཙུན་མོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་དར་དཀའ་གསལ་བ།) པོ་ནི་གཏེར་སྲུང་བཀའ་གཉན་སྦྲགས་ནས་ཤུལ་དུ་སྦས་སོ། །ཇོ་བོ་རྗེས་བང་སྟོན་ལ་གནང་། བང་སྟོན་གྱིས་སྟོད་ལུང་པ་ལ་གནང་། ཞེས་གསལ་བར་གསུངས་པ་ནས་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། གསུང་རབ་ཀྱི་རིགས་མ་གཏོགས་དེ་སྔ་སྲིད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་ (ས་མིའི་ཞིབ་གཞུང་དང་། སྤྲོད་དེབ། ཁྲལ་རིགས་བསྡུ་གཞུང་རིགས་ཕུད་) རྣམས་ཀྱང་ཤོག་དྲིལ་དུ་གནས་པ་དང་། བཀའ་ཤོག་གཙིགས་ཆེའི་རིགས་ཏེ་ཤེ་བམ་ལྟ་བུ་དར་གོས་ལ་ཡང་འབྲི་སྲོལ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གནས་ཡོད་པ་དང་། ཏུན་ཧོང་གི་གཏེར་ཡིག་ཀྱང་ཤོག་དྲིལ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།

དེ་བཞིན་གླེགས་བམ་དུ་འབྲི་འགོ་ཇི་ལྟར་བཙུགས་ཚུལ་དང་། གླེགས་བམ་གྱི་གོ་དོན་སོགས་ནི། མཁས་དབང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་མཆོག་ནས་བརྩམས་པའི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་གིས་བོད་ལྗོངས་གསར་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་བ་ལས^[6]། དེ་རྗེས་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་དུས་སུ། མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས^[7]། བཻ་རོ་ཙ་ནའི་གླིང་དུ་ཆོས་འཆད་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དར་བར་བྱས་ཏེ་འབྲུག་གི་ལོ་ (བུ་སྟོན་གྱི་བཞེད་པ་ལྟར་ན་ཤིང་འབྲུག་ཕྱི་ལོ་ ༨༢༤) ལ་ཕོ་བྲང་ལྡན་དཀར་ན་བཞུགས་པའི་སྟོན་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་བནྡྷེ་དཔལ་བརྩེགས་དང་བནྡྷེ་ཀླུའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པས་བོད་ཁམས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་འགྱུར་རོ་འཚལ་གྱི་མཚན་བྱང་དང་བམ་པོ་དང་། ཤླཽ་ཀའི་གྲངས་སུ་མཆིས་པར་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་དཀར་ཆག་ཏུ་བྲིས་སོ་ཞེས་བྱུང་ངོ་། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་དམ་པའི་གསུང་རབ་སྔར་ཤོག་དྲིལ་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ཤོག་ལྡེབ་ནང་འབྲི་བའི་སྲོལ་དར་འགོ་ཚུགས་འདྲ་བ་དང་། གླེགས་བམ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡང་འདི་ནས་བྱུང་བར་སྣང་། གླེགས་ནི་ལེབ་མོ་གྲུ་བཞིའི་དོན་ཏེ་སྒོ་གླེགས་དང་། གླེགས་བུ་ཡིན་པས་དམ་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤོག་ལྡེབ་གྲུ་ནར་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཤོག་བུའི་ངོས་སུ་འབྲི་བ་དང་དེ་དག་གྲངས་ཚད་དམ་བམ་གྲངས་ངེས་ཅན་བརྩེགས་ཏེ་བཞུགས་པ་དེ་ལ་གླེགས་བམ་ཟེར་ཞིང་། ཐོག་མའི་གླེགས་བམ་རྣམས་སྐུད་པར་བརྒྱུས་པའི་ཤུལ་སྔར་གྱི་དཔེ་རྙིང་མང་པོའི་ཤོག་ལྡེབ་ཀྱི་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀྱི་དཀྱིལ་ངོས་སྒོར་གཟུགས་བུག་པ་ཅན་རེ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐུད་པ་བརྒྱུ་ཡུལ་གྱི་རྗེས་ཡུལ་ཡིན། ཕྱིས་གླང་དར་མས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་བསྣུབས་སྐབས་དམ་པའི་ཆོས་མེར་བསྲེགས་ཆུར་བསྐྱུར་བར་མ་ཟད། ཁྲིམས་ཀྱི་རྣམ་པས་དམ་ཆོས་རྣམས་རྒྱུག་པའི་དབར་བཙིར་ནས་ཐག་པས་བསྡམས་ཏེ་ཁྲིམས་བཏང་བ་ཕྱིས་སྲི་ཞུར་སོང་སྟེ་གླེགས་ཤིང་གཉིས་ཀྱི་དབར་གསུང་རབ་རྣམས་བཞུགས་པ་དེ་དག་འཐོར་གྱར་མི་འབྱུང་ཆེད་གླེགས་ཐག་ཅེས་སྐུ་རགས་འབུལ་བའི་སྲོལ་དར་བ་རེད་ཅེས་རྒན་རབས་ཀྱི་གསུང་རྒྱུན་ལས་ཐོས། ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར་རོ།།

གླེགས་བམ་དང་ཤོག་དྲིལ་སོགས་དཔེ་རྙིང་གི་རིན་ཐང་ལ་མཚོན་ནའང་། མཁས་དབང་ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་མཆོག་ནས་བརྩམས་པའི་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་གིས་བོད་ལྗོངས་གསར་པའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལ་ཞབས་འདེགས་ཞུ་བ་ལས^[8]། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་ཞང་ཞུང་དང་བཅས་པའི་བོད་ཁམས་གཅིག་གྱུར་བྱུང་རྗེས་བོད་ལ་ད་ལྟའི་ཡི་གེ་འདི་ཉིད་གསར་དུ་དར་བ་དང་། ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ནས་རིག་གནས་ནང་འདྲེན་བྱ་རྒྱུ་ཡང་ཆུ་ཚད་གསར་པ་ཞིག་ཏུ་སླེབས་པ་ནས་བཟུང་བོད་ལ་རིག་པའི་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་། ཆུང་བ་ལྔ་ཆ་ཚང་བར་གྱུར་པས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་། རིག་གནས་བཅས་དངོས་པོའི་དཔལ་ཡོན་དང་། བསམ་པའི་དཔལ་ཡོན་གཉིས་དར་རྒྱས་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་རི་མོའི་གཟུགས་སུ་འཕོས་པའི་གླེགས་བམ་དང་། ཤོག་དྲིལ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་རྣམས་ལ་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ཟེར་བས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མཐའ་དག་གསལ་ལེར་འཆར་བའི་འཕྲུལ་གྱི་མེ་ལོང་དང་རིག་པའི་སྒོ་བརྒྱ་འབྱེད་པའི་གསེར་གྱི་ལྡེ་མིག །རང་རང་ལ་ཇི་ལྟར་མཁོ་བའི་འདོད་རྒུའི་དཔལ་མ་ཚང་བ་མེད་པ་ལེན་ཆོག་པའི་མིག་སྐྱའི་མཛོད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་མཐའ་དག་གཅིག་ཏུ་འཁྱིལ་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཡང་ཡིན། ཞེས་བྱུང་བ་བཞིན་ནོ།།

གཞན་ཡང་ཡར་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པས་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་ (1323-) པདྨ་བཀའ་ཐང་ལས^[9]། དེ་ནས་ཡང་དག་བཤད་བྱ་བ༔ དཀོར་མཛོད་དགུ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་མཛོད༔ རེ་རེའི་ནང་ན་ཀེའུ་ཚང་རེ༔ དཀོར་མཛོད་དབུས་མའི་ཀེའུ་ཚང་ནང་༔ ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་བཀའ་པོ་ཏི༔ གླེགས་བམ་བདུན་ཅུ་རྩ་དྲུག་ནི༔ རྒྱ་བོད་ལོ་པཎ་རྒྱ་དཔེ་བཞུགས༔ རྒྱ་ནག་ཤོག་བུ་གྲིལ་མ་ལ༔ བོད་ཤོག་གླེགས་བམ་བཞི་བརྒྱ་ལ༔ རྒྱ་ནག་འགྱུར་གྱི་ཆོས་སྡེ་ནི༔ སེང་ལྡེང་སྒྲོམ་བུ་བཅུ་གཉིས་བཞུགས༔ བོད་ཤོག་གླེགས་བམ་བཞི་བརྒྱ་ལ༔ གསང་སྔགས་རྒྱུད་སྡེའི་སྒྲུབ་ཐབས་བཞུགས༔ ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་རྒྱ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱག་དཔེ་ཤིང་ཏཱ་ལའི་ལོ་མའི་ཐོག་བྲིས་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ལུགས་ལ་ཤོག་དྲིལ་མ་དང་། བོད་ཤོག་གི་གླེགས་བམ་བཅས་རྒྱ་དཀར་ནག་བོད་བཅས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་གཙོ་བོ་དང་། དེ་བཞིན་དེ་ཉིད་ལས།

དེ་ལྟ་བུས་འབྲི་བཞེངས་གནང་བའི་བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་གང་དག་ཡོད་པ་ནི། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ་ལས^[10]། གསུང་རྟེན་བཞེངས་ཚུལ་ནི། སྔོན་སངས་རྒྱས་ཞལ་བཞུགས་དུས་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་གསེར་གྱི་གླེགས་བུ་ལ་བཻཌཱུརྱའི་ཁུ་བས་བྲིས་པ་དང་། རིམ་བཞིན་ཤིང་ཏཱ་ལའི་ལོ་མར་བྲིས་ཏེ་བཞེངས་པ་སོགས་བརྒྱུད་དེ་རྗེས་སོར་རྒྱ་དཔེ་གསར་མ་ཤོག་གུ་ལ་བྲིས་ཏེ་བཞེངས། བོད་དུའང་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་བཀའ་བསྟན་བསྒྱུར་བའི་དུས་སུ་ཤོག་གུར་སྣག་བྲིས་དང་། ཁྱད་པར་དུ་གསེར་བྲིས་དང་དངུལ་བྲིས་སོགས་བྱུང་ཡང་སྣག་བྲིས་ཁྱབ་ཆེ་སྟེ། དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མར་བཀོད་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བཞེངས་ཡོད། རིམ་བཞིན་བཀའ་བསྟན་ཆ་ཚང་བ་རེ་ཕྱོགས་ཡས་མས་སུ་བཞེངས་ཏེ་དར་ཁྱབ་བྱུང་། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་ཏཱ་མིང་ཡུལ་ལོའི་དབུ་བླར་བཀུར་བའི་སྐབས་རྒྱལ་པོས་ནན་ཅིན་དུ་བོད་ཡིག་གི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་པར་གསར་བསྐྲུན་པར་མཛད་པ་ནི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་པར་བརྐོས་པའི་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ལ། དེའི་འཕྲིན་ལས་ལས་ལི་ཐང་གི་པར་དང་། ཅོ་ནེའི་པར་དང་། སྣར་ཐང་པར་དང་། སྡེ་དགེ་དང་། རྩེ་ཞོལ། རྭ་རྒྱ། ཧོར་ཁའོ་ལུང་། འབྲུག་ཡུལ་གྱི་པར་ལ་སོགས་པའི་པར་ཆ་ཚང་བཅོ་ལྔ་དང་། བསྟན་འགྱུར་ཆ་ཚང་གི་པར་བཞི་ (སྣར་ཐང་དང་། སྡེ་དགེ། ཅོ་ནེ། པེ་ཅིན་པར་མ་བཅས་བཞི།) སོགས་ཕེབས་པ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྗེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་མཛད་འཕྲིན་ལས་བྱུང་བའོ། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་དབུས་གཙང་དག་པའི་ཞིང་དུ་ལོ་དྲུག་བརྒྱའི་སྔོན་རྗེ་བཙུན་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་ནས་གསུང་རབ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཤིང་དཔར་མང་པོ་སྤེལ་སྲོལ་དར་བ་ནས་དབུ་ཅན་ལ་ཕལ་ཆེར་འབྲི་ཚུགས་གཅིག་ལས་མི་མཐུན་པ་མང་པོ་མ་བྱུང་ལ། དབུ་མེད་ཀྱི་འབྲི་ཚུགས་ལ་དཔར་འདེབས་རྒྱུགས་ཆེར་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་དང༌། འགྲིམས་འགྲུལ་ཉམས་དམའ་བའི་དབང་གིས་དབུས་བྲིས་དང༌། ཁམས་བྲིས། ཨམ་བྲིས་ཞེས་འབྲི་ཚུགས་མི་འདྲ་བ་གསུམ་བྱུང་ངོ༌།།

དེ་ལྟའི་གསུང་རྟེན་རྣམས་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུས་བཞེངས་པ་ནི། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ་ལས^[11]། སྤྱིར་བོད་ཀྱི་ལུང་པ་སོ་སོའི་གནའ་དུས་གསུང་རྟེན་བཞེངས་རྒྱུའི་སྲོལ་རྒྱ་ཆེར་དར་བས། གསེར་དང་། དངུལ་དང་། ཟངས་དང་། བྱུ་རུ་དང་། གཡུ་དང་། དུང་དང་། མུ་མེན་དང་། པདྨ་རཱ་ག་དང་། མཚལ་དང་། སྣག་ཚ་ལ་སོགས་པས་གསུང་རབ་རྩ་ཆེན་མང་པོ་བཞེངས་པས་དབུ་རྟ་ཚེག་ལུག་ཅེས་པའི་ངག་རྒྱུན་ཡོད། འགངས་ཆེ་བའི་རིགས་ནི། དཔེར་ན། ༸གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བཞེངས་པའི་གསེར་གྱི་བཀའ་འགྱུར་འཛམ་གླིང་གཡས་བཞག །བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེར་ཏཱ་མིང་གོང་མས་ཕུལ་བའི་པདྨ་རཱ་གའི་བཀའ་འགྱུར། ས་སྐྱའི་ཕྱག་དཔེ་ཁང་གི་ཏཱ་ལའི་ལོ་མར་བྲིས་པའི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་རྒྱ་དཔེ་སོགས་ས་སྐྱའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་རབ་པོད་ཁྲི་གཉིས་ལྷག་བཞུགས་པ་ལ། ངག་རྒྱུན་དུ་ཡང་། ཕྱིའི་རྩིག་པ་ཞིག་ཀྱང་ནང་གི་ཆོས་རྩིག་མི་ཞིག །ཅེས་པའི་ཟེར་སྲོལ་ཡོད།

ད་དུང་བརྒྱད་སྟོང་པ་ལྕགས་ལུང་མ་སོགས་བཞུགས་པས་མཚོན་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་ད་ལྟ་བཞུགས་པའང་མང་ལ། གསར་དུ་བཞེངས་པའང་དེ་བཞིན་དུ་འབྱུང་བཞིན་པ་ཡོད། ཅེས་གསལ་བ་ལྟར་བཀའ་བསྟན་གསུང་རབ་རྣམས་རིན་ཆེན་སྣ་ལྔ་དང་།  དུང་དང་མུ་མེན། པདྨ་རཱ་ག །མཚལ་སྣག་སོགས་འབྲི་བྱེད་སྣ་ཚོགས་ལས་བཞེངས་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། གནའ་དུས་བཀའ་བསྟན་རྣམས་རིན་ཆེན་སྣ་ལྔ་གང་རུང་གིས་འབྲི་བཞེངས་གནང་དགོས་པ་ལྟར། དུས་ཕྱིས་ཀྱང་བཀའ་འགྱུར་མཚལ་དཔར་བྱེད་ལ། བསྟན་བཅོས་རྣམས་སྣག་ཚས་དཔར་བའི་ཕྱག་སྲོལ་བཟང་པོ་ཡོད་དོ།།

གླེགས་བམ་སོ་སོའི་ཡིག་གཟུགས་དང་ཡིག་ཕྲེང་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། དེ་ཡང་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་ (1813-1899) མཛད་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་ལས^[12]།

བོད་ཡིག་གཟབ་ཆེན་གཟབ་ཆུང་འབྲུ་ཆེ་ཆུང༌། །

བཤུར་མ་དཀྱུས་ཡིག་དྲུག་ལ་ཐམས་ཅད་འདུ། །

བོད་ཀྱི་ཡིག་རིགས་ཕྱིས་སུ་རིམ་པར་དར་བའི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང༌། རྩ་བ་གཟབ་ཆེན་དང་གཟབ་ཆུང་གཉིས། འབྲུ་ཆེན་དང་འབྲུ་ཆུང་གཉིས། བཤུར་མ་དཀྱུས་ཡིག་གཉིས་ཏེ་དྲུག་ལ་ཐམས་ཅད་འདུའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་ཡང་ཡིག་གཟུགས་ལ་གཟབ་མ་དང་། འབྲུ་མ། གཤར་མ་གསུམ་ལས། དང་པོ་གཟབ་མ་ལ་གཟབ་ཆེན་དང་གཟབ་ཆུང་གཉིས། གཉིས་པ་འབྲུ་མ་ལ་འབྲུ་ཆེན་དང་འབྲུ་ཆུང་གཉིས། འབྲུ་ཆེན་ལའང་ནང་གསེས་ཟླུམ་བྲིས་དང་། དཔེ་བྲིས། དཀྱུས་མ་གསུམ་དུ་དབྱེ་ལ། འབྲུ་ཆུང་ལ་འབྲུ་ཚ་དང་། སུག་ཐུང་གཉིས། གསུམ་པ་གཤར་མ་ལ་བར་བྲིས་དང་། དཀྱུས་ཡིག་གཉིས། དཀྱུས་ཡིག་ལའང་ནང་གསེས་རྒྱུག་བྲིས་དང་། འཁྱུག་བྲིས་གཉིས་སུ་དབྱེ་སྲོལ་ཡོད། དེ་ལྟའི་ཡིག་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་ལས། བཀའ་བསྟན་གསུང་འབུམ་རྣམས་ལ་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་ནི། ཀློང་རྡོལ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས། བཀའ་པོད་ཆེ་བ་རྣམས་དབུ་ཅན་ཆེ་བས་བྲི། རྒྱ་གཞུང་བསྟན་བཅོས་རྣམས་དབུ་ཅན་འབྲིང་པོས་བྲི། བོད་གཞུང་རྣམས་དབུ་ཅན་ཆུང་ངུས་བྲི་དགོས་པ་བོད་ཆོས་རྒྱལ་རྣམས་ཀྱིས་བཀས་བཅད་པ་ཡིན། རྒྱུད་ཀྱི་གླེགས་བམ་ཁ་ཅིག་སྐྲ་དང་མཆན་འོག་ཏུ་འཇོག་རུང་དམིགས་བསལ་མ་གཏོགས་ཤོག་བུ་ཡང་གོང་གི་སྣ་གསུམ་ལ་སྒོ་ཚད་མ་དང་། མདའ་ཚད་མ། ཁྲུ་ཚད་མ་གསུམ་དུ་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ལ། སྒོ་མང་མཁན་ཟུར་ངག་དབང་ཉི་མའི་ (1907-1990) གསུང་ལོ་རྒྱུས་ཐོར་བུ་ལས^[13]། རྒྱ་གར་ན་སྐད་རིགས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ཡོད་པར་གསུངས་ཀྱང་། གངས་ཅན་ལྗོངས་འདིར་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་ཁ་ཆེའི་ཡི་གེ་དཔེར་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་ཡི་གེ་སུམ་ཅུ། བུ་དྲུག་དང་བཅས་པ་མཛད་པ་ལས་རིམ་གྱིས་བརྒྱུད་དེ་ཁྱུང་པོ་གཡུ་ཁྲི་དང་། སུམ་པ་གནོད་སྦྱིན་གྱིས་དར་ཞིང་རྒྱས་པར་མཛད་པ་གཟབ་ཆེན་དང་། གཟབ་ཆུང་། འབྲུ་ཆེན་དང་འབྲུ་ཆུང་། འབྲུ་ཆེན་ལ་ལི་ལུགས་དང་། འདན་ལུགས། ཤར་མ་དང་། དཀྱུས་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ནང་ནས། གསུང་རབ་ཆེན་མོ་དག་གཟབ་ཆེན་དང་། གཟབ་ཆུང་དང་། རྒྱ་གར་མཁས་པའི་གཞུང་འགྲེལ་རྣམས་ནི་འབྲུ་ཆེན་དང་། བོད་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་ནི་འབྲུ་ཆེན་སོགས་སུ་འབྲི་བར་བྱ། ཞེས་གསལ་བར་བྱུང་ངོ་།།

ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བཏུས་ལས^[14]། གནའ་རབས་བོད་ཡིག་གླེགས་བམ་ཐོག་ནས་དོན་གང་ལ་ཡི་གེ་ཆེ་ཆུང་གང་དང་། ཡིག་གཟུགས་གང་འབྲི་དགོས་པ། གླེགས་བམ་གྱི་དབྱིབས་དང་། ཞིང་ཁམས་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ། བམ་ཚད་དང་། བམ་གྲངས་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་སོགས་གནད་དོན་རེར་ཞིབ་ཕྲའི་རྒྱུ་མཚན་གླེང་དུ་ཡོད་ཀྱང་རེ་ཞིག་བཏང་སྙོམས་བྱས། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། རྒྱ་གཞུང་དང་བོད་གཞུང་བར་ཡིག་གཟུགས་དང་། ཡི་གེ་ཆེ་ཆུང་། གླེགས་བམ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་སྟེ། རྒྱ་གཞུང་ལ་ཡིག་ཕྲེང་བདུན་དང་། བོད་གཞུང་ལ་ཡིག་ཕྲེང་དྲུག་བྱེད་པར་གསུང་སྲོལ་ཡོད་ལ། ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུས་བཞེངས་པ་ནི། བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ་ལས^[15]། གཙུག་ལག་ཁང་དང་བྱིན་རྟེན་ཆུང་ངུའི་རིགས་ཕལ་ཆེ་བ་གནའ་དུས་ནས་ལཉྫ་དང་ཝརྟུ་བྲིས་པ་མང་ཞིང་། ཡིག་བྱང་དང་སྡེབས་ཡིག་ཚིགས་བཅད་གསུང་རབ་ཀྱི་དབུ་ཕལ་ཆེར་སུམ་ཕབ་ཏུ་བྲིས་པ་དང་། རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་ལྟ་བུའི་གསུང་རབ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཐོན་མིའི་ཕྱག་རྒྱུན་བོད་ཡིག་གཟབ་ཆེན་དང་། རྒྱ་དཔེ་རྣམས་གཟབ་ཆུང་། བོད་བྲིས་རྣམས་འབྲུ་ཆེན་འབྲུ་ཆུང་གིས་འབྲི་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱང་མཛད་ལ། གཞན་ཡང་རྒྱལ་བའི་བཀའ་ལ་དབུ་ཁྱུད་གསུམ་དང་། དགོངས་འགྲེལ་བསྟན་བཅོས་ལ་དབུ་ཁྱུད་གཉིས། བེའུ་བུམ་ལྟ་བུ་ལ་དབུ་ཁྱུད་གཅིག་བཅས་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པར་གྲགས་པས། ཐོག་མའི་དབུ་ཁྱུད་མཇལ་བ་ཙམ་གྱིས་བཀའ་བསྟན་གསུང་འབུམ་གང་ཞིག་ཡིན་པ་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ཐུབ་བོ།།

སྤྱིར་བོད་ཡིག་གི་ཚུགས་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཕྱག་བྲིས། ཆ་ངར་རིན་ཆེན་འབར་དང་། གཙང་ཆབ་དཀར་བ། དགེ་བསྙེན་དཀོན་མཆོག་དབང་། བྷེ་ཤོ་ཁྲམ། ཚེ་སྤོང་བྱང་ཆུབ། འབྲེ་བ་ཡོན་ཏན། གྲ་ཤོད་རྣམ་གཉིས་སོགས་བསྟན་པ་སྔ་དར་དུས་ཀྱི་ཡིག་མཁན་གྲགས་ཅན་རྣམས་དང་། ཕྱི་དར་གྱི་དུས་སུ་ཡིག་མཁན་སྒྲོ་གཉའ་ཁྲི། ཤཱཀྱ་རྡོ་རྗེ། ཀ་ཁྱུང་རྣམ་གཉིས། ཁྱད་པར་དུ་ཁྱུང་པོ་གཡུ་ཁྲིས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཆ་ཚད་ལ་དཔེ་བླངས་ཏེ་ཡི་གེ་འབྲི་སྐབས་ཆ་ཆེན་ཆ་ཆུང་གི་སྲོལ་བཏོད། དེ་ལ་སློབ་མ་ཡིག་མཁན་བཟང་བ་བཅུ་གཉིས་བྱུང་ཞིང་། ཡང་སློབ་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རོང་པོ་སོགས་བྱོན་ཏེ། ད་ལྟ་བདག་ཅག་གི་འབྲི་སྲོལ་འདི་ནི་ཁྱུང་པོ་གཡུ་ཁྲིའི་ཕྱག་རྒྱུན་ཡིན་པར་གྲགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས་ ༡༣༨༦

^[2] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༠༩༦

^[3] ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་ ༤༦༩

^[4] བཀའ་ཆེམས་བཀའ་ཁོལ་མ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་  ༣༡༥

^[5] བཀའ་ཆེམས་བཀའ་ཁོལ་མ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་  ༣༡༩

^[6] ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་ ༤༧༡

^[7] ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༦༥

^[8] ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་ ༤༦༢

^[9] བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༢

^[10] བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡ ལོ། ཤོག་ ༡༡༠༤

^[11] བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡ ལོ། ཤོག་ ༡༡༠༥

^[12] ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༣༤

^[13] རྗེ་བཙུན་ངག་དབང་ཉི་མའི་གསུང་འབུམ། པོད། ༼༣༽ སྒོ་མང་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༢༠༠༣ ཤོག་གྲངས་ ༧༠༧

^[14] ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཕྱོགས་བཏུས། ༼༡༽ ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་ ༤

^[15] བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ལྷ་ཚོགས་ཆེན་མོ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༠༩༨

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན། སྨད་ཆ། རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༣༧༣ ནས་ ༣༨༣ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།