༥༽ བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར།

༥༽ བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར།

 

དེ་ཡང་ཆོས་གཞི་འདིའི་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་ (1740-1827) ལམ་རིམ་བརྡ་བཀྲོལ་ལས^[1]། རྒྱ་ཁྱོན་དང་བཀོད་པ་^[2]ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། འདི་ནི་ཡུལ་དབུས་མ་ག་དྷའི་བྱང་ངོས་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འགྲམ་ན་བྲག་རི་དེའུ་སྟེ་དམའ་མོ་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་ཡོད་དེ། དབུས་སུ་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚད་དང་མཉམ་པའི་ཐུབ་པའི་སྐུ་བཞུགས་པའི་ལྷ་ཁང་།

དེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་གསང་སྔགས་ནང་གི་ལྷ་ཁང་ཆུང་ངུ་ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ། ལྷ་ཁང་དཀྱུས་མ་ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་བཅས་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ཕྱི་ལྕགས་རིས་བསྐོར་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེར་པཎྜི་ཏ་བཞུགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་དུ་མ་མཛད་པ། ཁྱད་པར་སྔགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཁས་པ་མང་པོས་བསྟན་པ་བསྐྱངས་ཤིང་། ཇོ་བོ་རྗེ་ཡང་བོད་དུ་དེ་ནས་གདན་དྲངས་པ་ཡིན། དགེ་འདུན་གྱི་འཚོ་བ་ཡང་ཤིན་ཏུ་བཟང་པོའི་གནས་གཞི་ཞིག་ཅེས་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་མཁས་བཙུན་བཟང་པོ་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་པདྨོའི་འཛུམ་ཞལ་གསར་པ་ལས^[3]། བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི། དེ་ཡང་མ་ག་དྷའི་བྱང་ངོས་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འགྲམ་རི་དེའུ་ཞིག་གི་རྩེ་ལ་དབུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚད་ཀྱི་ལྷ་ཁང་མཐའ་སྐོར་དུ་གསང་སྔགས་ནང་གི་ལྷ་ཁང་ཆུང་ངུ་ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ། ལྷ་ཁང་དཀྱུས་མ་ལྔ་བཅུ་ང་བཞི། ལྷ་ཁང་རྩ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ཕྱི་ལྕགས་རིས་བསྐོར་བ་བཞེངས། པཎྜི་ཏ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད། གཏོར་མའི་སློབ་དཔོན། རབ་གནས་ཀྱི་སློབ་དཔོན། སྦྱིན་སྲེག་སློབ་དཔོན། བྱ་བ་བསྲུང་བ་དང་། ཕུག་རོན་བསྲུང་བ་དང་། ལྷ་འབངས་ཀྱི་གཉེར་བྱེད་པ་སྟེ་བརྒྱ་དང་བཅུ་བཞི་ལ་ཟས་གོས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྱད་པར་མི་བཞི་བཞིའི་འཚོ་བ་དང་མཉམ་པ་སྦྱར། ཟླ་དུས་ཟླ་དུས་སུ་ཆོས་ཉན་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐབས་རེས་འཁོར་གྱི་སྟོན་མོ་དང་ཡོན་བཟང་པོ་རེ་འབུལ་བར་མཛད། གནས་གཞི་དེའི་བདག་པོ་དེས་ནཱ་ལནྡྲེ་ཡང་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ། །པཎྜི་ཏ་རེ་རེས་ཆོས་སྣ་རེ་རྒྱུན་དུ་གསུངས་པས་ཆོས་གཞིའི་ཡོ་བྱད་ཟུར་དུ་མ་སྦྱར་ཡང་ཆོས་གཞི་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དང་དོན་གྱིས་མཉམ་པར་སོང་། ཞེས་གསལ་བ་ལ་ལྟར་ན་ཧ་ཅང་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞིག་ཡིན་པར་རྟོགས་ཐུབ།

གཞན་ཡང་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ (1903-1951) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ལས^[4]། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ནི་ད་ལྟ་འཇིག་ནས་ཤུལ་ཡང་མི་ཤེས་པ་ཙམ་དུ་སོང་ཡང་། དཔེ་དེ་ད་དུང་ཡི་གེ་གསལ་ལ་ཁྲ་ཆེམ་མེ་བ་འདུག །འདིའི་དགེ་སློང་ཤི་ལ་ཨ་ཀ་ར་བྱ་བ་དེ་སྟེང་པ་ལོ་ཙཱ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་འབྱུང་གནས་ཡིན་ནམ་སྙམ། ཁོང་ཇོ་བོ་རྩྭ་མི་སངས་རྒྱས་གྲགས་པའི་སློབ་མ་ཡང་ཡིན། རྒྱ་གར་དུ་སྔ་ཕྱི་བསྡོམས་པས་ལོ་བཅོ་ལྔ་བཞུགས། འདུལ་བའི་སྐོར་དང་ཉི་ཁྲི་སོགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མང་པོ་མཛད། རྒྱ་དཔེ་ཡང་མང་པོ་གདན་དྲངས་ཞེས་བཤད་པས་ཕྱག་དཔེ་བོད་བྲིས་བྱས་པ་འདི་དག་ཀྱང་ཁོང་གི་ཕྱག་དཔེ་ཡིན་པར་བསམ། འདི་རྔོག་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྐུ་ཚེའི་མཇུག་ཙམ་ན་འཁྲུངས་ཤིང་། ཆག་དགྲ་བཅོམ་པའི་བླ་མ་ཡིན་པར་འགོས་ལོས་གསུངས། དེ་དུས་ཙ་ན་བོད་པ་མང་པོ་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལར་འགྲོ་བའི་སྒང་ཡིན་ཅིང་དེར་བོད་པ་སྡོད་སའི་སྤྱི་ཁང་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡིན་འདུག །ཅེས་གསལ་བ་ལྟར་དེང་སྐབས་ཆུ་མོ་གངྒཱའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་སྔར་གྱི་དགོན་ཤུལ་ཞིག་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ནི། ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ (1908-1989) གྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས^[5]། ཁུ་ནུ་བླ་མ་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་ཞལ་ནས། བི་ཀྲ་མ་ཤི་ལ་ནི་བོད་སྐད་ལ་རྣམ་པར་གནོན་པ་ཟེར། དེའི་ཤུལ་ནི་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་པ་ཐར་གྷཌ་ཟེར་བ་དེ་རེད་གསུངས་ཞེས་གསལ་ལ། ཤཱཀྱའི་དགེ་བསྙེན་ཆོས་དཔལ་དར་དཔྱང་ (དུས་རབས་13པ།) གིས་མཛད་པའི་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཆོས་རྗེ་དཔལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ལས་^[6]ཀྱང་། གངྒཱའི་ཕ་རོལ་ན་ཡུལ་མ་ག་དྷ་ཡོད་དོ། །བོད་སྐད་དུ་དབུས་འགྱུར་འཆང་། མ་དྷྱ་དབུས། ག་ཏི་གྱུར་པ། དྷ་ར་ཡ་ཏི་ཀ་འཆང་བའོ། །ཡུལ་དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་ཕྱོགས་བཞིར་དཔག་ཚད་དྲུག་ཅུ་དྲུག་ཅུའི་ནང་ནི་དབུས་ཀྱི་སའོ། །དེ་ནི་སའི་ཆས་ཕྱེ་བའི་དབུས་ཡིན་ནོ། །བསྟན་པས་ཕྱེ་བའི་དབུས་ནི། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་གར་ཡོད་པ་ནི་དབུས། མེད་པ་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཡིན་ནོ་གསུངས་སོ། །མ་ག་དྷའི་བྱེ་བྲག་དཀྵི་ཎ་ཞེས་པ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཅེས་པ་ན་བཛྲ་ས་ན་རྡོ་རྗེ་གདན་ཡོད། བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་དང་། ན་ལེནྡྲ་དང་། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་། འོད་མའི་ཚལ་ཡོད། བི་ཀྲ་མ་ཤི་ལ་ཆོས་རྗེ་གོང་མའི་དྲུང་དང་། ཁ་ཆེ་པཎ་ཆེན་གྱི་དུས་ན་ཡོད་པ་ན། ཆོས་རྗེ་བྱོན་པ་ན་གར་ལོག་གིས་རྨང་རྡོའང་བཏོན་ཏེ་ཆུ་བོ་གངྒཱ་ལ་བསྐྱུར་ནས་མི་འདུག་གསུངས། ཞེས་བྱུང་ལ། ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ (1908-1989) གྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས་^[7]ཀྱང་། ཆག་ཆོས་རྗེ་དཔལ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས་གར་ལོག་པས་དགོན་པ་དེའི་བརྩིགས་རྨང་གི་རྡོ་རྣམས་བཏོན་གངྒཱར་བསྐྱུར་ནས་མི་འདུག་གསུངས་པ་ཕལ་ཆེར་ཕྱི་ལོ་ ༡༡༩༠ ནས་ ༡༢༡༦ བར་ལ་མེད་པ་བཟོས་འདུག །ཅེས་བྱུང་ལ། མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ (1903-1951) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ་ལས^[8]། ནཱ་ལེནྡྲ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་རྙིང་མ་ཀུན་གྱི་རྨང་གཞི་ཡང་གཡུང་དྲུང་གི་རིས་ཁོ་ན་ཞིག་ཏུ་སྣང་ཞིང་། ཀ་བ་ཡང་རྡོ་ལས་བྱས་པ་རྣམས་ཕུར་བུའི་དབྱིབས་སམ། རང་རེའི་ཇོ་ཁང་གི་ཀ་བ་དང་ཁྱད་ཡེ་མེད་ལ། དབྱིབས་དང་རྒྱན་གཅིག་པར་མ་ཟད། ཚད་ཀྱང་གཅིག་ཤུལ་དུ་གཅིག་འཛུགས་ནུས་པ་ཙམ་དུ་འདྲ་བས། བིཀྲམ་ཤི་ལའི་ལྷ་ཁང་ལ་དཔེ་བྱས་ནས་རྒྱལ་པོས་བཞེངས་ཞེས་ཐང་ཡིག་ལས་འབྱུང་བ་དེ་བདེན་པར་སེམས་སོ། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར། ཡར་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པས་གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་ (1323-?) རྒྱལ་པོ་བཀའི་ཐང་ཡིག་ལས་^[9]ཀྱང་། རྒྱ་གར་ཡུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་ནི༔ ཀཱ་མ་ལ་ཡི་གཙུག་ལག་དཔེར་བླངས་ནས༔ ལྷ་ས་འཕྲུལ་སྣང་ར་མོ་ཆེ་ལ་སོགས༔ མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་གཙུག་ལག་བཞི་བཅུ་བཞེངས༔ ཞེས་ཀྱང་བྱུང་ངོ་།།

འདིའི་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་པ་མང་པོས་བཤད་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་གནང་འདུག་ཀྱང་། དེང་དུས་ཀྱི་ས་འོག་སྔོག་འདོན་པས་རྙེད་སོན་བྱུང་བའི་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་དགོན་ཤུལ་ཡིན་པར་ཚོད་དཔག་བྱེད་པའི་ས་ཤུལ་དེ་ནི་བྷ་གལ་པུར་ (Bhagalpur) གྱི་རྫོང་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གྲོང་གསེབ་ (Antichak) ནང་ཡོད་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་ཅིང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠-༡༩༦༡ ཡས་མས་ནས་ས་འོག་སྔོག་འདོན་གྱི་ལས་འགུལ་འགོ་བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་། རྡོ་ལས་གྲུབ་པའི་སྟོན་པའི་སྐུ་བརྙན་མང་དག་ཅིག་དང་། མཆོད་རྟེན། ཐེལ་ཙེ་སོགས་རྙེད་སོན་བྱུང་ཞིང་། ཁོར་ཡུག་གི་བཀོད་པ་ནི་མཐའ་རྡོ་ཡིས་ར་བས་བསྐོར་བའི་དབུས་སུ་དགོན་སྡེ། དེའི་དབུས་སུ་གཙུག་ལག་ཁང་། དེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱིས་བསྐོར་བ་བཅས་སོ།།  །།

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་གསུང་འབུམ། ༼༡༽ ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༥

^[2] ར་ས་འཕྲུལ་སྣང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་བཀོད་པ་ཡང་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ་དཔེ་མཛད་ཚུལ་མཁས་པ་མང་པོས་བཤད།

^[3] རྒྱ་གར་པཎ་ཆེན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་པདྨོའི་འཛུལ་ཞལ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༡༩༧༣ ལོ། ཤོག་  ༩༣༣

^[4] གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༧

^[5] བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། སྟོད་ཆ། གླེགས་བམ་དང་པོ། ཀ་སྦུག ༡༩༧༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༤༢

^[6] ཆག་ལོ་ཙཱ་བའི་རྣམ་ཐར། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༥

^[7] བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། གླེགས་བམ་དང་པོ། ༡༩༧༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༥༡

^[8] གཏམ་རྒྱུད་གསེར་གྱི་ཐང་མ། ༼༢༽ སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༨༦

^[9] བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༨༩

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན། ༼ཆ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༡༡༠ ནས་ ༡༡༤ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།