དགུ་པ། ལི་ཡུལ་ངོས་འཛིན་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ། ཀ༽ ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་ཚུལ་དང་མིང་གི་རྣམ་གྲངས།

དགུ་པ། ལི་ཡུལ་ངོས་འཛིན་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ།

ཀ༽ ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་ཚུལ་དང་། མིང་གི་རྣམ་གྲངས།

 

དེ་ཡང་། བཀའ་འགྱུར་དུ་བཞུགས་པའི་ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱིས་ཞུས་པ་^[1]ལས^[2]། ལྷ་རྣམས་མྱ་ངན་ང་འདས་ན། །ལོ་བརྒྱ་ལོན་པ་དེ་ཡི་ཚེ། །མིང་ནི་ལི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་བ། །རབ་ཏུ་འབྱོར་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་སངས་རྒྱས་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྐྱོབ་རྣམས་ཀྱི། །འདུལ་བའི་ཕྱིར་ནི་ཆད་ཀྱུ་སྟེ། །རྟོག་གེ་བ་དང་བྲལ་བ་ཡིན། །བསྐལ་པ་བཟང་པོའི་རྒྱལ་སྲས་རྣམས། །ལི་ཡུལ་འཁོར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དེར། །

སྐྱེ་བ་དག་ཀྱང་ལེན་འགྱུར་ཞིང་། །མིག་དང་འདྲ་བར་སྣང་བར་འགྱུར། །ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས^[3]། ཨུ་རྒྱན་བདག་པོ་དབང་ཕྱུག་པོ། །རྒྱལ་པོ་སྟན་ལས་ལངས་ནས་ཀྱང་། །པུས་མོ་གཉིས་ནི་ས་ལ་བཙུགས། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་བ་ནི། །གང་གི་ཚེ་ན་ལི་ཡུལ་ཞེས། །བྱ་བ་དེ་ནི་འབྱུང་གྱུར་ཞིང་། །ཡོངས་སུ་རྒྱས་ཤིང་སྐྱེ་བོ་གང་། །དེ་ཚེ་སྐར་རྡོའི་ཡུལ་དག་ཏུ། །སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བདག་གྱུར་ནས། །དེ་ནི་ལི་ཡི་བདག་པོ་དང་། །རྟག་ཏུ་གཉེན་ནི་བགྱིད་པ་དང་། །བདག་གི་ཡུལ་དེ་སྲུང་བའི་ཕྱིར། །བདག་ཉིད་ཀྱང་ནི་དབུལ་བར་བགྱི། །ཞེས་ལུང་གིས་བསྟན་པའི་ལི་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི། བཀའ་བསྟན་གཉིས་ཀར་གསལ་བའི་མིང་ཧ་ཅང་རྙིང་པ་ཞིག་དང་། དེ་ལ་བོད་པས་ལི་ཡུལ་ཞེས་བཏགས་པ་དང་། རྒྱ་མིས་དེང་སྐབས་ཤིན་ཅང་དུ་འབོད་པ་དེ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཀྱང་། གོང་གསལ་བཀའ་འགྱུར་ལས་སྐར་རྡོའི་ཡུལ་དག་ཏུ་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་པོར་གྱུར་ནས་ལི་ཡི་བདག་པོ་དང་གཉེན་སོགས་བྱེད་པར་འགྱུར་བར་གསུངས་པས། སྐར་རྡོའི་ཡུལ་ནི་དེང་གི་པ་ཀི་སི་ཐན་ནང་ཡོད་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན།

མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ (1903-1951) གྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ་ལས^[4]། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཀཾ་ས་དེ་ཤ །ཡུལ་གཞན་དུ་ཏུར་ཀི་སྠཱན་དང་། རྒྱ་ནག་པས་སིན་ཇང་ (ཤིན་ཅང་) དུ་འབོད་པ་འདི་ཡིན་པར་གསུངས་ལ། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་སུ་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས་^[5]ཀྱང་། ཡུ་གུར་དང་ཤིན་ཅང་དོན་གཅིག་ཏུ་བཤད། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་རྒྱབ་དང་། ཨུ་རུ་སུའི་ལྷོ་མཐར་ཆགས་པའི་ཡུལ། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཀཾ་ས་དེ་ཤ །ཡུལ་གཞན་དུ་ཏུར་ཀིསྠཱན་ (Turkistan) དང་། རྒྱ་ནག་པས་ཤིན་ཅང་དུ་འབོད་པ་འདི་ཡིན་པ་དང་། འདིའི་ཤར་མཐའ་མཚོ་སྔོན་པོའི་བྱང་རྒྱབ་དང་འབྲེལ་ཞིང་། ནུབ་ཀྱི་མཐའ་ནི་མངའ་རིས་ལ་དྭགས་ཕྱོགས་དང་ཚོང་འགྲུལ་ཡོད་པའི་ཡར་ཀན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡིན་པར་གསུངས་ཤིང་། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས་^[6]ཀྱང་། ལི་ཡུལ། འདི་དེང་སང་ཤིན་ཅང་དུ་འབོད་པ་དེ་ཡིན་ཅིང་། སྔར་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་ནས་ལི་ཡུལ་ཞེས་འབོད། ཅེས་གསལ་བ་ལྟར་དེ་དག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པར་གསལ་ལོ།།

དེ་ཡང་ཆུ་སྐྱེས་དགེ་འདུན་བསམ་གཏན་གྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཤེས་རིག་ཆེན་པོའི་གཞི་རྩའི་རྣམ་བཤད་ལས^[7]། རྒྱ་གར་ལི་ཡུལ་ནི་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནས་གསུངས་པའི་ཡུལ་དྲུག་གི་ནང་ཚན་བོད་རྒྱའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པ་སྟེ། དེར་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་བཙུན་མོ་ལ་སྲས་ས་ནུར་གྲགས་པ་བྱུང་བ་དེས་ཡུལ་དེ་བཟུང་ནས་ཡུན་རིང་ལོན་པ་རྒྱལ་པོ་བི་ཛ་ཡ་སམྦྷ་ཝའི་རིང་ལ། དགེ་སློང་བཻ་རོ་ཙ་ན་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྤེལ་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པའང་མང་དུ་བྱུང་། དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱལ་པོ་པི་ཛ་ཡ་བཱིརླའི་ཚེ་འཕགས་ཡུལ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་བཞི་ཕེབས། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་མཆོད་རྟེན་ལ་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱིས་ངོ་སྤྲད། གླེའུ་དོ་ཤན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས། དེ་བཞིན་དུ་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་ཕེབས་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀའི་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་མཛད་དེ། གཙུག་ལག་ཁང་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེས་ཁྱབ་པར་གྱུར་མོད། ད་ལྟ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་ལས་མི་མཐོང་བའི་ཚད་དུ་ཡོད་པ་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་དུ་གསུངས་སོ། །ཞེས་གསལ་ལོ།།

གཞན་ཡང་ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་ (958-1055) མཛད་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས^[8]། ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་རིང་ལ་བྱང་ལིའི་ཡུལ་དང་འདི་གཉིས་ཕན་ཚུལ་འགྲུལ་ཡོད་པས།  བོད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་བ་ལི་ཡུལ་དུ་འགྲོ། དེ་པའི་སློབ་སྦྱོང་བ་བོད་དུ་ཡོང་སྐད། དེའི་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་བྱེས་འབུམ་བྱ་བ་ཡོད་པ་ཡང་ལི་ཡུལ་གྱི་དཔེ་ལ་གཏུགས་བྱ་བ་ཡོད་ལ། ཚེ་ཡོང་ལྷ་བཟའ་ཀླུ་དཔལ་གྱི་འབུམ་ཡང་ལི་ཡུལ་གྱི་དཔེ་ལ་ཞུ་ཐུག་བྱས་གསུང་། ལི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ལམ་གྱི་རྩྭ་ཆུ་དང་ཤིང་ཐམས་ཅད་རྟ་ལ་བསྐལ་(བཀལ)ནས་འགྲོ་དགོས་པས། ད་ལྟ་འགྲུལ་མེད་པ་ལམ་དཀའ་བས་ལན་སྐད། སྤྱིར་ལིའི་ཡུལ་དེ་བསྟན་པ་ཆགས་པ་སྔ་བ། འཇིག་པ་ཕྱི་བ། ཆོས་བསྒྲུབ་པ་དང་ཉན་བཤད་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བར་ཆད་མི་ཡོང་བ། ཆོས་ཤིན་ཏུ་དར་བ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་གཅིག་ཡོད་པ་ཡིན་སྐད། དེ་ཡང་བོད་ཡུལ་འདིར་མ་འགྱུར་བའི་གོང་དུ་ལི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བའི་ངན་སོང་སྦྱོང་རྒྱུད་དེའི་ཞབས་ན་དྲག་པོའི་སྦྱིན་སྲེག་ཡོད་ཅེས་གསུང་ངོ་། །ཞེས་གསལ་བར་བྱུང་ངོ་།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས། (ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྨད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག  ༡༣༨༣ གླང་རུ་ལུང་བསྟན་དང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་ནམ་ལྷ་མོ་དྲི་མེད་པའི་འོད་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་གསུངས། ཞེས་ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་དང་། ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པའི་མདོ་གཉིས་དོན་གཅིག་པར་གསུངས། བམ་པོ་བཞི་ཅན་གྱི་མདོ་སྡེ་དགེ་བཀའ་འགྱུར་གྱི་མདོ་མང་པོད་ ༼པ༽ པའི་ནང་བཞུགས་ལ། ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་ནི་སྡེ་དགེ་བསྟན་འགྱུར་སྤྲིང་ཡིག་ ༼ངེ༽ པར་བཞུགས་པས་བཀའ་བསྟན་གྱི་ཁྱད་པར་མཆིས་སོ།།

^[2] ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་འོད་ཀྱིས་ཞུས་པ། འཇང་བཀའ་འགྱུར། པོད་གྲངས་ ༥༤ ཤོག་གྲངས་ ༢༡༥ན

^[3] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ། ༼བ༽ དེབ་ཨང་། ༥༩ པ། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༩༨

^[4] རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༢༡

^[5] བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། གླེགས་བམ། དང་པོ། ༡༩༧༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༧༤

^[6] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༩༥༦

^[7] བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་ཤེས་རིག་ཆེན་པོའི་གཞི་རྩའི་རྣམ་བཤད། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་ ༡༥༢

^[8] རྣལ་འབྱོར་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས། བྲིས་མ་དཔེ་དཀོན། དཔེ་རིང་ཤོག་གྲངས་ ༢བ༤

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༦༥ ནས་ ༤༦༨ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།