༡༽ བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་ངོ་སྤྲོད། ༢༽ མཚན་ཐོགས་ཚུལ་དང་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས།

༡༽ བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་ངོ་སྤྲོད།

༢༽ མཚན་ཐོགས་ཚུལ་དང་མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས།

 

དེ་ཡང་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་ (विक्रमशिला) (Vikramashila) དང་། བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན་རྣམ་གནོན་ངང་ཚུལ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་སྟེ། ངག་དབང་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་གྲུབ་ཆེན་རཱ་ཧུ་ལ་གུཔྟ་བཛྲ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་རིན་ཆེན་སྒྲ་དབྱངས་ལས^[1]།

རྣམ་གནོན་ཚུལ་གྱིས་བསྔགས་པའི་གཙུག་ལག་ཏུ། །

ཡོངས་རྫོགས་ཐུབ་པའི་བསླབ་གཞི་ལེགས་པར་བླངས། །

པཎྜི་ཏ་དང་གྲུབ་ཐོབ་དུ་མ་ལས། །

མདོ་རྒྱུད་རྫོགས་པར་གསན་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་ (1740-1827) ལམ་རིམ་བརྡ་བཀྲོལ་^[2]ལས། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་པ་ལའང་། པར་གསར་རྙིང་མང་པོ་ལས། བྲི་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་^[3]ཞེས་བྱུང་སྟེ། ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་ཐར་ཆེན་མོ་ལས། བྱང་ཕྱོགས་སུ་གྲགས་པ་ནི་བྲི་ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དྲི་ངད་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་སྐད། ཁ་ཅིག་ནི། གནོད་སྦྱིན་མནན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། ཞེས་ཟེར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་བི་ཀ་མ་ལ་དང་། བྲི་ཀ་མ་ལ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་མོད། དཔེ་དག་པ་ལས། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་འབྱུང་བས། བི་ནི་རྣམ་པར། ཀྲ་མ་ལ་གནོན་པ། ཤཱི་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་སམ་ངང་ཚུལ་ཞེས་པ་ལ་འཇུག་པས། བསྒྱུར་ན། རྣམ་པར་གནོན་པའི་ངང་ཚུལ་ཞེས་པ་ཡིན་ཏེ། མཁྱེན་བརྩེ་ལོ་ཙཱ་བས། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ངང་ཚུལ། ཞེས་བཤད་ཅིང་། ཡི་གེ་བསྡུ་བའི་ཚེ། བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ་དང་། བི་ཀྲ་ཤཱི་ལ་ཞེས་འབྱུང་ལ། མངོན་བརྗོད་མང་པོར་ཡང་། བི་ཀྲ་མ་ནི་རྣམ་པར་གནོན། །ཞེས་བཤད་དོ། །ཞེས་བྱུང་ངོ་།།

དེ་བཞིན་ཤི་ལ་དང་ཤཱི་ལ་རིང་ཆ་ཡོད་མེད་གཉིས་སུ་སྣང་བ་ལས། རིང་ཆ་ཅན་ཤཱི་ལ་སྟེ། ངང་ཚུལ་ཞེས་སུ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་ལ། རིང་ཆ་མེད་པ་ཤི་ལཱ་སྟེ་རྡོ་བ་ཞེས་དེང་གི་རྒྱ་གར་བའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ཏཀྵ་ཤི་ལཱ་རྡོ་འཇོག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ལྟར་བི་ཀྲ་མ་ཤི་ལཱ་ཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་རྣམ་གནོན་རྡོ་བ་ཞེས་སུ་བསྒྱུར་དགོས་པར་འདོད་ལ། གཞན་ཡང་ལམ་འབྲས་ཀྱི་ཚིག་མཛོད་ལས། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། (ལེགས་སྦྱར།) ཚུལ་ཁྲིམས་དྲི་ངད་ལྡན་པའི་དགོན་པ། རྒྱ་གར་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འགྲམ་ན་ཆགས་པའི་དགོན་ཆུང་ཞིག་སྟེ་མཉམ་མེད་ཇོ་བོ་ཨ་ཏི་ཤ་སོགས་པཎྜི་ཏ་མང་པོ་བཞུགས་མྱོང་ས་ཞིག་ཅེས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་།།

དེ་ལྟར་བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ནི་སྔར་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་ནང་པའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་གྲགས་ཅན་ཞིག་གི་མཚན་ཡིན་ཅིང་། དེ་ཡང་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ཁང་གི་ཕྱོགས་བཞིར་མིང་བཞི་གྲགས་པའི་ཁྲོད་ནས་བྱང་ཕྱོགས་པས་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ་སྟེ་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན། རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལ་ལས་གནོད་སྦྱིན་མནན་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་། ཁ་ཅིག་གིས་རྣམ་པར་གནོན་པའི་རྡོ་ཅན། འགའ་ཞིག་གིས་རྒྱུན་སྟེར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་། ཞེས་སོགས་བསྒྱུར་ཚུལ་དང་། མཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་སུ་མཆིས་ལ། འདི་ནི་སྔོན་གྱི་བྲག་རིའི་མིང་དུ་འདོད་པ་སྟེ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ (1504-1588) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས^[4]། རྒྱ་གར་རྒྱལ་པོ་དྷརྨ་པཱ་ལའི་དུས། །བོད་རྒྱལ་མཇིང་ཡོན་སད་ན་ལེགས་བཞུགས་པར། །ཡར་ལུང་བང་སོའི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ་ལ། །ཡོད་ཅེས་ཨོ་རྒྱན་པ་ཡིས་གསུངས་པར་སྣང་། །དེ་ཚེ་ནཱ་ལེནྡ་ཡི་གཙུག་ཁང་ན། །སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཀཾ་པ་ལ་ཞེས་པ། །མཆོག་དངོས་གྲུབ་ངེས་གངྒཱའི་ཆུ་འགྲམ་ན། །བྲག་རི་དེ་འུ་ཞིག་ཡོད་དེ་སྟེང་དུ། །གཙུག་ཁང་བྱས་ན་བསྟན་ལ་ཕན་པར་དགོངས། །དེ་ཡང་རྒྱལ་པོའི་ལུས་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་མཁྱེན། །དྷརྨ་པཱ་ལའི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་པར་བཞེད། །རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་དམ་པའི་རྨི་ལམ་དུ། །སྣམ་སྦྱར་ལྷུང་བཟེད་མཁར་སིལ་ལྡན་པ་ཡི། །དགེ་སློང་ཞིག་འོངས་ང་ལ་གནས་གཡར་ཞེས། །མཚན་མོ་དྲུག་རྨིས་རྒྱལ་པོ་ལ་བཟླས་པས། །དོ་ནུབ་བྱུང་ན་གཏོང་བར་ཁས་ལོང་ཟེར། །ལྷུམས་ཞུགས་བཙས་ནས་དེ་ཝ་པཱ་ལར་བཏགས། །རྒྱལ་སྲིད་ཆེ་ལ་མངའ་དབང་བྱས་པར་གྱུར། །སྔོན་གྱི་གངྒཱའི་འགྲམ་གྱི་བྲག་སྟེང་དེར། །གཙུག་ཁང་ཆེན་པོ་ངོ་མཚར་ལྡན་པ་བྱས། །རྩ་བའི་སྡེ་བཞིའི་སྡེ་པ་རེ་རེ་ལ། །རབ་བྱུང་ཉི་ཤུ་བདུན་རེའི་ས་ཏྲ་^[5]བཙུགས། །སྒྲ་དང་ཚད་མ་གཏོར་མའི་ས་ཏྲ་སོགས། །གཉུག་མར་གནས་པའི་ས་ཏྲ་དུ་མ་དང་། །གློ་བུར་ལྷགས་པ་བཅུ་ཕྲག་གཉིས་རེ་ཡི། །ས་ཏྲ་ལ་སོགས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་སྦྱར། །དེ་ལ་ཕྱོགས་བཞིར་མིང་བཞི་གྲགས་སོ་སྐད། །བྱང་ཕྱོགས་པ་རྣམས་བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ། །ཞེས་གྲགས་རྣམ་པར་གནོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན། །ལ་ལ་གནོད་སྦྱིན་མནན་པའི་གཙུག་ཁང་ཟེར། །ཁ་ཅིག་རྣམ་པར་གནོན་པའི་རྡོ་ཅན་ཞེས། །སྔོན་གྱི་བྲག་རིའི་མིང་དུ་འདོད་པ་ཡོད། །(ཁ་ཅིག་རྒྱུན་སྟེར་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཟེར།) མཁས་པའི་པཎ་ཆེན་ཤ་སྟག་གིས་གང་བ། །སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་འབྱུང་ཁུངས་ཆེན་པོར་གྱུར། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] གདམས་ངག་མཛོད་ཤངས་ཆོས། ༼ན༽ ཆོས་སྤྱོད། དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༧ན༦

^[2] དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་གསུང་འབུམ། ༼༡༽ ཀན་སུའི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༤

^[3] བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོར། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་དང་། དཔེ་མང་པོར་བྲི་ཀཱ་མ་ཤཱི་ལ་དང་། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤི་ལ། བྲི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ། བེ་ཀ་མ་ལ་དང་། བྲི་ཀ་མ་ལ། བི་ཀྲ་མ་ཤཱི་ལ། བི་ཀྲ་ཤཱི་ལ། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་སོགས་ར་བཏགས་དང་། རིང་ཆ་ཡོད་མེད་སོགས་དག་སྡེབ་འབྲི་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་འབྱུང་བ་ཕལ་མོ་ཆེ་ཡི་གེ་མ་དག་པར་ངེས་ཤིང་། བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་པ་དག་པར་གསུངས། འོན་ཀྱང་ཝི་ཡིག་གསལ་བའི་དག་སྡེབ་མི་སྣང་བས་བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་ལེགས་སྦྱར་རང་གི་འབོད་སྟངས་ལྟར་ན། ཝི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལ་ཞེས་བྲིས་ན་སྒྲ་གདངས་ཉེ་བས་ལེགས་པར་སེམས་པས་དཔྱད་དགོས།

^[4] ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༩

^[5] དབྱངས་ཅན་དགའ་བློས། ས་ཏྲ་ནི་འགའ་ཞིག །ཐབ་ཀ་ལ་ཟེར་གསུང་། དེབ་སྔོན་ལས། ཇོ་བོ་བཞུགས་དུས་འཚོ་བ་ཇོ་བོས་སྐྱོང་བ་རྣམས་ལ་ཇོ་བོའི་ས་ཏྲ་ཟེར། ས་ཏྲ་དེ་བོད་སྐད་དུ་སྡེའམ་ཚོགས་པ་ཟེར་བ་ཡིན། ཞེས་གསུང་ངོ་། །ས་ཏྲ་དང་ས་དྲ་ཞེས་མ་འདྲ་ཙམ་བྱུང་ཡང་དོན་འདྲ་ཞིང་། སྒྲ་འི་སྙེ་མ་ལས། ས་ཏྲ་ཁང་པ་ནགས་ལའང་ས་ཏྲ་སྟེ། །ས་ཏྲ་འབྲུ་སོན་རྣམས་ལའང་དྲན། །ས་ཏྲ་འབྲས་དང་ས་ཏྲ་་ནོར། །ས་ཏྲ་ལེགས་སྤྱོད་པ་ཡང་སྨྲོས། །ཞེས་པ་ས་ཏྲའི་སྒྲ་དོན་མང་པོ་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་སོ། །(དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༽ ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༢)

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན། ༼ཆ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༨༧ ནས་ ༩༠ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།