ཆ༽ ལིའི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་བཀའ་བསྟན།

ཆ༽ ལིའི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་བཀའ་བསྟན།

༡༽ ལིའི་སྐད་ནས་བཀའ་བསྟན་བསྒྱུར་ཞུས་ཀྱི་བྱུང་རབས།

 

དེ་ཡང་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ (1504-1564/1566) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས^[1]།

ཟ་ཧོར་ཁ་ཆེ་ཡུལ་དབུས་རྒྱ་སོགས་ནས། །

པཎ་ཆེན་ཚད་ལྡན་མང་དུ་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། །

མཁས་པའི་ལོ་ཙཱ་དུ་མས་རྒྱ་གར་ནག །

ལི་ཡུལ་སོགས་ནས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ནི། །

ཇི་སྙེད་བཞུགས་པ་ཕལ་ཆེར་བོད་དུ་བསྒྱུར། །

ཞེས་དང་། དེ་བཞིན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ (1290-1364) ཀྱིས་མཛད་པའི་བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ལས^[2]། དེ་ནས་གཅུང་ཁྲི་ལྡེ་བཙན་ལོ་བཞི་པ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་གཏད་པས། སད་ན་ལེགས་ཞེས་གྲགས་ཏེ། དེས་སྐར་ཆུང་རྒྱལ་སྡེ་བཞེངས། ཆོས་སྲོལ་ཆེར་མཛད་དོ། །དེ་ལ་སྲས་ལྔ་འཁྲུངས་ཏེ། ཁྲི་ལྡེ་སྲོང་བཙན་རལ་པ་ཅན། གཙང་མ་དང་། ཁྲི་དར་མ་ཨུ་དུམ་བཙན། ལྷ་རྗེ་ལྷུན་གྲུབ། ཁྲི་ཆེན་རལ་པ་ཅན་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེའི་སྤྲུལ་པར་གྲགས་པ་དེས། དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ལོན་པ་ལ་ཆབ་སྲིད་བཟུང་སྟེ། ཕོ་བྲང་འུ་ཤང་རྡོ་རྒྱ་ཕིབས་དགུ་ཐོག་མ་བཞེངས་ཏེ། སྔོན་ལྷ་སྲས་ཡབ་ཀྱི་རིང་ལ། མཁན་པོ་བོ་དྷི་ས་ཏྭ་དང་། ཡེ་ཤེས་དབང་པོ་དང་། ཞང་རྒྱལ་ཉེན་ཉམ་བཟང་དང་། བློན་ཁྲི་བཞེར་སང་ཤི་དང་། ལོ་ཙྪ་བ་ཛྙཱ་ན་དེ་བ་ཀོ་ཥ་དང་། ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་དང་། བྲམ་ཟེ་ཨ་ནནྡ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐད། བོད་ལ་མ་གྲགས་པའི་མང་དག་ཅིག་བྱུང་ཞིང་། རྒྱ་དང་། ལི་དང་། ཟ་ཧོར་ལ་སོགས་པ་སྣ་ཚོགས་ནས་བསྒྱུར་བས། བརྡ་མི་འདྲ་བ་མང་པོས་ཆོས་བསླབ་དཀའ་བར་གཟིགས་ནས། ཉི་འོག་གི་མཁན་པོ་ཨཱ་ཙཱརྱ་ཛི་ན་མི་ཏྲ་དང་། སུ་རེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། ཤཱི་ལེནྡྲ་བོ་དྷི་དང་། དཱ་ན་ཤཱི་ལ་དང་། བོ་དྷི་མི་ཏྲ་དང་། བོད་ཀྱི་མཁན་པོ་རཏྣ་རཀྵི་ཏཱ་དང་། དྷརྨ་ཏ་ཤཱི་ལ་དང་། ལོ་ཙྪ་བ་མཁས་པར་ཆུད་པ་ཛྙཱ་ན་སི་ན་དང་། ཛ་ཡ་རཀྵི་ཏ་དང་། མཉྫུ་ཤྲཱི་ཝརྨ་དང་། རཏྣ་ཏྲ་ཤཱི་ལ་སོགས་པས་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱ་གར་སྐད་ལས། བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཅིང་། མིང་དུ་བཏགས་པ་རྣམས་དཀར་ཆག་ཏུ་བྲིས་ཏེ། ནམ་དུ་ཡང་གཞུང་ལུགས་དེ་ལས་མི་བསྒྱུར་ཞིང་། ཀུན་གྱིས་བསླབ་ཏུ་རུང་བར་གྱིས་ཤིག །ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། སྔར་བསྒྱུར་བ་རྣམས་སྐད་གསར་བཅད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་ཅིང་། བཀས་བཅད་རྣམ་པ་གསུམ་མཛད་དེ། སྡེ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཞི་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་ལས་གཞན་དང་། གསང་སྔགས་རྣམས་མ་སྒྱུར་ཅིག་ཅེས་བཀས་བཅད་དོ། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། རྒྱ་དང་། ལི་དང་། ཟ་ཧོར་སོགས་ཀྱི་སྐད་ནས་བསྒྱུར་བར་གསལ་ལོ།།

དེ་བཞིན་བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ལས^[3]། དེ་ལྟར་མདོ་སྡེ་དང་། རྒྱུད་སྡེ་དང་། དེ་དག་གི་དགོངས་འགྲེལ། རྒྱ་གར་དང་། ཁ་ཆེ་དང་། གསེར་གླིང་དང་། སིངྒ་གླིང་དང་། ཨུ་རྒྱན་དང་། ཟ་ཧོར་དང་། བལ་པོ་དང་། ལི་དང་། རྒྱ་དང་། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་རྣམས་ཕོ་བྲང་སྟོང་ཐང་ལྡན་དཀར་གྱི་དཀར་ཆག་དང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་བསམ་ཡས་འཆིང་ཕུའི་དཀར་ཆག་དང་། དེའི་རྗེས་ཀྱི་འཕང་ཐང་ཀ་མེད་ཀྱི་དཀར་ཆག་དང་། ཕྱིས་སྣར་ཐང་གི་བསྟན་བཅོས་འགྱུར་རོ་ཅོག་གི་དཀར་ཆག་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོས་བསྒྱུར་བ་དང་མཛད་པའི་དཀར་ཆག་དང་། ཀླུ་མེས་ལ་སོགས་པའི་མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་། ཁྲིགས་ཀྱི་དཀར་ཆག་ལ་སོགས་པ་གཞིར་བྱས་ནས། དེའི་སྟེང་དུ་ཕྱིས་འགྱུར་བ་དང་། དགོན་པ་སོ་སོའི་དཔེ་ཅི་རིགས་པར་མཐོང་བའི་ནང་ནས། མ་ཆུད་པ་ཇི་སྙེད་དང་། ཚད་མར་གྱུར་པའི་ངག་ལས་ཐོས་པ་རྣམས་བསྣན་ནས། དཀར་ཆག་ཏུ་བྲིས་པའོ། །འདི་ལ་དོར་བར་བྱ་བ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་ཞིང་། དྲི་མ་མེད་པའི་བཀའ་བསྟན་བཅོས་རྙེད་ན་ད་དུང་མང་དུ་བསྣན་པར་བྱའོ། །ཞེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས^[4]། བོད་དུ་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ་ནས། ཉེ་རབས་ཀྱི་ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་པོ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་བར་བསྡོམས་གྲངས་ ༧༠༠ ལྷག་ཙམ་བྱུང་ཞིང་། ཁོང་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཞུང་ཆེན་པོ་ལྔ་དང་། གསང་སྔགས། སྒྲ། ཚད་མ། བཟོ། གསོ་བ་རིག་པ། སྐར་རྩིས། སྙན་ངག །མངོན་བརྗོད། སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར་བཅས་ཀྱི་གཞུང་ཧ་ཅང་པོ་ཞིག་རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག །ཁ་ཆེ། ལི་ཡུལ། ཞང་ཞུང་བཅས་ཀྱི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ལི་ཡུལ་གྱི་མཚོན་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་གི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཛད་པ་དང་བསྒྱུར་བའི་ཚུལ་ཞལ་གསལ་འཁོད་པ་ལྟར་རོ།།  །།

 

༢༽ ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་འགྱུར་གྱི་བཀའ་བསྟན།

༡) རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར།

ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་འགྱུར་ལ། ལིའི་མཁན་པོ་སུརེནྡྲ་ཀར་པྲ་བྷ་སོགས་དང་། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པས་ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཇི་ཙམ་ཡོད་ཅེ་ན། བཅོམ་ལྡན་རིག་རལ་གྱི་དཀར་ཆག་དེ་ཉིད་ལས། ༡༽ མ་སྐྱེས་དགྲའི་བུ་མོ་ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པ་འོད་ཀྱིས་ཞུས་པ་དང་། ༢༽ ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ། ༣༽ གླང་རུ་ལུང་བསྟན། ༤༽ སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཤད་པ། ༥༽ ཟས་ཀྱི་འཚོ་བ་རྣམ་དག་གི་མདོ། ༦༽ མཁར་སིལ་གྱི་མདོ། ༧༽ ཏིང་ངེ་འཛིན་མཆོག་གི་མདོ། ༨༽ རྒྱལ་པོ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་མདོ། ༩༽ རྟ་སྐད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་མདོ། ༡༠༽ བསམ་གཏན་གྱི་མདོ། ༡༡༽ སྨོན་ལམ་གྱི་མདོ། ༡༢༽ མོད་གལ་མ་འཚོས་པའི་མདོ། ༡༣༽ རྟ་མགྲིན་ནམ་ས་བཀོད་པའི་མདོ། ༡༤༽ དགེ་བ་བཅུ་དང་དུ་བླངས་པའི་མདོ། ༡༥༽ དགེ་མི་དགེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི་མདོ། ༡༦༽ རྒྱལ་པོ་ཀུན་ཏུ་དགེ་བའི་མདོ། ༡༧༽ ཕྱག་སྟོང་སྤྱན་སྟོང་གི་གཟུངས། ༡༨༽ སྣང་བརྒྱད་རིགས་གཅིག་ཅེས་པའི་བར་མདོ་བཅས་སོ།།

དེ་བཞིན་བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་ལས་ཀྱང་། སྣང་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས། ལི་ལས་བསྒྱུར་བ་འདི་འཕང་ཐང་མར་བཀའ་ཡང་དག་ཏུ་མཛད་མོད་ཀྱི་བརྟག་པའི་གཞིའོ། །དེ་བཞིན་འཕང་ཐང་མར་མེ་འགལ་འཚོ་བའི་མདོ། རྟ་མགྲིན་བཀོད་པའི་མདོ་ཞེས་པ་ལི་ལས་བསྒྱུར་བ་ཡོད་པར་བཤད་དེ། མདོ་སུམ་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་མ་རྙེད་པར་ལྔ་བཅུ་ང་བདུན་ནམ་ང་དགུ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་ལ། ཀོའུ་ཤི་ཀ །བློ་གྲོས་བཟང་མོ་ཆུང་བ། ལྗོན་ཤིང་གི་མདོ་ལ་སོགས་པ་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་དང་ཀླུ་མེས་ལ་སོགས་པས་མདོ་ཡང་དག་ལྟར་སྣང་ཕྱེ་བ་བཞིན་རྟོགས་པར་བྱའོ། །ཞེས་ཀྱང་གསལ་ལོ།།  །།

 

༢) དགོངས་འགྲེལ་གྱི་བསྟན་འགྱུར།

༡༩༽ དེ་ནས་བསྟན་བཅོས་ལ་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མདོ་འགྲེལ་དང་། ༢༠༽ ལངྐར་གཤེགས་པའི་ཊཱིཀཱ་བཅས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ལས། ལི་ཡུལ་ཡང་དེར་ཆགས་སོ་གངས་ཀྱི་རྒྱབ་ན་ཡོད་ཅེས་གསུངས་པ་ཡུལ་གང་ཡིན་གསལ་པོ་མེད། དེང་གི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན་ལི་ཡུལ་ནི་བོད་ཀྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ན་ཡོད་པའི་ཡུལ་ཨཕགཱནི་སྟཱན་གྱི་ནང་ཡོད་ཅེས་བཞེད་པ་ཞིག་ཀྱང་སྣང་བས་དཔྱད་གཞིར་འཚལ།

སྡེ་བསྟན་དཀར་ཆག་ལས^[5]། ༡༽ སྤྲིང་ཡིག ༼ངེ༽ པར་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་གནས་ཚུལ་དང་ཐ་མར་ནུབ་ཚུལ་སྟོན་པ། དགྲ་བཅོམ་པ་དགེ་འདུན་འཕེལ་གྱིས་ལུང་བསྟན་པ་དང་། ༢༽ ལིའི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་བཞུགས་ལ། གོང་མ་དང་འདི་གཉིས་ལི་ཡུལ་ནས་འགྱུར་བ་ཡིན་པ་འདྲའོ། །ཞེས་སྡེ་བསྟན་དཀར་ཆག་ཏུ་གསལ་བས་དཔྱད་དགོས་པར་སྣང་ལ། མདོར་ན་ལི་ཡུལ་གྱི་སྐད་ནས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་ཁྲོད་ཆོས་ཚན་ ༡༨ དང་། དགོངས་འགྲེལ་གྱི་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་དུ་བཞུགས་པ་ཆོས་ཚན་གཉིས་ལས་མི་སྣང་ལ། དེ་གཉིས་ལས་གཅིག་ནི་མཁས་མཆོག་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་མདོ་འགྲེལ་འདི་ཉིད་ཡིན་པས། སྐབས་འདིར་ལི་ཡུལ་སྐོར་ཞིབ་ཙམ་བཀོད་དོན་ཡང་འདི་ལས་འཕྲོས་པའོ།།  །།

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས། ༣༥༨

^[2] བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༡ ལོ། ཤོག ༡༩༠

^[3] བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༡ ལོ། ཤོག ༣༡༤

^[4] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༩༧༣

^[5] སྡེ་བསྟན་དཀར་ཆག་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ། བོད་གཞུང་ཤེས་རིག་པར་ཁང་། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག ༣༨༢

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༥༢༥ ནས་ ༥༣༠ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།