ཏ༽ ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པས་མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ལ་སྦྱངས་ཏེ་རྩོད་པ་མཛད་ཚུལ།

ཏ༽ མུ་སྟེགས་པའི་གཞུང་ལ་སྦྱངས་ཏེ་རྩོད་པ་མཛད་ཚུལ།

 

དེ་ཡང་ངག་དབང་ཀུན་དགའ་བློ་གྲོས་ (1729-1783) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་སྐུའི་འདོད་གསོལ་ལས^[1]།

སློབ་དཔོན་གྲུབ་མཐའ་འཁྲུལ་འབྱིན་བཀའ་གནང་ཐོབ། །

གྲངས་ཅན་གསང་ཚིག་ཐབས་མཁས་འཕྲུལ་གྱིས་མཁྱེན། །

རྩོད་ལ་ཟླ་མེད་དྲིལ་བསྒྲགས་ཕལ་ཆེར་བྲོས། །

དོ་ཟླར་འོས་རྣམས་ཚར་བཅད་དེ་ལ་འདུད། །

ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་རྩོད་པས་ཚར་བཅད་པའི་ཚུལ་ནི། བུ་སྟོན་ (1290-1364) ཆོས་འབྱུང་ལས^[2]། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱིས་གྲངས་ཅན་གྱི་གྲུབ་མཐའི་གསང་ཚིག་རྣམས་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་བྲན་དུ་རྫུས་ཏེ་ཞང་པོའི་ཆུང་མའི་གཡོག་བྱས་ནས་མགུ་བར་བྱས་ཏེ། གྲུབ་མཐའི་གནད་འདི་འདྲ་འདྲི་དགོས་བྱས་པས། འདོད་པ་སྤྱོད་པའི་ཚེ་དྲི་ཡིས། ཁྱེད་རང་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཟེར་ནས། མོའི་རྐང་པ་ལ་ཐག་པ་བཏགས་ནས། གང་དཀའ་བ་དེ་ལ་ཐག་པ་འཐེན་ནས་ལེགས་པར་ཤེས་པ་དང་བྲིས་ཏེ་གྲུབ་མཐའི་གནད་ཤེས་པས། ཐམས་ཅད་ཐུབ་པར་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཚེ་མཁས་པ་ཡོད་ན་རྩོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་དྲིལ་བསྒྲགས་པས་ཕལ་ཆེར་ཡུལ་གཞན་དུ་བྲོས། རྩོད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཆོས་ཀྱིས་ཚར་བཅད། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

མཁས་དབང་དགེ་ཆོས་ (1903-1951) ཀྱིས་མཛད་པའི་གཏམ་རྒྱུད་གསེར་ཐང་མ་ལས^[3]། དུས་ཕྱིས་ཤིག་ན་གཞོན་ནུ་མ་ལེན་ཡང་སློབ་དཔོན་བསད་པའི་སྡིག་སྦྱོང་ཕྱིར་ཏིལ་གྱི་ཕུབ་མའི་མེ་མ་མུར་གྱི་ནང་དུ་མཆོངས་ཏེ་འགྲེ་ལྡོག་བྱེད་བཞིན་གདུང་བ་དྲག་པོ་མྱངས་ཏེ་རང་གིས་རང་བསད་སྐད། གཏམ་རྒྱུད་འདི་བྲམ་ཟེ་བླ་མ་གསེར་རྒྱལ་གྱིས་སྔ་མོ་ཞིག་ལ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ནས་གཟིགས། ཕྱིས་སུ་དཔེ་དེ་ཅི་ལྟར་རྩད་བཅད་ཀྱང་མ་རྙེད། སངས་རྒྱས་པའི་དགོན་གནས་དང་སློབ་དཔོན་སོགས་ཀྱི་མིང་ཐོ་ལ་མ་བཀོད་པས་བརྗེད་དེ་མི་འདུག་ཟེར། གཞོན་ནུ་མ་ལེན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་བརྫུན་མ་ཡང་ཐོས་རྒྱུ་མི་འདུག་པས་འདི་ཀ་རང་སོར་བཀོད། ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་དང་རྟ་དབྱངས་དང་ཨརྱཱ་དེ་ཝའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཕན་ཚུན་དཔེ་བཀབ་སྟེ་ཕྱི་མོ་གང་ཡིན་མི་ཤེས་པར་བྱས་པ་འདི་ཡང་དེ་འདྲའི་ནང་ནས་གཅིག་ཏུ་འདུག་པས་བདེན་བརྫུན་དཔྱོད་པའི་རྟེན་རྙེད་དཀའ་མོད། མཚར་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དུ་བྲིས། གཞན་དག་འདིའི་མིང་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་བྱ་བར་བྱས་མོད། འགའ་ཞིག་གིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཆུང་མར་བླངས་པས་གཞོན་ནུ་མ་ལེན་པར་གྲགས་ཞེས་ཟེར། འདི་མུ་སྟེགས་དཔྱོད་པ་པའི་སློབ་དཔོན་ཡིན་ཅིང་། ཞི་འཚོས་ཏརྟྭསཾགྲཧཿཡང་གཙོ་བོར་འདི་དགག་པའི་ཕྱིར་དུ་ཡིན་ཟེར་ལ། དུས་ཀྱང་ཞི་འཚོའི་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ཙ་ན་ཡིན། ཞེས་གསལ་ལོ།།

ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་ཆོས་འཛིན་དཔལ་བཟང་པོས་མཛད་པའི་རིགས་པའི་དབང་ཕྱུག་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་ལ་བསྟོད་པ་སྨྲ་ངན་ཕམ་པའི་རྒྱལ་རྔ་ལས^[4]།

དེ་ནས་གྲངས་ཅན་གྲུབ་མཐའི་གསང་བའི་ཚིག །

རྟོགས་ཕྱིར་བྲན་དུ་བརྫུས་ཏེ་ཞང་པོ་ཡི། །

ཆུང་མའི་གཡོག་བྱས་དཀའ་བའི་གནད་རྣམས་ཀུན། །

བརྒྱུད་འདྲིས་ལེགས་པར་དགོངས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

ཀུན་གྱིས་མི་ཐུབ་གདེངས་ཚད་ཐོབ་བྱས་ཏེ། །

རྩོད་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཕལ་ཆེར་གཞན་དུ་བྲོས། །

ལྷག་མ་རིགས་པས་ཚར་བཅད་ཡང་དག་པའི། །

ལམ་དུ་བཀྲི་བར་མཛད་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་ (1575-1634) མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་ལས་^[5]ཀྱང་། དེ་ནས་མུ་སྟེགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་གསང་ཚིག་སློབ་པར་བཞེད་ནས། ཁོལ་པོའི་ཆ་ལུགས་སུ་བརྫུས་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་དུ་བྱོན། མུ་སྟེགས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ལ་སུ་མཁས་དྲིས་པས། གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་ལ་མཁས་པ་འགྲན་གྱི་དོ་མེད་བྲམ་ཟེ་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་ཡིན་ཟེར། འདི་ལ་བོད་ན་གཞོན་ནུ་མ་ལེན་ཟེར་བ་ནི། ཀུ་མཱ་ར་ལཱི་ལ་ཞེས་པ་བསྒྱུར་མ་ཤེས་པའམ། ཡི་གེ་ནོར་བ་ལས་བསྒྱུར་བའི་སྐྱོན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་ཞང་པོ་ཡིན་ཟེར་ནའང་རྒྱ་གར་ན་ཡེ་མ་གྲགས། གྲུབ་མཐའི་གསང་ཚིག་བརྐུ་བའི་ཚེ། བྲམ་ཟེའི་ཆུང་མའི་རྐང་པའི་སྲིན་མཛུབ་ལ་ཐག་གུ་བཏགས་པ་སོགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཆད་པ་ཡང་རྒྱ་གར་བ་ལ་མ་གྲགས་ཤིང༌། བདེན་བདེན་ཡང་མི་འདྲ་བ་ཞིག་གོ།

དེར་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལས་མངའ་ཐང་ཆེན་པོ་ཐོབ་སྟེ། འབྲས་སཱ་ལུའི་ཞིང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང༌། བ་ལང་དང༌། མ་ཧེ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ། བྲན་ཕོ་ལྔ་བརྒྱ་དང༌། བྲན་མོ་ལྔ་བརྒྱ་དང༌། ཞོ་ཤས་འཚོ་བ་མང་པོ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་དེར་ཕྱི་ནང་གི་ལས་ཐམས་ཅད་ལ་བྲན་ཕོ་ལྔ་བཅུ་བྲན་མོ་ལྔ་བཅུའི་ལས་སློབ་དཔོན་གཅིག་པུས་གྲུབ་པ་ན། གཞོན་ནུ་རོལ་པ་ཆུང་མར་བཅས་པ་ཤིན་ཏུ་དགའོ། །ཁྱོད་ཅི་འདོད་ཟེར་བ་ལས། གྲུབ་མཐའ་ཉན་པར་འཚལ་ལོ་བྱས་པས། གཞོན་ནུ་རོལ་པ་སློབ་མ་ལ་རིག་པ་སྟོན་པ་རྣམས་ཀྱང་ཉན་ཞིང༌། གསང་ཚིག་བུ་དང་ཆུང་མ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་མི་སྟོན་པ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་རྣམས་ལས་ཀྱི་བྱ་བས་དེའི་བུ་དང་ཆུང་མ་མགུ་བར་བྱས་ཏེ། དེ་རྣམས་ལ་དྲིས་པས་ཤེས་སོ།།

དེར་གྲུབ་མཐའི་གནས་ཐམས་ཅད་ཤེས། ཇི་ལྟར་འགོག་པའི་ཚུལ་ཐམས་ཅད་ཉམས་འོག་ཏུ་ཆུད་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། སློབ་མ་གཞན་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་རིག་པ་སློབ་པའི་ཡོན་རྣམས་ལ་སློབ་དཔོན་གྱིས་རྣམ་པར་བརྟགས་སོ། །དེར་རིག་པ་གསར་དུ་ཤེས་པ་དང་ཡོན་རྣམས་ཡོངས་སུ་བརྩིས་ཏེ། བྲམ་ཟེ་ནོར་ལ་སྲེད་པས་ཡོན་མ་བྱིན་ན་ཉེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱིན་པའི་ལག་གི་གླ་དངུལ་པ་ཎ་ལྔ་བརྒྱ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། ཕྱོགས་དེ་ན་གནས་པའི་གནོད་སྦྱིན་ཞིག་ལས་ཀྱང་གསེར་གྱི་དོང་ཙེ་བདུན་སྟོང་བླངས། གསེར་རྣམས་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་ལ་བྱིན། དངུལ་གྱིས་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་སྟོན་མོ་ཆེར་བྱས་ཏེ། དེའི་ནུབ་མོ་ཉིད་བྲོས་ནས་བྱོན་ནོ།།

དེར་ཀཱ་ཀ་གུ་ཧ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚོང་འདུས་ཆེན་པོ་ཕོ་བྲང་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། རྒྱལ་པོ་དྲུཿམ་རི་པུ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པའི་སར་སྒོ་ཡིག་བཏབ་སྟེ་རྩོད་པར་འདོད་པ་སུ་ཡོད་བྱས་པས། གཟེགས་ཟན་གྱི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པ་བྲམ་ཟེ་ཀ་ན་གུཔྟ་དང༌། གཞན་ཡང་ལྟ་བ་དྲུག་གི་གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་འདུས་ནས་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་བརྩད་པས། རིམ་གྱིས་ལྔ་བརྒྱ་པོ་ཐམས་ཅད་སུན་ཕྱུང་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་བཅུག །རྒྱལ་པོས་དབང་བསྒྱུར་ཏེ། དེ་དག་གི་ནང་ན་བྲམ་ཟེ་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ་ལྔ་བཅུ་ཙམ་གྱིས་ནང་པའི་ཆོས་གཞི་རེ་རེ་འཛུགས་སུ་བཅུག །གཏམ་དེ་གཞོན་ནུ་རོལ་པས་ཐོས་ནས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ། རང་ཉིད་བྲམ་ཟེ་ལྔ་བརྒྱ་དང་བཅས་པ་རྩོད་པར་འོངས། གལ་ཏེ་ཁོ་བོ་རྒྱལ་ན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་སོད་ཅིག །གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པ་རྒྱལ་ན་ང་སོད་ཅིག །ཅེས་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྒོ་བ་ལས། སློབ་དཔོན་གྱིས་གལ་ཏེ་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་རྒྱལ་ན་བདག་མུ་སྟེགས་ལ་འཇུག་གམ། གསོད་དམ། བརྡེག་གམ་འཆིང་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཉིད་ཤེས་སོ། །གལ་ཏེ་བདག་རྒྱལ་བར་གྱུར་ན་གཞོན་ནུ་རོལ་པ་བསད་དུ་མི་འཚལ་ཏེ། འོན་ཀྱང་འདི་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་གཞུག་པར་བྱའོ་གསུང༌། དེར་བསྟན་པ་དཔང་དུ་བཙུགས་ནས་བརྩད་པས། གཞོན་ནུ་རོལ་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དམ་བཅའ་ལྔ་བརྒྱ་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་རེ་རེ་ནས་རིགས་པའི་རྣམ་གྲངས་བརྒྱ་བརྒྱས་སུན་ཕྱུང༌། དེར་གཞོན་ནུ་རོལ་པས་ཀྱང་ནང་པ་མཆོད་པར་བྱས་ཤིང༌། བྲམ་ཟེ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་དེ་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཁོ་ན་རིགས་པར་ཤེས་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ༌།།

གཞན་ཡང་གཅེར་བུ་པ་ར་ཧུ་བྲཱ་ཏི་དང༌། སྤྱོད་པ་པ་བྷྲི་ཀ་ར་གུ་ཧྱ་དང༌། བྲམ་ཟེ་ཀུ་མཱ་ར་ནནྡ་དང༌། མུ་སྟེགས་ཀྱི་རྩོད་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཀ་ཎ་དཱ་རོ་རུ་སོགས་དང༌། འབིགས་བྱེད་ཀྱི་རི་བོའི་ཁོངས་ན་གནས་པའི་རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སུན་ཕྱུང་ངོ༌། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ༸རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོས་ (1617-1682) མཛད་པའི་སྟོན་པ་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་དང་བཅས་པར་པཎ་གྲུབ་དུ་མའི་ཞིང་བཀོད་ངོ་མཚར་ཐོར་བསྡུས་སྤེལ་བར་རྒྱབ་ཡིག་སྨོན་ལམ་ལས^[6]།

མུ་སྟེགས་ཆོས་ཀྱི་གནད་གསང་ཀུན་རྟོགས་ནས། །

དཔྱད་གསུམ་ཐོག་མདས་ལོག་སྨྲའི་བྲག་བསྙིལ་བའི། །

གྲགས་པ་ཇི་བཞིན་རྟོག་གེའི་ཚིག་དོན་ལ། །

འཇུག་པའི་སྤོབས་པ་རྟག་ཏུ་དགེ་བར་ཤོག །

ཅེས་ཀྱང་གསུངས་སོ།།  །།

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1]  ཀུན་བློའི་གསུང་འབུམ། ༼ཤྲཱི༽ ས་སྐྱ་རྒྱལ་ཡོངས་གསུང་རབ་སློབ་གཉེར་ཁང་། ༢༠༠༨ ལོ། དཔེ་རིང་ཤོག་ ༦བ༤

^[2]  བུ་སྟོན་ཆོས་འབྱུང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༦༡

^[3]  དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་གསུང་རྩོམ། ༼༡༽ བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༤ ལོ། ཤོག་ ༣༣༧

^[4]  ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་ཆོས་འཛིན་དཔལ་བཟང་པོའི་གསུང་འབུམ། ཆོས་བསྟོད། དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༡ན༡ ནས་ ༣ན༥ བར།

^[5]  རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༡༦

^[6]  ༸རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་འབུམ། ༼༢༤༽ སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༡༤ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༤༨

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན། ༼ང༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༣༩༣ ནས་ ༣༩༨ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།