ཆ༽ བམ་གྲངས་སྲོལ་བཏོད་པའི་དགོས་དམིགས།

ཆ༽ བམ་གྲངས་སྲོལ་བཏོད་པའི་དགོས་དམིགས།

 

དགོས་པ་རྒྱུ་མཚན་གང་གི་ཆེད་དུ་བམ་པོ་དང་བམ་གྲངས་འགོད་སྲོལ་གཏོད་མིན་ནི། བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ (1290-1364) མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བའི་འགྲེལ་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལུང་གི་སྙེ་མ༌ལས^[1]། དགོས་པ་གཞུང་ཚད་མང་ཉུང་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ལོ་ཙཱ་བས་བྱས་ཀྱི། རྒྱ་དཔེ་ལ་བམ་པོ་མི་བགྲང་ཤླཽ་ཀ་བགྲང་ངོ༌། །

དང་པོ་ཞེས་པ། ལྔ་ཡོད་པའི་ཐོག་མ་འདི་ཡིན་ཞེས་འཆད་འགྱུར་ལ་སྙེག་པ་སྟེ། འོག་མ་ཀུན་ལའང་དེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་ཚད་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པའི་སླད་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞིག་ལས། རྒྱ་དཔེ་རང་ལ་བམ་པོ་འགོད་སྲོལ་མེད་པར་གསུངས་སོ།།

དེ་བཞིན་ཀུན་མཁྱེན་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་ (1507-1554) མཛད་པའི་འདུལ་བ་མདོ་རྩ་བའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་སྤྱིའི་དོན་མཐའ་དཔྱད་དང་བསྡུས་དོན་ས་བཅད་དང་འབྲུ་ཡི་དོན་མཐར་ཆགས་སུ་གཉེར་བ་བཅས་འཛམ་བུའི་གླིང་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱན་ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལས^[2]།

མཚན་དོན་རྟོགས་ཆེད་མཚན་ནས་བརྗོད། །

གཞུང་ཚད་རྟོགས་ཆེད་བམ་གྲངས་བཀོད། །

མཐར་ཕྱིན་ཆེད་དུ་ཕྱག་འཚལ་སྨོས། །

སྐབས་དོན་རྟོགས་ཆེད་གཞུང་དོན་བཤད། །

ཅེས་བམ་གྲངས་ནི་གཞུང་ཚད་རྟོགས་ཆེད་དུ་བཀོད་པར་གསུངས་པ་ལྟར། གཡག་སྟོན་སངས་རྒྱས་དཔལ་ (1350-1414) གྱིས་མཛད་པའི་གཡག་ཊཱིཀ་ལས་^[3]ཀྱང་། བམ་པོ་ནི་གཞུང་ཚད་མང་ཉུང་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ལོ་ཙཱ་བས་བྱས། ཞེས་དང་། ཡང་ཉིད་ལས^[4]། ཐ་སྙད་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་མཚན་སྨོས། གཞུང་ཚད་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་བམ་པོའི་གྲངས་སྨོས། རྩོམ་སྒྱུར་འཆད་པའི་བར་ཆད་ཞི་བའི་ཕྱིར་དུ་ཕྱག་འཚལ་བ། བརྩམས་པའི་བསྟན་བཅོས་ལ་གདུལ་བྱ་འཇུག་པའི་དོན་དུ་དགོས་འབྲེལ་སྨོས། དགོས་པ་དེ་ལྡན་གྱི་བསྟན་བཅོས་དངོས། བཤད་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཚུལ། །སྒྱུར་བྱེད་ལོ་པཎ་གང་ཡིན་སྨོས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བམ་གྲངས་སྲོལ་བཏོད་གཏན་འབེབས་མཛད་པའི་དགོས་དམིགས་ནི་གཞུང་ཚད་མང་ཉུང་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་གཅིག་མཐུན་དུ་གསུངས་སོ།།

ཡང་བམ་གྲངས་སྲོལ་བཏོད་པའི་དགོས་དམིགས་གཞན་ཞིག་ནི། གཞུང་ལ་སྒྲོ་སྐུར་སྤང་བར་བྱ་དང་། བསྟན་བཅོས་ལ་ལྷད་མི་འཇུག་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན་པར་ཡང་གསུངས། དེ་ཡང་། དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ (1740-1827) ཀྱིས་མཛད་པའི་འཕགས་པ་བརྒྱད་སྟོང་པའི་འགྲེལ་ཆེན་རྒྱན་སྣང་ལས་བཏུས་པའི་ཉེར་མཁོ་མདོ་དོན་ལྟ་བའི་མིག་འབྱེད་ལས^[5]། བམ་གྲངས་སྨོས་པའི་དགོས་པ་ནི། གཞུང་ཚད་ལ་སྒྲོ་སྐུར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ལོ་ཙཱ་བས་བཀོད་པ་ཡིན་གྱི་རྒྱ་དཔེ་ལ་མེད་ཅེས་བཤད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་ཀརྨ་པ་སྐུ་ཕྲེང་བརྒྱད་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་ (1507-1554) མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལུང་ཆོས་མཐའ་དག་གི་བདུད་རྩིའི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་གང་ལ་ལྡན་པའི་གཞི་རྗེ་བཙུན་མཆོག་ཏུ་དགྱེས་པར་ངལ་གསོ་བའི་ཡོངས་འདུ་ས་བརྟོལ་གྱི་ལྗོན་པ་རྒྱས་པ་ལས^[6]། གཉིས་པ་བམ་པོའི་གྲངས་ནི། བམ་པོ་དང་པོ། བམ་པོའི་ཐ་སྙད་ནི་ལོ་ཙཱ་བས་བཀོད་པ་ཡིན་གྱི། བསྟན་བཅོས་ལ་ལྷད་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བམ་ཚད་དུ་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱ་གཞུང་རང་ལ་ཤླཽ་ཀ་ལས་བམ་གྲངས་འགོད་སྲོལ་མེད་ཀྱང་། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལ་ཆད་ལྷག་སྤང་ཕྱིར་དང་། གཞུང་ཚད་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པ། གཞུང་ལ་བསྲེ་ལྷད་མི་འཇུག་པའི་ཆེད་དུ་བམ་པོ་དང་བམ་གྲངས་གཏན་འབེབས་སྲོལ་བཏོད་མཛད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་གཅིག་གྱུར་དུ་གསལ་ལོ།།

གཞན་ཡང་བམ་པོའི་ཐ་སྙད་སུས་བྱས་པ་དང་། གང་གི་དོན་དུ་བམ་གྲངས་བཀོད་པ་ནི། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་ (1357-1419) མཛད་པའི་ལེགས་བཤད་གསེར་ཕྲེང་ལས^[7]། གཉིས་པ་ལ་གཉིས། གཞུང་ཚད་རྟོགས་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བམ་པོའི་གྲངས་དང་། འགྱུར་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་ཕྱག་འཚལ་བའོ། །དང་པོ་ནི། བམ་པོ་ཞེས་པ་གཞུང་གི་ཆ་མང་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་པའི་མིང་སྟེ། དཔེར་ན། རྩྭའམ་ཤིང་གི་ཆ་མང་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་པའི་ཕོན་པོའམ་བམ་པོའི་སྒྲས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །དང་པོ་ནི་ལྔ་ཡོད་པའི་ཐོག་མ་སྟེ་འཆད་པར་འགྱུར་ཏོ། །བམ་པོ་རེ་ལ་ཤུ་ལོག་གི་གྲངས་མི་མཐུན་ཡང་འདིར་ནི་སུམ་བརྒྱ་རེ་ལ་བྱས་པ་སྟེ། རྒྱ་དཔེ་ལ་ཤུ་ལོག་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཞེས་འབྱུང་ཞིང་བམ་པོ་ལྔར་བྱས་པས་སོ། །འདི་ཡང་ལོ་ཙྪ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཞུང་ཚད་ལ་སྒྲོ་སྐུར་སྤང་བའི་ཕྱིར་བྱས་ཀྱི་རྒྱ་དཔེ་ལ་མེད་དོ། །ཞེས་གཞུང་ཚད་རྟོགས་པའི་ཡན་ལག་དང་། གཞུང་ལ་སྒྲོ་སྐུར་སྤང་ཕྱིར་རྒྱ་དཔེ་ལ་མེད་ཀྱང་སྐད་གཉིས་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་འཇིག་རྟེན་མིག་རྣམས་ཀྱིས་གསར་གཏོད་མཛད་པར་གསུངས་སོ།།

དེ་ལྟར་བམ་གྲངས་འགོད་སྲོལ་སོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གསར་གཏོད་ཡིན་པ་ཡང་། ཨ་ལགས་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་ (1910-1985) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་ལས^[8]། རྒྱ་ནག་གི་བཀའ་བསྟན་རྣམས་ལ་འགྱུར་བྱང་གི་དོད་དུ་ལོ་ཙཱ་བའི་མཚན་ཙམ་འགོད་པ་ལས། རྒྱ་གར་སྐད་དང་། འགྱུར་ཕྱག་དང་། བམ་གྲངས་འགོད་པ་སོགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་སུ་སྣང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ནག་གི་འགྱུར་བྱང་གཞུང་གི་མཇུག་ཏུ་མི་འགོད་པར་དབུར་འགོད་པ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

མདོར་ན་འདིའི་སྐོར་ཁ་གསལ་གོ་བདེའི་ལེགས་བཤད་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་སྤྱོད་འཇུག་གི་གཞུང་ངོ་སྤྲོད་དང་། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རིག་པ་ལས^[9]། སྤྱོད་འཇུག་གི་གཞུང་ཚད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྤྱོད་འཇུག་ལ་བམ་པོ་གཉིས་དང་ལེའུ་བཅུ་ཡོད། དེ་ཡང་བམ་པོ་ཞེས་པ་གང་འདྲ་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་སམ་ཞེ་ན། བམ་པོ་ཞེས་པ་དེ་ང་ཚོ་བོད་ལ་དཔེ་ཆ་སྣ་རིང་ཅན་དེ་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་དུ་བཙན་པོའི་དུས་སྐབས་སུ་དཔེ་ཆ་ཚང་མ་ཤོག་དྲིལ་ཡིན་ཅིང་། ཤོག་དྲིལ་རེ་ལ་བམ་པོ་རེ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། རྒྱ་གར་གྱི་དཔེ་ཆའི་ནང་བམ་པོ་ཞེས་པ་མེད་པ་དང་། བམ་པོ་རེ་ལ་ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་རེ་ཡོད། སྤྱོད་འཇུག་ལ་ཚེག་བར་བརྒྱད་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ཐམ་པ་ཡོད།

ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་མགོ་མཇུག་མེད་པ་ཞིག་ངས་མཐོང་མྱོང་། དེའི་ནང་དཔེ་ཆ་འདི་དང་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བམ་པོ་དང་། ཤླཽ་ཀ །ཚེག་བར། ཤད་སོགས་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐོ་འཁོད་འདུག་པ་དེ་ནི་ཧ་ཅང་ཞིབ་ཚགས་སུ་མངོན། ང་ཚོས་ཕྱིས་སུ་དཔེ་ཆའི་ཐོ་འབྲི་སྐབས་ཤོག་གྲངས་དང་། ཐིག་ཕྲེང་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་ཙམ་ལས་བམ་པོ་དང་ལེའུ་ཤད་སོགས་ཇི་ཡོད་འབྲི་སྲོལ་མེད། འོན་ཀྱང་། བོད་ཀྱི་དཀར་ཆག་རྙིང་པ་དེ་དག་ཏུ་ཡིག་འབྲུ་དང་ཤད་ཀྱི་ཁ་གྲངས་ཡན་ཆད་འཁོད་ཡོད། ཤད་ཀྱི་གྲངས་ཡོད་དགོས་དོན་ནི། མཚམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཅིང་། ལོ་ཙཱ་བ་དང་པཎྜི་ཏ་ཚོས་བསྒྱུར་ཟིན་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དཔེ་ཆ་དེ་དག་རྒྱལ་པོར་ཕུལ་ཏེ་སྙན་སེང་ཞུས་པ་དང་། རྒྱལ་པོས་མར་གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་ཚེག་བར་དང་ཤད་ཀྱི་གྲངས་སོགས་བཀོད་ནས་དེང་ཕྱིན་ཆད་སུས་ཀྱང་འཕྲི་སྣོན་བྱ་མི་ཆོག་པའི་དོན་ཡིན་པ་སོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག་དམ་པོ་བཟོས་ཡོད་པ་དཀར་ཆག་དེའི་ནང་འཁོད་འདུག །དཀར་ཆག་དེ་ང་སྔོན་མ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༧ ལོར་ཚོགས་འདུར་འགྲོ་སྐབས་འཇར་མན་གྱི་མི་ཞིག་གིས་ཁྱེར་འདུག །སྔོན་མ་ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་འཇར་མན་སོགས་སུ་ཕར་ཚུར་བགོ་བཤའ་བརྒྱབ་ནས་ཁྱེར་བའི་ཁྲོད་ནས་དཀར་ཆག་དེ་ཁོང་ཚོར་རག་འདུག །དཀར་ཆག་དེར་མགོ་མཇུག་མི་ཚང་བའི་ཤོག་ལྷེ་གཉིས་རང་ཁྱེར་འདུག་པ་དེ་ངས་བཤུས་ནས་ཉར་བ་ཡིན། འདི་ཡན་སྤྱོད་འཇུག་གི་གཞུང་ཚད་ཀྱི་སྐོར་དེ་ཡིན། ཞེས་གསལ་བར་གསུངས་སོ།།

ལྷག་པར་དེའི་རྒྱབ་རྟེན་ལྟ་བུར་སྟག་ཚང་དཔལ་འབྱོར་བཟང་པོས་ (དུས་རབས་15པ།) མཛད་པའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་མཁས་པ་དགའ་བྱེད་ཆེན་མོ་འཛམ་གླིང་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ལས་^[10]ཀྱང་། འབུམ་ལ་ཤླཽ་ཀ་འབུམ་ཡོད་པས་འབུམ་ཞེས་ཟེར་ཞིང་། ལེའུ་བདུན་ཅུ་རྩ་གཉིས། བམ་པོ་སུམ་བརྒྱ། ཤད་བཞི་ཁྲི་བཞི་འབུམ། ཚེག་བྱེ་བ་བཞི་ཁྲི། གཞན་ཡང་བཀའ་ཐམས་ཅད་ལ་འདི་བཞིན་གྱི་རྒྱས་བཤད་ཡོད་ཅིང་། མདོར་ན་སྐབས་ཆེན་བརྒྱད། སྐབས་བུ་ཆུང་བདུན་ཅུ་ཐམ་པ་ནི། བཀའ་རྒྱས་པ་འབུམ་ནས་བསྡུས་པ་ཡི་གེ་གཅིག་མ་ཡན་ཆད་ལ་ཚང་ངོ་། །ཞེས་སྔོན་གྱི་བཀའ་བསྟན་གྱི་གཞུང་ལུགས་གཏན་ལ་ཕབ་རྗེས་བསྲེ་ལྷད་མི་ཡོང་བའི་སླད་དུ་སྔོན་གྱི་དཀར་ཆག་རྣམས་སུ་ཤླཽ་ཀ་དང་། བམ་པོ། ཤད། ཚེག་གི་གྲངས་ཇི་ཡོད་གསལ་བར་འགོད་སྲོལ་ཡོད་པ་དག་ལ་བསམས་ན་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་དང་། ལྷག་བསམ་དང་སྙིང་སྟོབས། རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་བློ་གྲོས་སོགས་གསལ་བར་མཚོན་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་། སྔོན་བྱོན་ཆོས་རྒྱལ་དང་། ལོ་པཎ་རྣམས་ཀྱི་སྐུ་དྲིན་ཡང་ལྷག་ཏུ་དྲན་པ་ཞིག་འོང་བ་འདི་ལགས་སོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] བུ་སྟོན་རིན་ཆེན་གྲུབ་ཀྱི་བཀའ་འབུམ། ༼ཚ༽ བཀྲས་ལྷུན་ཤིང་པར། དཔེ་རིང་ཤོག་གྲངས་ ༥བ༡

^[2] ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེའི་གསུང་འབུམ། པོད། ༼༡༽ སྡེ་དགེ་ཤིང་དཔར། ཤོག་གྲངས་ ༡༢ན

^[3] གཡག་ཊཱིཀ །རྫོང་སར་ཁམས་བྱེའི་གློག་ཀླད་པར་མ། འཕྲུལ་པར་དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༣བ༡

^[4] གཞུང་འགྲེལ་སྐོར་ཤེར་ཕྱིན། གཡག་ཊཱིཀ །པོད། ༼༥༽ རྫོང་སར་ཁམས་བྱེའི་གློག་ཀླད་པར་མ། ཤོག་ ༡ན༤

^[5] དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༽ ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་ ༣༦༥

^[6] ཤེར་ཕྱིན་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་གྱི་བསྟན་བཅོས་རྒྱས་འགྲེལ། ༼༡༽ ཀར་ཊཱིཀ །དཔེ་རིང་། ཤོག་ ༧བ༢

^[7] ལེགས་བཤད་གསེར་ཕྲེང་། ༼ཙ༽ རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་གསུང་འབུམ་སྡུད་སྒྲིག་ཁང་། ༢༠༡༩ ལོ། ཤོག་ ༡༡

^[8] ཐོན་མིའི་ཞལ་ལུང་། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དེབ་གཟུགས། ༡༩༩༧ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༥

^[9] སྤྱོད་འཇུག་གི་གཞུང་ངོ་སྤྲོད། ས་རཱ་བོད་ཀྱི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༧ ཤོག་གྲངས་ ༡༠

^[10] རྒྱ་བོད་ཡིག་ཚང་མཁས་པ་དགའ་བྱེད། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༧༢

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན། སྨད་ཆ། རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༠༡ ནས་ ༤༠༦ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།