དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ། བྱོན་པ་ལེགས།
གཉིས་པ། པཎ་ཞྭའི་བྱུང་འཕེལ་དང་། མཚོན་དོན་ལ་དཔྱད་པ།
ཀ༽ པཎ་ཞྭའི་གོ་དོན་དང་། དབྱེ་བ། མཚོན་དོན།
ང་ཚོས་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ལ་ཐུགས་ཞིབ་ཚགས་པོས་རྒྱུས་ལོན་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཚེ། པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་ལེགས་བཤད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་དང་། རྨད་བྱུང་གི་རྣམ་ཐར་ཙམ་མིན་པར་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་དཀར་དམར་གྱི་བྱད་བཞིན། སྐུ་ཡི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ལུགས། ཐུན་མིན་གྱི་ཐུགས་གཤིས། ན་བཟའ་དང་དབུ་ཞྭ་སོགས་ཕྱོགས་ཀུན་ལ་རྒྱུས་ལོན་དང་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱ་གལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས། སྐབས་འདིར་པཎ་ཞྭའི་སྐོར་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ལ།
དང་པོ། པཎ་ཞྭའི་གོ་དོན་ནི། ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་པཎྜི་ཏ་ཞེས་པ་ནི། བོད་སྐད་ལ་ལྔ་རིག་པ་སྟེ་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་ནང་བྱན་ཆུབ་པའི་མཁས་པར་གོ་ལ། བཅུ་ཕྲག་རིག་གནས་ལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་མཁས་པ་ཡིན་པའི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དབུ་ཞྭ་ཡིན་པས་ན་པཎ་ཞྭ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་དང་། ཡང་ན་པཎ་ཞྭ་ནི་མཁས་པའི་དབུ་ཞྭ་ཡིན་པས་དེ་ལྟར་བཏགས་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ་དང་། བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ། ཨོ་ཏནྟ་པཱུ་རིའི་གཙུག་ལང་ཁང་སོགས་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ནང་པའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ཆེན་པོ་དག་ཏུ་བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་མཁྱེན་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་ཞིང་། མཁས་པའི་ཡང་རྩེར་སོན་པའི་འཛམ་གླིང་མཛེས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་སོགས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་འབུར་གཟུགས་དང་། ལྡེབས་རིས། སྐུ་ཐང་སོགས་འབྲི་བཞེངས་གནང་སྐབས་པཎ་གྲུབ་དེ་དག་གིས་པཎ་ཞྭ་ཁ་དོག་དམར་པོ་མནབས་པ་འབྲི་བཞེངས་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དབུ་ལ་གཙུག་ཏོར་དང་། སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་འབྲི་བཞེངས་གནང་དགོས་སྟབས་དབུ་ཞྭ་མནབས་མེད་པ་འབྲི་བཞེངས་གནང་བ་གཙོ་ཆེ་ཞིང་། བྲིས་ཆ་ལ་ལར་མཆོག་གཉིས་ཏེ་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་དང་ཤཱཀྱ་འོད་རྣམ་གཉིས་བཅས་ཀྱིས་དབུ་ཞྭ་མནབས་མེད་པའང་འབྲི་བཞེངས་གནང་བ་ལས། དེ་འཕྲོས་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ལ་དབུ་ཞྭ་དམར་པོ་རྩེ་མོ་རྣོ་ཞིང་། ཞྭ་རྣ་རིང་པོ་ཅན་མནབས་པ་ཤ་སྟག་འབྲི་བཞེངས་གནང་སྲོལ་ཡོད།
གཉིས་པ། པཎ་ཞྭ་ལ་དབྱེ་ན། ཞྭ་རྣ་རིང་ཐུང་རིགས་གཉིས་དང་། རྩེ་མོ་རྣོ་བ་དང་ཟླུམ་གཟུགས་ཅན་གཉིས། སྐེད་འཆིང་གཅིག་ཅན་དང་། སྐེད་འཆིང་གཉིས་ཅན། སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་བཅས་གསུམ། ཡང་སྐེད་འཆིང་གཏན་ནས་མེད་པའི་པཎ་ཞྭ་བཅས་རིགས་བཞི་ཙམ་མཆིས་མོད། འགའ་ཞིག་བྲིས་འབུར་གྱི་སྐུ་བརྙན་བཞེངས་སྐྲུན་གནང་མཁན་བཟོ་རིག་ལག་རྩལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་དོན་སོགས་དགོངས་དོན་ཞིབ་ཏུ་མ་རྟོགས་པར་རང་འདོད་ལྟར་འབྲི་བཞེངས་གནང་བའི་རིགས་ཀྱང་མེད་དམ་སྙམ།
དེ་ལྟར་པཎ་ཞྭ་ལ་ཞྭ་རྣ་རིང་ཐུང་གི་དབང་གིས་པཎ་རིང་དང་། པཎ་ཐུང་ཞེས་ཞྭ་འདབ་རིང་ཐུང་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་ཞྭ་རྣ་རིང་བས་པཎ་ཆེན་དང་། ཞྭ་རྣ་ཐུང་བས་པཎ་ཆུང་ཡིན་པ་མཚོན་པ་ལྟར། བུ་སྟོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་བཞེས་པ་ནི་པཎ་ཞྭ་རྣ་རིང་དང་། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་བཞེས་པ་ནི་པཎ་ཞྭ་རྣ་ཐུང་ཡིན་པར་གསུང་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་ངེས་པར་མེད་པར་སྣང་། དེ་ཡང་། བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་ལས[1]། དེ་ཡང་པཎ་ཞྭ་ལ་པཎ་རིང་ཞེས་པ་ཞྭ་འདབ་རིང་བ་ཞིག་དང་།
པཎ་རིང་ལས་ཞྭ་འདབ་ཅུང་ཐུང་བའི་པཎ་ཐུང་ཞེས་པ་སྟེ་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་དེང་སྐབས་འབུམ་རམས་པའི་སློབ་གནས་ཐོབ་པ་ལ་འབུམ་རམས་པའི་ཞྭ་ཞེས་པ་ཞིག་ཐོབ་ཀྱིན་ཡོད་པ་དང་འདྲ་བར། བཅུ་ཕྲག་རིག་པའི་གནས་ཚང་མར་ཆགས་ཐོགས་བྲལ་བ་ལ་མཧཱ་པཎྜི་ཏ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོབ་ཀྱིན་ཡོད་པ་ལྟར་དབུ་ཞྭ་ཡང་པཎ་རིང་གསོལ་ཆོག་པ་ཡིན། རིག་པའི་གནས་བཅུ་ལས་ལྔར་མཁས་པ་ལ་པཎྜི་ཏའི་ཐ་སྙད་འཐོབ་ཅིང་། དེ་མཚུངས་དབུ་ཞྭ་ཡང་ཞྭ་འདབ་ཅུང་ཐུང་བའི་པཎ་ཐུང་ཞེས་པ་དེ་གསོལ་དགོས་པར་བཤད། ཅེས་ཀྱང་བྱུང་ངོ་།།
(བུ་སྟོན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐ།)
གསུམ་པ། པཎ་ཞྭ་བཞེས་སྲོལ་དང་། གོ་ཐོབ། པཎ་ཞྭའི་མཚོན་དོན་བཅས་ནི། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་ (982-1054) རྣམ་ཐར་བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས་ལས[2]།
གོས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་མཛེས་པས་བརྒྱན། །སྐ་རགས་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་བཅིངས། །
ཞྭ་ནི་རྣམ་དག་ལྟ་བ་གྱོན། །ཟས་ནི་དམ་ཆོས་བསམ་གཏན་ཟ། །
ཞེས་དབུ་ཞྭས་ལྟ་བ་མཚོན་པར་གསུངས་པ་ལྟར། བཅུ་ཕྲག་རིག་པར་མཁས་པའི་པཎྜི་ཏ་དག་ལ་པཎ་རིང་ཞེས་ཞྭ་འདབ་རིང་བ་དང་། གནས་ལྔ་རིག་པར་མཁས་པ་དག་ལ་པཎ་ཐུང་ཞེས་ཞྭ་འདབ་ཅུང་ཟད་ཐུང་བ་བཞེས་སྲོལ་ཡོད་ལ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྡེ་སྣོད་རབ་འབྱམས་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཅོད་པན་འཛིན་པའི་རྟགས་སུ་པཎ་ཞྭ་རྣ་རིང་མནབས་སྲོལ་ཡོད་པ་དང་། པཎ་ཞྭ་འདི་དག་གི་ཞྭ་རྩེ་མཐོ་ལ་རྣོ་བས་ལྟ་བའི་ཡང་རྩེ་དབུ་མ་མཚོན་པའམ་ཤེས་རབ་སྟོབས་ཀྱིས་ལོག་རྟོག་འཇོམས་པའི་མཚོན་བྱེད་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ། ཞྭ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བདེན་གཉིས་མཚོན་ཞིང་། མཐའ་གང་ལའང་མི་གནས་པའི་དེ་ཉིད་མཚོན་བྱེད་དུ་དབུ་ཞྭའི་ལྟོ་བ་བྱིན་གྱིས་སྦོམ་པ། མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་གཞན་ལ་ལེགས་པར་འདོམས་ནུས་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་ཅོད་པན་གཉིས་ནར་མར་འཕྱང་བ། འདུལ་བ་ལ་གཙོ་བོར་རྟོན་པ་དང་གཞན་དོན་དུ་ཆོས་འཆད་པ་ལ་ངལ་བ་མི་མངའ་བ་མཚོན་བྱེད་དུ་རི་མོ་གཅིག་གིས་བརྒྱན་པ། འདུལ་བ་དང་། མདོ་སྡེ་གཙོ་བོར་རྟོན་པ་དང་གཞན་དོན་དུ་ཆོས་འཆད་པ་ལ་ངལ་བ་མི་མངའ་བ་མཚོན་བྱེད་དུ་རི་མོ་གཉིས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ། འདུལ་བ་མདོ་སྡེ་མ་མོ་འཛིན་པ་དང་གཞན་དོན་དུ་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གང་ལ་ཡང་ངལ་དུབ་མི་མངའ་བ་མཚོན་བྱེད་དུ་རི་མོ་གསུམ་གྱིས་བརྒྱན་པ་བཅས་ཀྱི་མཚོན་དོན་ཟབ་མོ་ཡོད་པར་གསུངས། དེ་ཡང་སྙན་དགོན་སྤྲུལ་སྐུ་གསུང་རབ་མདོ་སྔགས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོས་ (1903-1957) མཛད་པའི་མཁན་ཆེན་བོ་དྷི་ས་ཏྭ་ལ་བརྟེན་པའི་བླ་མའི་རྣལ་འབྱོར་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་འདྲེན་པའི་སྐྱ་རེངས་ལས[3]།
དབུ་ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་མཚོན་པཎ་ཞུ་དང་། །
སྐུ་ལ་ངུར་སྨྲིག་ཆོས་གོས་རྣམ་གསུམ་གསོལ། །
ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལོགས་སུ་ཞྭ་རིས་དམར་པོ་གསུམ་གྱིས་བརྒྱན་པ་དེ་དག་གིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་དོན་མཚོན་དང་། ཞྭ་རྣ་ཐུང་བས་ང་རྒྱལ་གྱི་གཉེན་པོ་མཚོན་པར་གསུངས་ཤིང་། དབུ་ཞྭ་འདི་ནི་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་ཕེབས་སྐབས་གསོལ་བ་ལས་ཐོག་མར་བོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་ཞྭ་སེར་ཅོད་པན་ནི་པཎ་ཞྭ་ཡིན་ཀྱང་ཁུངས་ནི་བོད་ཡིན་ཅིང་། བླ་ཆེན་དཔོན་སློབ་ཀླུ་མེས་སོགས་འདུལ་བ་འཛིན་པ་བརྒྱུད་ནས་དར་བར་བཞེད་པས། ཞིབ་ཕྲ་འོག་ཏུ་འགོད་པར་འགྱུར་རོ།།
གཞན་ཡང་བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་ལས[4]། འདིའི་མཚོན་དོན་ཡང་ཞྭའི་དབུ་རྩེ་མཐོ་ལ་རྣོ་བ་འདི་ལྟ་བའི་ཡང་རྩེ་དབུ་མ་མཚོན་ཞིང་། ཞྭ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བདེན་གཉིས་མཚོན་པ་སོགས་མཚོན་དོན་ཤིན་ཏུ་ཟབ། ལྷག་པར་པཎ་ཞྭ་ནི་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཆེ་ཐོབ་ཅིག་ཡིན་པར་བརྟེན་གྲུབ་མཐའ་དང་ཆོས་ལུགས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་དགོན་སྡེ་དང་གདན་ས་ཁག་གི་ཁྲི་པའམ། ཡང་ན་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་སོགས་ཀྱིས་མནབས་ཆོག་པ་ལས་དེ་མིན་རབ་བྱུང་དཀྱུས་མའི་རིགས་ཀྱིས་གང་བྱུང་དུ་ནམ་ཡང་སྤྱོད་མི་ཆོག་པར་བཤད། ཡིན་ནའང་དེང་སྐབས་དགོན་སྡེ་ཕལ་ཆེ་བར་བླ་སྤྲུལ་ཞིག་གི་མིང་ཡོད་ཚད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་ཁག་ལ་པཎ་ཞྭ་འདི་ཕལ་ཆེར་གསོལ་བཞིན་ཡོད། ཅེས་ཀྱང་གསལ་ལོ།། །།
བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། རྒྱུད། ༼མ༽ དེབ་ཨང་ ༩ པ། ཤོག་ ༤ པར་གསལ་བའི་
དབུ་ལྷའི་པཎྜི་ཏ་སྐལ་ལྡན་གྲགས་པས་དབུ་ཞྭ་སྐེད་འཆིང་ལྔ་ལྡན་བཞེས་ཡོད།
ཁ༽ རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་དག་གི་པཎ་ཞྭའི་བྱུང་འཕེལ།
༡༽ སློབ་དཔོན་ཆོས་བཤེས་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་ཐོག་མར་དར་ཚུལ།
དེ་ཡང་དབུ་ཞྭ་འདི་ཉིད་ཐོག་མར་དར་འཕེལ་བྱུང་ཚུལ་ནི། རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་སོགས་སྐུ་འཚོ་གཞེས་ཀྱི་དུས་སྐབས་སུ་པཎ་ཞྭ་བཞེས་སྲོལ་ཡོད་མེད་དང་། དབུ་ཞྭ་འདི་ཉིད་དུས་ནམ་ཞིག་དར་སྲོལ་བྱུང་ངམ་ཞེ་ན། པཎ་ཞྭའི་རྩེ་མོའི་བཟོ་དབྱིབས་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་ཤེས་རབ་སྟོབས་ཀྱིས་ལོག་རྟོག་འཇོམས་པའི་མཚོན་བྱེད་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བའི་པཎ་ཞྭ་དང་། གཞན་ལ་མི་གུས་པའི་ཁེངས་སེམས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་མཚོན་བྱེད་དུ་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་སྟེ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་ཟླུམ་པོའི་དབྱིབས་ཅན་གྱི་པཎ་ཞྭ་གཉིས་དང་། གཞན་ཡང་པཎ་ཞྭའི་ཞྭ་ལག་ལ་རིང་ཐུང་གི་ཁྱད་པར་ལས། སྐེད་འཆིང་ཡོད་མེད་དང་། ཡོད་པ་ལའང་གཅིག་ནས་གསུམ་བར་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་པཎ་ཞྭ་དེ་དག་གི་ཐོག་མའི་བྱུང་བ་ནི། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་ (1575-1634) མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་ལས[5]། དེའི་ཚེ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྩོད་པའི་ཁྱད་པར་མང་པོ་དག་བྱུང་སྟེ། སྔོན་གྱི་རྩོད་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཕམ་ཆེར་ནུས་པའི་རྩོད་པ་ཆེ་བ་ནི་མ་བྱུང་ཡང༌། རྩོད་པ་ཆུང་ངུས་དུས་འདའ་བ་ཞིག་བྱུང་ངོ༌། །དེར་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་གཞུང་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བརྩད་པས། ནང་པའི་ཕྱོགས་སྔོན་ལས་རྩོད་པ་བླ་བ་ཞིག་ཡོད་ནའང༌། དུས་ཀྱི་དབང་གིས་མཁས་པ་ཉུང་བ་དང༌། མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ལྷག་པར་མང་བས་སངས་རྒྱས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཕྲ་མོ་ཐམས་ཅད་ན། ནང་པའི་རྒོལ་བ་རྣམས་སེམས་འཚབ་འཚུབ་མོར་གནས་པ་ཞིག་ཡོང་བ་ན། བྷཾ་ག་ལའི་བྱེ་བྲག་ཙ་ཊི་གྷ་བོའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་པིཎྜི་བི་ཧ་ར་ཞེས་བྱ་བ་ན། ནངས་པར་མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་མང་པོ་དང་རྩོད་པ་བྱེད་པར་ཁས་བླངས། ཐུབ་བམ་མི་ཐུབ་སྙམ་ནས་ཐེ་ཚོམ་མེ་ཡོད་པ་ལས་བུད་མེད་རྒན་མོ་ཞིག་བྱུང་ནས། ཚེར་མ་ལྟ་བུའི་ཅོད་པན་མགོ་ལ་གྱོན་ཏེ་རྩོད་ཅིག་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ་ཟེར། དེ་བཞིན་དུ་བྱས་པས་དེ་རྒྱལ་ཞིང༌། གཞན་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་བྱས་པས་རྒྱལ་བ་བྱུང་ནས། དེ་ཕྱིན་ཆད་ནས་པཎྜི་ཏ་རྣམས་ཞྭ་རྩེ་རིང་གྱོན་པ་རིམ་གྱིས་དར་ཏེ། རྒྱལ་པོ་པཱ་ལ་བདུན་བརྒྱུད་[6]དང༌། སེ་ན་བཞི་བརྒྱུད་ཀྱི་རིང་ལ་ཐེག་ཆེན་པའི་པཎྜི་ཏ་ཐམས་ཅད་ཞྭ་རྩེ་རིང་གྱོན་པ་བྱུང་བ་ཡིན་གྱིས། དེ་ཡན་ཆད་དུ་མེད་དོ། །ཞེས་སློབ་དཔོན་ཆོས་བཤེས་ཀྱི་སྐུ་དུས་ནས་པཎ་ཞྭ་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་དར་འཕེལ་བྱུང་ཚུལ་གསལ་བར་བྱུང་ངོ་།།
སུམ་པ་མཁན་པོ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར་ (1704-1788) གྱིས་མཛད་པའི་སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང་ལས[7]། དེའི་ཚེ་ཐོ་གར་[8]དུ་བྱེ་སྨྲའི་འདུལ་འཛིན་དྷརྨ་མི་ཏྲ་ (ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་འགྲེལ་ཆུང་དོན་གསལ་འགྲེལ་པ་རྩོམ་པ་པོ་[9]མིན།) ཞེས་པ་བྱུང་ཞིང་། དེ་དུས་བྷཾ་ག་ལའི་ཙ་ཊི་གྷ་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་པཎྜི་ཏ་བི་ཧ་ར་ཞེས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་མུ་སྟེགས་པའི་རྒོལ་བ་ཞིག་བྱུང་བའི་ཚེ་རྒན་མོ་ཞིག་གི་ཁ་ལ་ཉན་ནས་ཚེར་མ་ལྟ་བུའི་རྩེ་ཅན་གྱི་ཞྭ་གྱོན་ནས་རྩོད་པས་རྒྱལ་བ་ལས་པཎ་ཞྭ་རྩེ་རིང་དར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།
དེ་བཞིན་པཎ་ཆེན་བསོད་ནམས་གྲགས་པས་ (1478-1554) མཛད་པའི་དམ་པའི་ཆོས་འདུལ་བའི་ཆོས་འབྱུང་དད་པའི་འབབ་སྟེགས་ལས[10]། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་འདུལ་བའི་མདོ་བམ་པོ་དགུ་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་དང་། ཀརྨ་ཤ་ཏཾ་བམ་པོ་དགུ་ཡོད་པ་གཅིག་དང་གཉིས་མཛད། དེའི་སློབ་མ་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་ཏེ། འདིས་མདོ་རྩ་བའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་བམ་པོ་བདུན་ཅུ་པ་གཅིག་མཛད། ཅེས་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་ནི་སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད་ (དུས་རབས་ལྔ་པ་དྲུག་པ།) ཀྱི་སློབ་མ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་སྐབས་དེ་ཙམ་ནས་པཎ་ཞྭ་དར་བ་མིན་ནམ་སྙམ།
འོན་ཀྱང་ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ (1675-1748) ཀྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་ལས[11]། དེའི་ཚེ་སློབ་དཔོན་ཆོས་བཤེས་ (དྷརྨ་མི་ཏྲ།) བྱོན་ཏེ་འདུལ་བ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་བརྩམས། སྐབས་དེར་མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཤིན་ཏུ་མང་བར་གྱུར་ནས། ནང་པ་རྣམས་ཐུགས་འཚབ་འཚབ་པོར་གནས་དགོས་པ་བྱུང༌། འདིས་ཞྭ་རྩེ་རིང་གྱོན་ནས་མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྒོལ་བ་ཞིག་བརྩད་པས་རྒྱལ་བ་ན། དེ་ཕྱིན་ཆད་པཎྜི་ཏ་རྣམས་ཞྭ་རྩེ་རིང་གྱོན་པ་དར། རྒྱལ་པོ་གོ་སཱ་ལ་ཞེས་བྱ་བས་ལྷ་མོ་ཙུནྡའི་གྲུབ་པ་ཐོབ་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་མང་དུ་བཙུགས་ཤིང་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་བྱས་སོ།།
འདིའི་དུས་སུ་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་བྱུང་ནས་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་དོན་ཆེར་མཛད། འདུལ་བ་སུམ་བརྒྱ་པ་བརྩམས། དེའི་ཚེ་ཁ་ཆེའི་ཡུལ་དུ་དཱ་ན་ཤཱི་ལ་ཆེན་པོ་སོགས་འདུལ་འཛིན་མཁན་པོ་མང་དུ་བྱོན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་དང་། དཱ་ན་ཤཱི་ལ། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་རྣམ་པ་གསུམ་སྐུ་དུས་མཉམ་པ་དང་། སྐབས་དེར་ཐོག་མར་སློབ་དཔོན་ཆོས་བཤེས་ཀྱིས་མུ་སྟེགས་པ་དང་རྩོད་པ་མཛད་སྐབས་པཎ་ཞྭ་བཞེས་པ་ནས་ཐོག་མར་དར་སྲོལ་བྱུང་བར་གསུངས་པས། སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་ནི་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་དང་སྐུ་དུས་མཉམ་པས་ན། ཤཱཀྱ་འོད་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་བྱོན་པར་གསུང་སྲོལ་ཡོད་པས་འདི་ལྟར་ན་པཎ་ཞྭ་ཡང་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཙམ་ནས་བཞེས་སྲོལ་བྱུང་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
དེ་ཡང་བཤེས་གཉེན་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་ནི། བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ (1290-1364) ཀྱིས་མཛད་པའི་བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ལས[12]། ལོ་བཅུ་བདུན་དུ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མཉེས་པར་བྱས་པས། རྨི་ལམ་དུ་བྱམས་པས་རྗེས་སུ་བཟུང་ཞེས་འཆད་ཀྱང༌། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་མཁས་པའི་འགྲེལ་པ་བཞི་ལས་རྙེད་ཅིང༌། ཁྱད་པར་འཕགས་པ་གཉིས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལ་བརྟེན་པར་བཤད་དེ། འགྲེལ་ཆེན་དུ། འདི་ནི་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པ་བྲིས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚད་མར་བྱའོ། །ཞེས་བཤད་པ་དང༌།
འཕགས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་སྡེ་ཡི། །མཐུ་ཡི་དོན་མཐོང་སྒོ་ནས་ནི། །
ཞེས་སོ། །དེའི་སློབ་མ་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཞེས་གྲགས་པ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལས་དབང་བསྐུར་བ་ཐོབ་པ་དེས་ཚོགས་སུ་སློབ་དཔོན་གསང་བས་མིག་ཐོན་ཡང་བཟོད་པར་གསོལ་བས་ཉིན་མཚན་གཉིས་ཀར་མཐོང་བའི་སྤྱན་བྱིན་པ་དེས་སློབ་མ་གུ་ཎ་མི་ཏྲས་བསྐུལ་ནས་སྡུད་འགྲེལ་བརྩམས། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། ཆོས་བཤེས་མཆོག་ནི་སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་ཀྱི་སློབ་མ་དང་། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཀྱི་བླ་མ་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་བར་དུ་བྱོན་པའོ།།
དེ་ལྟར་དུས་རབས་གང་དུ་བྱོན་མིན་ནི། རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་པདྨོའི་འཛུམ་ཞལ་གསར་པ་ལས[13]། དུས་རབས་ནི་འཕགས་པ་རྣམ་གྲོལ་སྡེའི་སློབ་ཚོགས་རྣམས་བརྒྱ་ཕྲག་ལྔ་པའི་སྨད་ཙམ་ནས་བྱོན་པར་སྣང་ཡང་། རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་ལས། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཞབས་ཀྱི་སློབ་མར་གསུངས་པ་ལྟར་ན། བརྒྱ་ཕྲག་དགུ་པའི་ནང་བྱོན་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག །ཅེས་གསུངས། འོན་ཀྱང་སློབ་དཔོན་སྔ་མ་གཉིས་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་བྱོན་ཚུལ་ཡིག་ཆ་འགའ་ཞིག་ཏུ་གསལ་བས་དེ་ལྟར་ན་སློབ་དཔོན་འདི་གསུམ་དུས་མི་མཉམ་པས་དཔྱད་དགོས་སོ།། །།
༢༽ མཁན་ཆེན་ཞི་འཚོའི་སྐུ་དུས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་ཚུལ།
ཡང་པཎ་ཞྭ་འདི་ཉིད་མཁན་ཆེན་ཞི་འཚོའི་སྐུ་དུས་སུ་བྱུང་བ་དང་། དེ་ཡང་མཁན་ཆེན་བོད་ལ་ཕེབས་སྐབས་བོད་ས་བབ་མཐོ་ལ་གནམ་གཤིས་གྲང་ངར་ཆེ་བས། སྐུ་རགས་ཀྱི་སྣེ་མོ་གཉིས་བཅད་དེ་མཉམ་དུ་སྦྱར་ནས་དབུ་ལ་བཞེས་པ་ནས་བཟུང་བོད་ལ་པཎ་ཞྭ་བཞེས་སྲོལ་བྱུང་བར་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་མཛད་པའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསོལ་འདེབས་དད་གསུམ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིད་ལས[14]། མདོར་ན་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གཞུང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཞིག་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང༌། དེའི་ཐོག་ནས་སློབ་སྦྱོང་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད་འདུག །རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་སྐུ་ཐང་འབྲི་བཞེངས་གནང་བའི་ནང་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་གཙུག་ཏོར་དང༌། སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་ཡོད་སྟབས་དབུ་ཞྭ་སྒྲོན་སྲོལ་མེད་པ་ལས། དེ་མིན་པཎ་གྲུབ་ཚང་མར་དབུ་ཞྭ་དམར་པོ་རེ་སྒྲོན་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནི་པཎ་གྲུབ་དེ་དག་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲར་བཞུགས་སྐབས་དབུ་ཞྭ་དེ་ལྟར་བཞེས་སྲོལ་ཕལ་ཆེར་ཨེ་ཡོད་སྙམ། བོད་ས་བབ་མཐོ་ལ་གནམ་གཤིས་གྲང་བས་ཞྭ་མོར་དགའ་པོ་ཡོད། བོད་མི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཞྭ་མོ་གྱོན་དགོས་པར་བརྟེན་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་རྣམས་ལའང་དབུ་ཞྭ་བསྒྲོན་པ་ཞིག་མིན་ནམ། ཡང་ན་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་དང༌། སློབ་དཔོན་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་རྣམ་གསུམ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་ཕེབས་བཞུགས་གནང་སྐབས་བོད་ལ་གནམ་གཤིས་གྲང་ངར་ཆེ་བས་དབུ་ཞྭ་བཞེས་པ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དུས་ཕྱིས་རིམ་བཞིན་རྒྱ་གར་ཚ་བའི་ཡུལ་གྱི་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲའི་པཎ་གྲུབ་མཁས་དབང་ཚང་མར་དབུ་ཞྭ་དམར་པོ་རེ་བསྒྲོན་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན་ནམ་སྙམ།
དེ་ལྟར་དཔལ་མགོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་དབུ་ཐོག་ཏུ་སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་ཞིག་ཡོད་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཀླུ་ཡུལ་ནས་ཡུམ་མདོ་གདན་དྲངས་པའི་སྐོར་ནམ་རྒྱུན་གསུང་སྲོལ་ཡོད། སློབ་དཔོན་ཐོགས་མེད་སོགས་པཎ་གྲུབ་གཞན་རྣམས་ལ་དབུ་ཞྭ་སྒྲོན་བཞིན་ཡོད། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་སྦྲུལ་མགོའི་གདེངས་ཀ་ལས་དབུ་ཞྭ་བཞེས་མེད། སྦྲུལ་མགོའི་གདེངས་ཀ་དེ་གང་ཡིན་ཞེས་འདྲི་སྐབས། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལྷོ་ཕྱོགས་དཔལ་རི་སོགས་སུ་བཞུགས་སྐབས་དུག་སྦྲང་མང་བར་བརྟེན་དུག་སྦྲང་འགོག་བྱེད་དུ་སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་བྱུང་བ་རེད་ཅེས་ངོས་ཀྱིས་རྩེད་མོ་དང་བཅས་རྗོད་ཀྱི་ཡོད། མདོར་ན་ང་ཚོས་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་སྣང་བརྙན་འབྲི་སྲོལ་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་ཁྱད་པར་མེད། ཁོང་གི་གསུང་རྣམས་ལ་བལྟས་ན་ཧ་ལས་པ་ཞིག་རེད་འདུག
གཞན་ཡང་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་ནི་ས་བབ་མཐོ་ལ་གནམ་གཤིས་གྲང་ངར་ཆེ་བས། མཁན་ཆེན་ཞི་འཚོ་བོད་དུ་ཕེབས་སྐབས་སྐུ་བསིལ་ནས་གདིང་བ་ལྟེབ་ཚིགས་བསྐྱོན་ཏེ་སྐུ་སྟོད་ལ་བཞེས་ནས་བཞུགས་དགོས་བྱུང་བས། ད་ལྟ་ང་ཚོ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དག་གིས་བཞེས་པའི་སྟོད་འགག་འདི་ཉིད་ཐོག་མ་དེ་ནས་བྱུང་ཞེས་གསུང་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང་བདེན་མིན་མི་ཤེས། རྒྱ་གར་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྟོད་འགག་མེད་ལ། འདུལ་བའི་གཞུང་དུའང་སྟོད་འགག་སྐོར་གསལ་མེད། ཅེས་གསུངས་སོ།།
གཞན་ཡང་ཀཿཐོག་རིག་འཛིན་ཚེ་དབང་ནོར་བུས་ (1698-1755) མཛད་པའི་གྲུབ་ཐོབ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་འབྲི་ཡིག་ཤིན་ཏུ་དག་ཅིང་གསལ་བའི་ལེགས་བཤད་གསེར་ཐུར་ལས[15]། ཤཱནྟི་པ་ (རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་ཞི་བ་) ནི་དགེ་སློང་པཎྜི་ཏ། ཅུང་ཟད་བགྲེས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་པཎ་ཞྭ་གསོལ་བ། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞི་ལས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་ ༤ དང་། སྐྱེས་པའི་རྟེན་ཅན་ ༨༠ ཡོད་ལ། ཡང་སྐྱ་བོའི་རྟེན་ཅན་ ༧༦ དང་། རབ་བྱུང་གི་རྟེན་ཅན་ཤཱནྟི་པ་དང་། ཀླུ་སྒྲུབ། ཨརྱ་དེ་ཝ། ནཱ་ག་བྷོ་དྷི། ཙ་དྲ་པ། ཀམ་པ་ལའམ་ལྭ་ཝ་པ། བྷུ་སུ་ཀུ་པ། པ་ཀ་ར་པ་བཅས་ ༨ ཡོད་པ་ལས། སློབ་དཔོན་ཤཱནྟི་པ་ཁོ་ནའི་སྐུ་ཡི་ཆ་ལུགས་པཎ་ཞྭ་བཞེས་པ་བཞེངས་སྐྲུན་གནང་འདུག །དེ་ཡང་དེ་ཉིད་ལས་རྗེ་བཙུན་ཆེན་པོ་སྒྲོལ་བའི་མགོན་པོའི་བཞེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་ལས་རང་རྟོག་གིས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་བསླད་པར་བཀོད་པའོ། །ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་གྲས་སུ་པཎ་ཞྭ་བཞེས་པ་བཞེངས་སྲོལ་ཡོད་པ་སློབ་དཔོན་ཤཱནྟི་པ་ནི། ཕལ་ཆེར་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་ ༡༡ ནང་བྱོན་པ་ཞིག་ཡིན་པས། ཁོང་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཞུགས་སྐབས་ནས་པཎ་ཞྭ་དེ་ལྟར་བཞེས་སྲོལ་ཡོད་པ་དཔོག་ཐུབ་སྙམ་མོ།། །།
༣༽ ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤའི་སྐུ་དུས་སུ་བྱུང་བར་འདོད་ཚུལ།
དེ་ཡང་ཇོ་བོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར་ཁག་ཏུ་པཎ་ཞྭ་མནབས་པའི་སྐོར་མང་དུ་བྱུང་བ་ནི། ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་ (1713-1793) གྱིས་མཛད་པའི་ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར༌ལས[16]། དགུང་ལོ་རེ་གཅིག་བཞེས་དུས་ལི་ཡུལ་ཡིན་ཟེར་བའི་ལུང་པ་གསུམ་གཤིབ་འདུག་པའི་དབུས་མ་དེའི་དཀྱིལ་སྟོད་ན་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་ཞིག་འདུག །ཕོ་བྲང་དེ་ན་སུ་བཞུགས་པ་ཡིན་དྲིས་པས། ཇོ་བོ་རྗེ་དཱི་པཾ་ཀ་ར་ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་བཞུགས་པ་ཡིན་གསུངས། ཇོ་བོ་དེ་དང་མཇལ་བ་ཞིག་བྱུང་ན་སྙམ་ནས་གསོལ་བ་འདེབས་ཀྱིན་ཕྱིན་པས་ཇོ་བོ་ཆེན་པོ་ཞལ་རས་དཀར་ལ་སྐུ་བོངས་ཆེ་བ་པཎ་ཞྭ་དམར་པོ་གསོལ་བ་ཞིག་བཞུགས་འདུག །ཐུགས་རྗེས་གཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་པས་ཇོ་བོ་རྗེས་གདམས་པ་མང་དུ་སྩལ་ཏོ། །ཞེས་ཇོ་བོས་པཎ་ཞྭ་དམར་པོ་གསོལ་བར་གསལ་ལོ།།
འབྲོམ་སྟོན་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ (1004/1005-1064) ཀྱིས་མཛད་པའི་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ལས་[17]ཀྱང་། གཙང་ཆོས་ནས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་པཎ་ཆེན་གྱི་དབུ་ཞྭ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་དེ་ནམ་མཁའི་མཐོངས་བསྙེག་པ། དགེ་སློང་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་ཐམས་ཅད་ལྟ་སྤྱོད་ན་བཟའི་ཆ་ལུགས་ཐམས་ཅད་ཁྱད་པར་མེད་ནའང་། ཇོ་བོའི་ན་བཟའ་རྡོ་ཚོས་མ་དེ་སྣུམ་ཞིང་དྲི་ཞིམ་པ། ཞེས་སོགས་ཇོ་བོ་མངའ་རིས་སུ་ཕེབས་སྐབས་ཀྱང་པཎ་ཆེན་གྱི་དབུ་ཞྭ་བཞེས་པར་གསལ་ཞིང་། དེ་བཞིན་ཇོ་བོའི་རྣམ་ཐར་ཁག་ཏུ་བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལར། ནངས་པར་སྒོ་ཕྱེ་མ་ཐག་ཏུ་བྱིས་པ་གཞོན་ནུ་མ་ཞྭ་རྩེ་རིང་གྱོན་པ་ཞེས་དང་། ཇོ་བོས་གནང་བའི་པཎ་ཞྭ་གཅིག་ཡོད་པ་གསོལ་ཞེས་སོགས་གསལ་བ་ལྟར་རོ།།
གཞན་ཡང་སྐྱབས་རྗེ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་ (1901-1981) མཆོག་གིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མཛད་པའི་ལམ་རིམ་རྣམ་གྲོལ་ལག་བཅངས་ལས[18]། དེ་ནས་ཇོ་བོ་རྗེས་པཎྜི་ཏ་སའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་རིག་པའི་གནས་ལྔ་ལ་མཁས་པའི་པཎྜི་ཏ་དང༌། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་མཁས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཕྱགས་ལྷམ་འབྲིང་མིག་མ་གསོལ་བ། ཁ་ཆེ་གུར་ཀུམ་གྱིས་ལེགས་པར་ཁ་བསྒྱུར་བའི་ཆོས་གོས་རྣམ་གསུམ་ཕལ་ཆེན་སྡེ་པས་ལེགས་པར་བསྔགས་པ་མཛེས་པར་གསོལ་བ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆེ་བས་ལྕགས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་རབ་ཚད་བུག་རྡོལ་མེད་པ་བསྣམས་པ། ཟངས་ཀྱི་རིལ་བ་སྤྱི་བླུགས་མ་ག་དྷའི་བྲེ་གང་ཤོང་བ་དང༌། བསྟན་པའི་བདག་པོས་རབ་ཏུ་བསྔགས་པའི་འཁར་གསིལ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་མཚན་ཐམས་ཅད་ལེགས་པར་ཚང་བ་ཡོད་པ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་གསོལ་བ། རྔ་ཡབ་དཀར་པོ་རེ་ཕྱག་ན་བསྣམས་པ་བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔས་ཇོ་བོའི་རྗེས་ལ་བར་དུ་མི་རེ་ཤོང་ཙམ་དུ་མ་འབྱར་བ། རྒྱང་ཆེས་མ་དྲགས་པ། བར་མ་ཆད་པར་འཇའ་ཚོན་སྣ་ལྔའི་གུར་བཞིན་དུ་མགོན་པོ་གསེར་གླིང་པ་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་བྱོན་པ་དང༌། ཐམས་ཅད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་གྱུར་པས་དཀར་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་དགའ་ཞིང་མགུ་ནས་མེ་ཏོག་གི་ཆར་པ་ཕབ། གསེར་གླིང་ན་གནས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་བླ་མ་གཉིས་ཀྱི་མཛད་པ་ལ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་དད་པ་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་ཇོ་བོ་རྗེས་རིན་པོ་ཆེའི་བུམ་པ་ནང་ན་དངོས་པོ་ཅི་ཡོད་ཕྱི་ནས་གསལ་བ་ཞིག་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་དང༌། དངུལ་དང༌། མུ་ཏིག་དང༌། བྱུ་རུ་དང༌། བཻཌཱུརྱས་བཀང་སྟེ་བླ་མ་གསེར་གླིང་པ་ཆེན་པོའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་སྦྱོང་གི་གདམས་ངག་བུམ་པ་གང་བྱོའི་ཚུལ་དུ་གསན་པའི་རྟེན་འབྲེལ་དེ་ནས་འགྲིག་པ་ཡིན་འདུག །ཅེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་ལས་པཎ་ཞྭ་དམར་པོ་གསོལ་བ་ཞེས་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལག་བཅངས་ལས་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་གསོལ་བ་ཞེས་པ་འདི་གཉིས་དོན་གཅིག་ཅིང་། པཎ་ཞྭ་འདི་ཉིད་ནི་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་ཞེས་པ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་ཟླུམ་པོའི་དབྱིབས་ཅན་ཇོ་བོ་རྗེ་སོགས་ཀྱིས་གསོལ་བ་དེ་ཉིད་ཡིན་འདུག །འོན་ཀྱང་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་འདི་ཉིད་ཐོག་མར་དུས་ནམ་ཞིག་དར་མིན་སོགས་ཀྱི་སྐོར་གསལ་བའི་ཡིག་ཆ་ལག་ཏུ་མ་སོན་ཞིང་། འདི་ཉིད་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་ལས་རིམ་བཞིན་འགྱུར་བ་ཕྱིན་པ་ཞིག་ཡིན་མིན་དང་། ཡང་ན་ཐོག་མའི་འབྱུང་ཁུངས་གཞན་ཞིག་ཡིན་མིན་སོགས་ལའང་དཔྱད་དགོས་པར་སྣང་ངོ་།།
གཞན་ཡང་འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ་ (1392-1481) གྱིས་མཛད་པའི་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས[19]། ཇོ་བོ་དཔོན་གཡོག་ཀྱང་དཔལ་སྣར་ཐང་སྟོད་དུ་ཕེབས། དེར་བོད་སྟོན་རྣམས་དབུ་ཞྭ་སྣེ་རིངས་དང་། ན་བཟའ་བེར་དང་བཅས་པའི་རྟ་པ་མང་པོ་རྒྱང་མ་ནས་གཟིགས་ཏེ། ཇོ་བོའི་ཞལ་ནས། ཨུ་པ་སི་ཀ་མི་མ་ཡིན་མང་པོ་བྱུང་གསུངས་ནས་དབུ་བཏུམས། དེ་ནས་བོད་སྟོན་རྣམས་ཀྱིས་ཞབས་དྲུང་དུ་ཉེ་བ་ནས་ཆིབས་ལས་བབས། བེར་དང་དབུ་ཞྭ་བཞག །སྣམ་སྦྱར་གྱོན་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་བྱས་ནས་བྱུང་བ་ལ། ཇོ་བོ་ཡང་དགྱེས་ནས་དགེ་འདུན་ལ་སྤྱི་ཕྱག་མཛད། དེ་ནས་བོད་སྟོན་རྣམས་ཕྱིར་ཐེགས་ནས་ཇོ་བོ་དཔོན་གཡོག་རིམ་གྱིས་འབྱོན་པར་བྱས་ནས། རྒྱང་དུ་ཕེབས་པའི་ཚེའང་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་བསུས་པས་མཉེས། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ (1903-1951) གྱིས་བརྩམས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ལས་[20]ཀྱང་། བོད་སྟོན་རྣམས་དཔལ་སྣར་ཐང་དུ་ཞྭ་སྣེ་རིང་དང་སེར་པོ་གྱོན་ནས་བསུ་བ་ལ་འོངས་པས། ཇོ་བོས་འདྲེ་བྱུང་གསུངས་ནས་འཇིགས་པའི་ཚུལ་གསུངས་མོད། འབྲོམ་སོང་སྟེ་ཞྭ་དང་བེར་འཇོག་ཏུ་བཅུག་ཅེས་སོ་སོའི་རྣམ་ཐར་ལ་བྲིས་པས། དེ་ན་ཇོ་བོ་འཇིགས་ལུགས་དེས་ཀྱང་ཞྭ་སྣེ་རིང་འདི་རྒྱ་གར་རམ་ཡུལ་དབུས་ན་མེད་དམ་སྙམ། འོན་ཀྱང་བྷངྒ་ལའི་ཤར་ཅི་ཊ་གྷོང་དུ་སྔ་དར་གྱི་བསྟན་པ་ནུབ་ནས་མི་ཐོག་གཅིག་ཀྱང་མ་སོང་བའི་རྒད་པོ་འགའ་རེས་ངེད་རྣམས་བྱིས་པའི་དུས་དགེ་སློང་རྣམས་ཞྭ་དམར་རྩེ་ཕུར་བུའི་གཟུགས་འདྲ་བ་གྱོན་པ་མཐོང་མྱོང་ཟེར། གཏམ་དེ་ཇོ་བོ་དང་ཀུན་མཁྱེན་གྱིས་ཀྱང་ཡུལ་དེ་ཀ་རང་དུ་ཚེར་མ་ལྟ་བུའི་ཞྭ་དར་བར་གསུངས་པ་དང་ཤིན་ཏུ་འབྱོར་བས། ཡང་ན་ནི་ཁོང་ལ་ཡང་བདེན་པ་ཞིག་ཡོད་མཆི། ཞེས་གསུངས་སོ།།
གཞན་ཡང་བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས་ལས[21]། དེ་ལྟར་པཎ་ཞྭ་འདི་ནི་ཐོག་མར་བོད་རང་དུ་དར་བ་ཞིག་མིན་ནའང་། དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་མར་མེ་མཛད་བོད་དུ་ཕེབས་དུས་གསོལ་བ་ལས་རིམ་གྱིས་བོད་རང་གི་ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱག་བཞེས་རྒྱུན་བསྐྱངས་ཏེ། ད་ལྟའི་བར་སྲོལ་མ་ཉམས་པར་གནས་ཡོད་དོ། །ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར་རོ།།
ལྷག་པར་ཞུས་ལན་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ལྷ་ཆོས་བདུན་ལྡན་གྱི་བླ་མ་བརྒྱུད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ལས[22]། དེ་ནས་མ་གིར་འབྱོན་པར་ཞུ་ཞེས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། ཇོ་བོ་རྗེའི་གདུང་ཁང་འདིའི་ནང་ན་པཎ་ཞྭ་གཅིག་ཡོད། དེ་ཐོན་ལ་བྱོན་གསུང་། པོ་ཏོ་བས་ཇོ་བོའི་གདུང་ཁང་དངུལ་གདུགས་ཅན་གྱི་རྩར་ཕྱིན་ནས་བལྟས་པས། གདུང་ཁང་དེ་སྔར་བས་ཁྱད་པར་གྱིས་ཆེར་སོང་འདུག །དེའི་སྒོ་གཅིག་ཀྱང་ཕྱེ་ནས་གདའ། ཕ་རིན་པོ་ཆེ་གཞོན་ནུ་མ་ཞིག་ན་རེ། དབུ་ཞྭ་འདི་དང་བཞུགས་གདན་ཁྱེར་ལ་བྱོན་གསུངས་ནས། ཁྲི་སྙན་ས་ལེའི་པགས་པ་གཅིག་དང་། པཎ་ཞྭ་ངར་ངུར་ཁ་ལ་གསེར་སྐུད་ཀྱི་སྐུད་རིས་དུང་གཡས་འཁྱིལ་གྱི་རྣམ་པ་བཞིན་དུ་བྱས་པ་ཞིག་བསྐུར་ནས་ཁྱེར་བྱོན་པ་དང་། བཙུན་ཆུང་དེ་ན་རེ་ནང་དེའང་མཐོང་དགོས་པ་ཡིན། ཞྭ་དེའང་ཚུར་འོན་ཅིག་གསུངས་ནས་པཎ་ཞྭ་དེ་གསོལ། ཞེས་ཇོ་བོ་རྗེའི་གདུང་ཁང་ནང་བཞུགས་པའི་པཎ་ཞྭའི་ཁ་དོག་དང་། སྐུད་རིས་སོགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་གསལ་བར་བྱུང་བ་ལྟར་རོ།། །།
ག༽ པཎ་ཞྭའི་བཟོ་དབྱིབས་ཀྱི་ཁྱད་པར།
དང་པོ། མཚན་སྒྲའི་བསྟོད་པ་ཅན་གྱི་བྲིས་ཐང་ལྟར་ན། པཎ་ཞྭ་དེ་དག་ལ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་དང་། རྩེ་མོ་ཟླུམ་གཟུགས་ཅན་གཉིས་ཡོད་ལ། རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་དེ་ལའང་སྐེད་འཆིང་གཏན་ནས་མེད་པའི་དམར་རྐྱང་དང་། སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ལས། སློབ་དཔོན་ཨཱརྱ་དེ་ཝ་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་བཞི་ཡི་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་ལ་སྐེད་འཆིང་མེད་པའི་དམར་རྐྱང་དང་། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་དང་། སློབ་དཔོན་སེངྒེ་བཟང་པོ། འཕགས་པ་ཐོགས་མེད། མཁན་ཆེན་ཞི་འཚོ། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ། སློབ་དཔོན་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་། དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བཅས་ཀྱི་པཎ་ཞྭ་ནི་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་མཚོན་དོན་ཅན་གྱི་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཟླུམ་པོ་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་ཤ་སྟག་ཡིན། དེ་མིན་འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ་དང་། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་པཎ་ཞྭ་ནི་རྩེ་མོ་ཟླུམ་པོ་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་གྱི་དབུ་ཞྭ་དེ་ཉིད་པཎ་གྲུབ་གཞན་ལྟར་དམིགས་བསལ་དབུ་ལ་དྲང་ཐད་དུ་མ་བཞེས་པར་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་འཇོག་མཛད་ཡོད། མདོར་ན་གོང་གསལ་གྱི་བྲིས་ཆ་ལྟར་ན། སྐེད་འཆིང་མེད་པའི་པཎ་ཞྭ་མནབས་པའི་པཎ་གྲུབ་བཞི་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་པཎ་ཞྭ་མནབས་པའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ། དེ་ཉིད་མ་བཞེས་པར་ལེབ་འཇོག་མཛད་པའི་པཎ་གྲུབ་གཉིས་བཅས་སོ།།
མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ་དང་། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ།
༼ཞི་འཚོས་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པར་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་རྩེ་མོ་ཟླུམ་པོ་དང་།
ཟླ་གྲགས་ཀྱིས་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་སྐེད་འཆིང་གཉིས་ལྡན་རྩེ་སྨྱུང་ཅན་མནབས་པ།༽
གཉིས་པ། ཞབས་འོག་ཏུ་མཚན་འགོད་གནང་བའི་བྲིས་ཆ་[23]ལྟར་ན། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷ་དང་། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་བཅས་ཀྱི་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་ལ་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ཅན་བཞེས་པས་གོང་དང་མཚུངས་ཀྱང་གོང་གི་བྲིས་ཆ་དང་སྐེད་འཆིང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་འབྱུང་ལ། འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་དང་། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ། སློབ་དཔོན་པདྨའི་ངང་ཚུལ། སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་གླང་། དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད། རྒྱལ་སྲས་སེངྒེ་བཟང་པོ། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ། ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བཅས་ཀྱིས་པཎྜི་ཏའི་ཞྭ་ང་རྒྱལ་མེད་པ་མནབས་པས། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷའི་དབུ་ཞྭ་བཞེས་ཚུལ་གོང་དང་མི་འདྲ་བས། བྲིས་ཆ་འདིར་འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ་ཁོ་ནས་དབུ་ཞྭ་པཎ་གྲུབ་གཞན་ལྟར་མ་བཞེས་པར་དབུ་པཎ་ལེབ་ཞྭར་བཞེས་པའམ་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་འཇོག་མཛད་པ་བཅས། མདོར་ན། གོང་གསལ་གྱི་བྲིས་ཆ་ལྟར་ན། པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་མནབས་པའི་པཎ་གྲུབ་བཞི་དང་། ང་རྒྱལ་མེད་པའི་པཎ་ཞྭ་མནབས་པའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་གཅིག །དེ་ཉིད་མ་བཞེས་པར་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་འཇོག་མཛད་པའི་[24]པཎ་གྲུབ་གཅིག་བཅས་སོ།།
པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་སྐུ་ཐང་ཐོག་མ་འཕྲེད་ཐང་གི་དབུས་སུ་བསྟན་པའི་བདག་པོ་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཟབ་མོ་ལྟ་བའི་བརྒྱུད་པ་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། རྒྱལ་སྲས་འཕགས་པ་ལྷ། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད། དཔལ་ལྡན་ཟླ་བ་གྲགས་པ། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ། མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོ། སློབ་དཔོན་པདྨའི་ངང་ཚུལ་བཅས་བརྒྱད་དང་། གཡོན་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཆེན་སྤྱོད་པའི་བརྒྱུད་པ་རྒྱལ་སྲས་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་དང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན། སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ། དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས། འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ། སློབ་དཔོན་སེངྒེ་བཟང་པོ། སློབ་དཔོན་ཡོན་ཏན་འོད། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་བཅས་བརྒྱད། གཤམ་དབུས་སུ་ཟབ་རྒྱས་སམ་ལྟ་སྤྱོད་གཉིས་ཀའི་གདམས་པ་ཆུ་བོ་གཅིག་འདྲེས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་མངའ་བ་ཇོ་བོ་རྗེ་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤ་བཅས་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་ཁྲོད་ནས་རྒྱལ་སྲས་འཕགས་པ་ལྷ་དང་། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན། སློབ་དཔོན་ཤཱཀྱ་འོད་བཅས་པཎ་གྲུབ་རྣམ་པ་བཞིས་པཎ་ཞྭ་དམར་པོ་སྐེད་འཆིང་གཏན་ནས་མེད་པ་བཞེས་ཤིང་། སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་དང་། འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་པཎ་ཞྭ་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་འཇོག་གནང་བ་དང་། དེ་འཕྲོས་ཀྱི་པཎ་གྲུབ་ཞལ་གྲངས་ ༡༠ ཡིས་པཎ་ཞྭ་སྐེད་འཆིང་གསུམ་ལྡན་ཤ་སྟག་བཞེས་པ་དང་། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་པཎ་ཞྭ་མ་བཞེས་པ་བཅས། མདོར་ན་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་ལ་པཎ་ཞྭ་བཞེས་མིན་གྱི་རིགས་གཉིས་དང་། བཞེས་པ་ལའང་དངོས་སུ་བཞེས་པ་དང་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་འཇོག་གནང་བའི་རིགས་གཉིས། པཎ་ཞྭ་དེ་དག་ལའང་སྐེད་འཆིང་ཡོད་མེད་ཀྱི་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་བཅས་སོ།།
(རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ་དང་། འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེ།)
གོང་གསལ་བྲིས་ཆ་གཉིས་པོ་གཤིབ་བསྡུར་ཞུས་པ་ལྟར་ན། པཎ་ཞྭ་དེ་དག་ཚང་མར་སྐེད་འཆིང་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་གཅིག །ང་རྒྱལ་མེད་པའི་པཎ་ཞྭ་བཞེས་མཁན་ལ་མང་ཉུང་གི་ཁྱད་པར་བྱུང་བ་དང་གཉིས། པཎ་ཞྭ་དངོས་སུ་མ་བཞེས་པར་དབུ་སྟེང་དུ་འཇོག་པ་གནང་མཁན་ལའང་མང་ཉུང་གི་ཁྱད་པར་བཅས་གསུམ་མཆིས་ལ། པཎ་ཞྭ་ཚང་མར་མཐའ་སྒྲིལ་སེར་པོ་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད་པ་ནི་གོས་དྲུབ་དང་། བྲིས་ཆ་སོགས་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་མཛེས་ཆོས་དང་འགྲོ་ལུགས་ཡིན་པ་ལས། དམིགས་བསལ་གྱི་མཚོན་དོན་གང་ཡང་མེད།
གཞན་ཡང་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༡-༡༩༩༢ བར་བཞུགས་སྒར་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་གསུང་ཆོས་ར་བར་དབྱིན་ཇི་བ་མའེ་ཁལ་ཨེག་ཤོན་ (Michael Action) ཞུ་བས་འབྲི་བཞེངས་གནང་བའི་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་། དེ་རྗེས་མ་སུ་རིར་གནས་བཞུགས་བསོད་ནམས་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་སྣུམ་ཚོན་རི་མོའི་ལམ་ནས་འབྲི་བཞེངས་ཁ་སྐོང་གནང་བའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་དང་། དེ་མཚུངས་སྣུམ་ཚོན་རི་མོ་ཅན་གྱི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་བྲིས་ཆ་གཞན་ (སེར་སྨད་འདུ་ཁང་དང་། སེ་ར་བླ་སྤྱི་གཉིས་ནང་སྣུམ་ཚོན་རི་མོ་ཅན་བཞེངས་ཡོད།) དུ་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་འཚོས་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་པཎྜི་ཏའི་དབུ་ཞྭ་མནབས་པ་ལས། དེ་མིན་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱིས་པཎ་ཞྭ་རྩེ་མོ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་ཤ་སྟག་གསོལ་ཞིང་། སྐེད་འཆིང་ཡང་གསུམ་ལྡན་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཁར། དབུ་ཞྭ་ལེབ་འཇོག་མཛད་མཁན་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་བཅས་སོ།། །།
ང༽ དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དང་། པཎ་གྲུབ་ཀྱི་དབུ་ཞྭ།
དེ་ཡང་དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས[25]། ཀ༽ དགེ་སློང་གི་ཉེར་ལྡན་གྱི་ཡོ་བྱད་དྲུག་ནི། ༡ སྣམ་སྦྱར་དང་། ༢ བླ་གོས། ༣ མཐང་གོས། ༤ གདིང་བ། ༥ ལྷུང་བཟེད། ༦ ཆུ་ཚགས་དང་དྲུག་གོ། ཁ༽ དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དྲུག་ནི། ༡ ཆོས་གོས་རྣམ་གསུམ་དང་། ༤ ལྷུང་བཟེད། ༥ ཆུ་ཚགས། ༦ གདིང་བ་བཅས་སོ།། ག༽ དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་བཅུ་གསུམ་མམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ལུས་འཚོ་བའི་ཆེད་དུ་འཆང་བར་གནང་བའི་རུང་བ་ཚད་ལྡན་གྱི་གོས་ལ། ༡ སྣམ་སྦྱར། ༢ བླ་གོས། ༣ མཐང་གོས། ༤ ཤམ་ཐབས། ༥ ཤམ་ཐབས་ཀྱི་གཟན། ༦ རྔུལ་གཟན། ༧ རྔུལ་གཟན་གྱི་གཟན། ༨ གདོང་ཕྱིས། ༩ རྣག་གཟན། ༡༠ གཡན་དགབ། ༡༡ སྐྲ་བཟེད། ༡༢ གདིང་བ། ༡༣ དབྱར་གྱི་གོས་རས་ཆེན་ཏེ་ཡོ་བྱད་བཅུ་གསུམ། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་དགེ་སློང་གི་ཉེར་ལྡན་གྱི་ཡོ་བྱད་དྲུག་དང་། དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་དྲུག །དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་བཅུ་གསུམ་བཅས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་དབུ་ཞྭའི་རིགས་གཏན་ནས་མི་སྣང་བས་པཎ་ཞྭ་འདི་དག་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་འབྲི་བཞེངས་གནང་སྐབས་དབུ་ཞྭ་བསྒྲོན་པ་ལས། པཎ་གྲུབ་དེ་དག་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་བཞུགས་སྐབས་དབུ་ཞྭ་བཞེས་མེད་པར་འདོད་མཁན་ཡང་ཡོད།
སྤྱིར་ནང་པའི་དགེ་སློང་གི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་བཅུ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་དབུ་ཞྭ་མེད་པ་བདེན་ནའང་། འདུལ་བའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ཏུ་དབུ་ཞྭའི་སྐོར་གཏན་ནས་མི་གསལ་བ་མིན་ཏེ། དེ་ཡང་བཀའ་འགྱུར་གྱི་འདུལ་བ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལས[26]། ཚེ་དང་ལྡན་པས་རང་གི་བཟོ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཞྭ་དང་ཞྭ་སྒྲེ་བོ་ (ཞྭ་མོའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གི་མིང་།) དང་། བྱིས་པའི་གོས་དག་དང་། ཤི་ང་དཔུང་བཅད་དག་དང་། དོར་མང་དག་དང་། དོར་ཐུང་དག་དང་། བཟང་མཁན་གྱི་བཟོ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དག་བསླབ་པར་བྱའོ། །ཞེས་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་ལས་ཞྭ་དང་ཞྭ་སྒྲེ་བོའི་སྐོར་གསུངས་སོ།།
གཞན་ཡང་བསྟན་འགྱུར་ལ་མཚོན་ན། མདོ་སྡེ་འཛིན་པའི་སློབ་དཔོན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྲས་མཛད་པའི་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་པའི་གཞིའི་མདོ་ལས[27]། ཆུའི་ཕྱོགས་སུ་རྩ་བར་ཞྭ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། སྨད་ཤམ་ཐབས་ཀུན་ནས་ཟླུམ་པོར་བགོ་བར་བྱ་ཞིང༌། སྟོད་དུ་ཀུན་ནས་ཆོས་གོས་ཀྱང་ངོ་། ། བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཚེ་ཆོས་གོས་ཀྱི་མཐའ་མར་མདུད་པ་བཅིངས་ལ་ལས་བྱའོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཁྱིམ་པའི་རྟགས་ཀུན་ཏུ་སྤྱད་པར་མི་བྱའོ། ། ཞེས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་མཛད་པའི་འདུལ་བ་མདོའི་འགྲེལ་པ་ལས་[28]ཀྱང་། ཆབ་བྲོམ་དུ་འགྱུར་བའི་ཡུལ་དུ་ཞྭ་དང་ཡུ་རིངས་ཀྱང་ངོ་། །ཡུལ་ལྷག་པ་ཆེ་སྟེ་ཆབ་བྲོམ་ཡོད་པའི་ཡུལ་དུ་ཞྭ་དང་ལྷམ་ཡུ་རིངས་བགོར་གནང་ངོ་། །དགེ་སློང་མ་ཡུལ་གྱི་དབུས་སུ་ན་ན་ཞྭ་དང་ལྷམ་དབང་ངོ་། ། མཐའ་འཁོབ་ཆབ་བྲོམ་ཡོད་པའི་ཡུལ་དུ་ནི་ཞྭ་དང་ལྷམ་གྱོན་དུ་དབང༌། ཞེས་དང་། དེ་བཞིན་སློབ་དཔོན་ཁྱད་པར་བཤེས་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་འདུལ་བ་བསྡུས་པ་ལས[29]། ལྷམ་སྒྲོ་གུ་ཅན་ཡང་བཅང་བར་བྱའོ། །གྲང་བས་གནོད་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞྭ་དང་སྟོད་ཁོར་ནང་ཚངས་ཅན་དང༌། གདིང་བ་དང༌། སྟན་ཏེ་དེ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། །གྲང་བས་གནོད་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་བགོ་བར་བྱའོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་བསྟན་པའི་རྩ་བ་དམ་ཆོས་འདུལ་བའི་གཞུང་ལུགས་ཁག་ཏུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཉེར་མཁོའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཞྭ་མོ་གྱོན་རུང་བ་གསལ་བར་གསུངས། འོན་ཀྱང་ཞྭ་དང་། ཞྭ་སྒྲེ་བོའམ་ཞྭ་སྒྲེའོ་ཞེས་གསུངས་ལ། གཞན་ཡང་ལོ་པཎ་མང་པོས་མཛད་པའི་བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ཆེན་མོ་ལས[30]། དགེ་སློང་གི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་མིང་གི་སྐབས་སུ་ཁོ་ལཱ། ཞྭ། ཞེས་གསལ་ནའང་ཞིབ་ཕྲའི་འགྲེལ་བཤད་གང་ཡང་མི་གསལ་ལ། འདི་དག་པཎ་ཞྭ་ཡིན་མིན་དང་། བཟོ་དབྱིབས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་གསལ་ཁ་ཡང་གཏན་ནས་མི་སྣང་ཡང་པཎ་ཞྭ་མིན་ནམ་སྙམ་པས་དཔྱད་གཞི་ཙམ་དུ་ཕུལ་བའོ།།
དེ་ཡང་རྩེ་ལེ་སྣ་ཚོགས་རང་གྲོལ་ (1608-) གྱིས་མཛད་པའི་ཆོས་རྗེ་མི་ཕམ་མགོན་པོ་ནས་དྲི་བ་སྔ་ཕྱི་ཐ་དད་མཛད་པའི་དྲི་ལན་ཐོར་བུའི་སྐོར་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡེབས་པ་ལས[31]། གྲུབ་མཐའི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་པའི་ཞྭའི་ཁ་དོག་སོགས་ཐ་དད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འཕྲོས་པ་གནང་བའི་སྐབས་དོན་ཕུལ་བ་ནི། སྤྱིར་ཐུབ་དབང་ཉིད་ཞལ་བཞུགས་པའི་དུས་སུ་ནི། ཞྭའི་གསུང་སྒྲོས་སོགས་ཀྱང་ཆེར་མི་འབྱུང་ལ། ལར་ཡང་སྤྲུལ་པ་སྐུའི་ཆ་ལུགས་ཐམས་ཅད་ལ་དབུ་རེག་ཞབས་རྗེན་ཁོ་ནས་ཁྱད་ཆོས་སུ་གྱུར་མོད་ཀྱི། སླད་དུ་འདུལ་བའི་བསྟན་བཅོས་མདོ་རྩ་སོགས་ལས་དབུ་ཞྭའི་ཚིག་སྒྲོས་ཙམ་འདུག་རུང་དབྱིབས་ཁ་དོག་གི་གསལ་ཁ་མི་སྣང་ཚེ། པཎྜི་ཏ་སྤྱི་མཐུན་གྱི་པཎ་ཞུ་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་སེམས་ཤིང་། རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་སོགས་འཕགས་ཡུལ་གྱི་བསྟན་འཛིན་ཆེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་པཎ་ཞུ་གསོལ་བ་ཤས་ཆེར་གདའ་བ་དང་། ཁ་དོག་ཀྱང་རབ་བྱུང་ལ་རུང་བའི་ཚོན་གསུམ་ལས་གཞན་ནི་མ་གནང་ཚེ་དམར་སེར་གཉིས་དང་། དམར་པོ་ཉིད་ཀྱང་བཙོད་ཚོས་ནི་མི་རུང་བའི་ཚོས་ཆེན་དུ་གསུངས་ཕྱིར། བཙག་ཁ་ལས་འོས་མ་མཆིས་ཏེ་ངུར་སྨྲིག་ཉིད་དུ་གྲུབ་མོད། རྙིང་ལུགས་ལ་ནི། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་ཉིད་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་རབ་བྱུང་མཛད་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཚེ་དབུ་སྐྲ་བསིལ་བས་དབུའི་གཙུག་ཏོར་གསལ་བར་བྱུང་བ་ལ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་གྱི་བློར་མི་ཤོང་བའི་སྒྲིབ་པ་གསོག་པ་སྤོང་ཕྱིར་གཙུག་ཏོར་ལ་ངུར་སྨྲིག་གི་ཚལ་བུས་དཀྲིས་པ་ལ་གཙུག་ཞྭ་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་དུ་གྲགས་སོ། །ཞེས་གུ་རུའི་རྣམ་ཐར་འགའ་ཞིག་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་། གུ་རུ་ཉིད་སྤྲུལ་པའི་རྣམ་འགྱུར་མ་ངེས་ཤིང་། ཁྱད་པར་སྔགས་ཆས་གཙོ་བོར་མཛད་པ་རྣམས་ལ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མ་མཆིས་ནའང་། པདྨ་སམྦྷ་བའི་ཆ་བྱད་མཛད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཆོས་དབང་གི་གཏེར་མའི་དཀར་ཆག་ཏུ།
དབུ་ཞྭ་གསེར་གྱི་ཕྱེ་མས་བྱུགས། །བསྟན་པ་གསེར་དང་འདྲ་བའི་རྟགས། །
ཞེས་དབུ་ཞྭ་གསེར་མདོག་ཏུ་སྣང་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྔར་གྱི་བལ་རིས་རྙིང་པའི་པདྨ་སམྦྷ་ཝ། བོ་དྷི་སཏྭ། གཞན་ཡང་ལོ་པཎ་གྱི་སྐུ་ཕལ་ཆེར་ཡང་དབུ་ཞྭ་སེར་པོའམ་ངུར་སྨྲིག་ཤས་ཆེ་བ་དང་། ཇོ་བོ་རྗེའི་སྐུ་ཡང་རྙིང་པ་མ་འཆུགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ངེས་པར་དབུ་ཞྭ་སེར་པོར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཤུགས་ཀྱིས་བཀའ་གདམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཐམས་ཅད་དབུ་ཞྭ་སེར་པོ་མཛད་ཅིང་། ཁྱད་པར་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་པུ་ཏོ་བ་དེ་ཉིད་ནི་འདུལ་བའི་བཞེད་གཞུང་ཇི་ལྟ་བར། སྐུ་ཤམ་སོགས་ན་བཟའ་མཐའ་དག་ཆུ་རྩ་འབའ་ཞིག་གིས་མདོག་ལས་གཞན་མི་མཛད་པར་གྲགས་སོ། །ཞེས་ཀྱང་བྱུང་ངོ་།། །།
དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།
[1] བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས། ༼༤༧༽ འབྲས་བློ་གླིང་ཤེས་ཡོན་ལྷན་ཚོགས། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་ ༩༦
[2] བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༧༢༠
[3] གཉན་དགོན་སྤྲུལ་སྐུའི་གསུང་འབུམ། པོད། ༼༢༽ སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་ ༣༧༨
[4] བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས། ༼༤༧༽ འབྲས་བློ་གླིང་ཤེས་ཡོན་ལྷན་ཚོགས། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༦
[5] རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༤༢
[6] ཙནྡྲའི་རྒྱལ་སྲིད་མཇུག་བསྡུས་ནས་པཱ་ལའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཀྱི་སྲིད་དབང་ཅུང་མ་ཚུགས་པའི་གོང་སྟེ། སློབ་དཔོན་དུལ་བ་ལྷ་དང་། དགེ་བསྙེན་བཙུན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། ཤེར་ཕྱིན་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དགུ་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་མཁན་སློབ་དཔོན་ཀམྤ་ལ་དང་། བྱེ་སྨྲའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་ཡིན་འདུག།
[7] སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠༨
[8] ཐོ་གར་ནི་ Tukhara ཟུར་ཆག་པ་ཞིག་སྟེ། ཐོ་གར་གྱི་བཙུན་པ་ཆེན་པོ་དབྱངས་སྒྲོག་ཅེས་པ་ལྟར་ཀ་ཤི་སྨིར་ལའོ།།
[9] སློབ་དཔོན་སེང་བཟང་གི་འགྲེལ་ཆུང་ལ་འགྲེལ་བཤད་མཛད་པ་པོའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་ནི་དུས་རབས་ ༩ པའི་ནང་དུ་བྱོན་པའི་ཟེར་སྒྲོས་ཁུངས་དག་སྙམ།
[10] འདུལ་བའི་ཆོས་འབྱུང་། པཎ་ཆེན་བསོད་གྲགས་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼ད༽ དཔེ་གཟུགས། ཤོག་གྲངས་ ༧ན༦
[11] ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༢༽ ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་ ༡༧༢
[12] བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༦༥
[13] རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༡༩༧༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༥༦
[14] པཎ་ཆེན་བཅུ་བདུན་གྱི་གསོལ་འདེབས་ཀྱི་བཀའ་ཁྲིད། རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༡༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༥༢
[15] གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་རྣམ་ཐར་དང་ཞལ་ཐང་། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༠
[16] ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར། ཐེ་ཝན་པར་མ། ༢༠༠༧ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༠༥
[17] ཇོ་བོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༢༦
[18] ལམ་རིམ་རྣམ་གྲོལ་ལག་བཅངས། ཡོངས་འཛིན་གླིང་ཚང་བླ་བྲང་། ༢༠༡༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༣
[19] དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། སྨད་ཆ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༡༢
[20] གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༦༤
[21] བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས། ༼༤༧༽ བློ་གླིང་ཤེས་ཡོན་ལྷན་ཚོགས། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་ ༩༦
[22] བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༡༤
[23] ༸རྒྱལ་བའི་གཟིམ་ཆུང་རྙིང་པའི་ཕུར་པའི་ཚོགས་ཁང་ནང་ཞལ་འགྲེམས་ཞུས་པའི་པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་སྐུ་ཐང་།
[24] འདི་ནི་ཐོག་མར་འདུལ་གཞུང་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། པཎ་གྲུབ་རྣམས་ཀྱིས་ཚ་གདུང་ལས་སྐྱོབ་སླད་ཤིང་ལོ་དབུ་ལ་བཞེས་ཤིང་། དུས་ཕྱིས་བྲིས་ཆ་ཁག་ཏུ་པཎ་གྲུབ་རྣམས་ལ་པཎ་ཞྭ་བསྒྲོན་པ་ལྟར། ཤིང་ལོའི་དབྱིབས་ཅན་ལྟ་བུའི་པཎ་ཞྭ་འབྲི་སྲོལ་དར་འཕེལ་བྱུང་བ་དང་། ལྷག་པར་ཤིང་ལོ་དབུ་ཐོག་ཏུ་འཇོག་པའི་དཔེ་མཚོན་ནི་འཕགས་པ་གྲོལ་སྡེས་པཎ་ཞྭ་དངོས་སུ་མ་བཞེས་པར་དབུ་སྟེང་དུ་འཇོག་པ་ལས་རྟོགས་ཐུབ་བམ་སྙམ་ལ། ད་དུང་དབུ་ཞྭ་དངོས་སུ་མ་བཞེས་པར་དབུ་སྟེང་དུ་ལེབ་མོར་འཇོག་པ་དེ་དམིགས་བསལ་གྱི་མཚོན་དོན་ཡོད་མེད་ལའང་དཔྱད་དགོས་པར་སྣང་ངོ་།།
[25] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༦༡༤
[26] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། འདུལ་བ། ༼ཆ༽ དེབ་ཨང་ ༦ པ། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༥༣
[27] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། འདུལ་བ། ༼སུ༽ དེབ་ཨང་ ༩༣ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༨༦༨
[28] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། འདུལ་བ། ༼ལུ༽ དེབ་ཨང་ ༩༢ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༨༩
[29] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། འདུལ་བ། ༼ནུ༽ དེབ་ཨང་ ༨༤ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༡༢༣
[30] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། སྣ་ཚོགས། ༼ཅོ༽ དེབ་ཨང་ ༡༡༥ པ། ཤོག་གྲངས་ ༢༤༡
[31] རྩེ་ལེ་སྣ་ཚོགས་རང་གྲོལ་གྱི་གསུང་འབུམ། པོད། ༼ལ༽ དྲི་ལན་ཐོར་བུའི་སྐོར། ཤིང་དཔར། ཤོག་གྲངས་ ༣༩བ༣
ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༡༥ ནས་ ༤༥ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།