ག༽ ལི་ཡུལ་དབང་བསྒྱུར་དང་། ལི་བོད་ཆོས་རིག་གི་འབྲེལ་བ།

ག༽ ལི་ཡུལ་དབང་བསྒྱུར་དང་། ལི་བོད་ཆོས་རིག་གི་འབྲེལ་བ།

༡༽ སྲོང་བཙན་ཡར་སྔོན་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར།

 

དེ་ཡང་ཕྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་འགོ་ཙམ་ནས་བོད་ཁམས་དར་རྒྱས་བྱུང་ཞིང་། བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཡོད་པ་ནས་བཟུང་། བོད་དང་ལི་ཡུལ་གཉིས་བར་མཛའ་མཐུན་འགྲོ་འོང་བྱུང་བའི་དབུ་ཚུགས་ལ། རིམ་བཞིན་བོད་ཀྱི་སྟོབས་འབྱོར་མངའ་ཐང་གོང་འཕེལ་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས་ལི་ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་དང་། དཔལ་འབྱོར། རིག་གནས་སོགས་ཀྱི་ཕྱོགས་སོ་སོར་བོད་ཀྱིས་བདག་སྐྱོང་གནང་སྟེ་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་འགོར།

ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཡར་སྔོན་གྱི་བོད་ལི་གཉིས་བར་གྱི་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་ཤིག་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་^[1]དུ་གསལ་བ་ལས་^[2]ཇི་སྐད་དུ། མ་འོངས་པ་རྩོད་པའི་དུས་ན་ཡུལ་འདི་གཞོམ་པའི་ཕྱིར་སུམ་པའི་དམག་ཕལ་མོ་ཆེ་དང་། གྲུ་གུ་རུས་སྣ་ཚོགས་དང་། ཧོར་དང་། གཞན་ཡང་དད་པ་མེད་པ་དག་འོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཚེ་ཡུལ་གཞན་དང་གཞན་དག་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཟུགས་བརྙན་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་དག་ཡུལ་འདིར་གཤེགས་ནས་ཡུལ་གྱི་ས་མཚམས་བསྲུང་བར་མཛད་དེ། བསོད་ནམས་ཀྱི་སྟོབས་དེས་ན་ཡུལ་འདི་གཏན་བརླག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་དང་། ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་ཞུས་པའི་མདོ་ལས^[3]། གང་གི་ཚེ་གདོང་དམར་དག་གི་ཡུལ་བཟུང་སྟེ། དགེ་འདུན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་། དྲི་གཙང་ཁང་བཟང་། མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་རྣམས་འཇིག་པར་བྱེད་ཅིང་སྲེག་པར་བྱེད་དེ། ཞེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས^[4]། གང་གི་ཚེ་གཞོན་ནུ་རྡོ་རྗེ་སྡེ་འདི་ལིའི་རྒྱལ་པོར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་བདག་དེའི་བཙུན་མོ་དག་པར་གྱུར་ནས། བདག་ཅག་གཉིས་ཀས་ལི་ཡུལ་སླར་བརྟས་པར་བགྱི་བ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་རྣམས་དང་། དགོན་པའི་གནས་རྣམས་དང་། མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་དང་། དྲི་གཙང་ཁང་དང་། གདོང་དམར་རྣམས་ཀྱིས་བསྲེགས་པ་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་བདག་ཅག་གཉིས་ཀྱིས་སླར་གསར་དུ་བགྱིད་པར་གྱུར་ཅིག ཅེས་དང་། ཡང་དེ་ཉིད་ལས^[5]།

དེ་ཡི་ཚེ་ནི་དྲི་མེད་འོད། །ལྷ་མོས་སྨོན་ལམ་འདི་སྐད་བཏབ། །

གང་ཚེ་ཡུལ་གྱི་དང་པོ་འདིར། །སུམ་པ་མང་པོ་འོང་བ་དང་། །

གང་ཚེ་ཡུལ་འདིར་རྒྱ་དང་ནི། །འ་ཞ་དང་ནི་སུམ་པ་རྣམས། །

འཕགས་སྐྱེས་པོ་ཡི་དམག་བཞིན་དུ། །ཡུལ་དེར་འོང་བར་གྱུར་པ་ན། །

དེ་ཚེ་ཡུལ་འདིར་སྐྱེ་བོའི་ཕྱིར། །བདག་གིས་སྐྱེ་བ་བླང་བར་བགྱི། །

བདག་གིས་སྐྱེ་བ་དེར་བླངས་པས། །སུམ་པ་ལ་སོགས་ལྡོག་གྱུར་ཅིག །

ཅེས་དང་། ལ་དྭགས་རྒྱལ་རབས་སུ། སྲོང་བཙན་གྱི་ཡབ། གནམ་རི་སྲོང་བཙན། རྒྱལ་པོ་འདིའི་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་ནས་སྨན་དང་རྩིས་བྱུང་། རྒྱ་གར་དང་གྲུ་གུ་ནུབ་ཕྱོགས། གཉའ་ཞུར་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་བཏུལ། བྱང་ནས་ཚྭ་རྙེད། སྐུ་མཁར་ཁྲི་བརྩེགས་འབུམ་གདུགས་བྱ་བ་བརྩིགས་སོ། །ཞེས་འཁོད་པ་རྣམས་ནི་བོད་ཡུལ་དུ་དམ་ཆོས་མ་དར་ཞིང་། བོད་སྤྱི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོ་ད་དུང་བྱོན་མེད་པའི་དུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཙམ་སྟེ། དེ་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་རུ་སྡེ་གཙོ་བོ་འ་ཞ་དང་། སུམ་པ། བོད་རྣམས་ཀྱིས་རང་རང་གི་ཁེ་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་ལི་ཡུལ་ལ་ཐེངས་མང་པོར་དམག་འཁྲུག་བསླང་ཞིང་། དགོན་སྡེ་དང་ལྷ་ཁང་མེར་བསྲེགས་པ་སོགས་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་སྣ་ཚོགས་ལྷུར་ལེན་བྱས་ཡོད་འདུག།  །།

༢༽ སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར།

ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐུ་དུས་སུ་ལི་ཡུལ་གྱི་ཕོ་ཉ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་སླེབས་ཤིང་། དེ་ཡང་ལི་ཡུལ་ལུང་བསྟན་ལས^[6]། དེའི་ཚེ་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཅིག་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེ་བ་བླངས་ཏེ། བོད་ཁམས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་འབྱུང་ངོ་། །ཡུལ་ཁམས་གཞན་ནས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་མཁན་པོ་དང་། གསུང་རབ་མདོ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་སྤྱན་དྲངས་སོ། །གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་དང༌། མཆོད་རྟེན་མང་དུ་བརྩིགས། དགེ་འདུན་སྡེ་གཉིས་བཙུགས། རྒྱལ་པོ་དང་བློན་པོ་ལ་སོགས་པ་དཀོར་རིལ་གྱིས་དམ་པའི་ཆོས་ལ་སྤྱོད། རྒྱལ་པོ་གདོང་དམར་དེའི་ཚེ་ལི་ཡུལ་ཡང་རྒྱལ་པོ་དེའི་རིགས་སུ་དབང་བར་འགྱུར་རོ། །དམ་པའི་ཆོས་དང༌། མཆོད་རྟེན་ལ་སོགས་པའི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མངའ་རིས་མི་འབྲི། རྒྱས་པར་བཙུགས་ཤིང་མཆོད་དོ། །རྒྱལ་པོ་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱུད་རབས་བདུན་དུ་དམ་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱལ་པོ་འདིའི་རབས་བདུན་དུ་ཡུལ་ཁམས་གཞན་ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མཆོད་རྟེན་བཞུགས་པ་ལ་ངན་སེམས་དང་གནོད་པ་མི་བྱེད་དོ། །དེའི་དུས་ན་ལི་ཡུལ་གྱི་དགེ་འདུན་ཡང་ཙན་དྲ་གརྦྷའི་ལུང་བསྟན་པ་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་དད་པ་བྲི། ཆོས་ཁྲིམས་དང་མི་ལྡན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁེ་དང་གྲགས་པ་ཚོལ། རྒྱལ་པོ་དང་བློན་པོའི་དཀུ་གཙང་གི་ནང་དུ་འཇུག་ཅིང་དམ་པའི་ཆོས་དམན་པར་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་མང་དུ་འབྱུང་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཞང་བློན་དང༌། ཞང་བློན་གྱི་བུ་ཚ་ཡང་དད་པ་འབྲི་བར་འགྱུར་རོ། །དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མངའ་རིས་ཀྱང་བན་དེས་སྤྱད་པས་ལི་ཡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་དང༌། དམ་པའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མངའ་རིས་ཀྱང་མངོན་པས་འབྲིར་འོང་ངོ༌། །རྒྱལ་པོ་དང་། བློན་པོ་ཡང་བན་དེ་དེ་ལ་མི་དགའོ།།

དེའི་རྗེས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཅིག་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱལ་པོ་བྱས་པའི་རྒྱུད་རབས་བདུན་གྱི་ཐ་མ་ལ་རྒྱལ་པོ་དེའི་ཆུང་མ་རྒྱ་ཡུལ་ནས་རྒྱ་རྗེའི་བུ་མོ་ཀོང་ཅོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པ་ཞིག་འཁོར་དྲུག་བརྒྱ་དང་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་འོངས་སོ། །ཀོང་ཅོ་དེ་འཕགས་པར་ཆོས་ལ་དད་དབང་ཐང་ཆེ་བས་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཡང་དད་པ་ཆེ་སྟེ། སྔོན་བས་ཀྱང་དམ་པའི་ཆོས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་དུས་ན་ལི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་གཞོན་ཞིང་ཆོས་མི་སྤྱོད་པ་ཞིག་གིས་ལི་ཡུལ་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བསྒོ་བ། ཡང་ན་ནི་སྐྱ་བོར་བོབས་ཤིག །ཡང་ན་ནི་གར་དགའ་བར་དེངས་ཤིག །ཅེས་བསྐྲད་ནས་དགེ་འདུན་རིལ་གྱིས་ཙར་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་ཁང་དུ་འདུས་ནས་གྲོས་བྱེད་པའི་ཚེ། ལྷ་ཁང་གི་ནང་འཁོར་འདུས་པའི་དཀྱིལ་ནས་གསེར་གྱི་ཟན་དང་གསེར་གྱི་འཁུར་བ་ཆ་བདུན་བྱུང་ནས་དགེ་སློང་ལྔ་སྟོང་རྒྱལ་པོས་འཚོ་བ་བཅད་དེ། མི་འབྱོར་བའི་ཟླ་བ་གསུམ་དུ་འཚོ་བའི་ཟོང་དུ་འགྱུར། དེའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན་ལ་ལ་ནི་སྐྱ་བོར་བབས། མ་བབས་པ་གུང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱང་ཕ་མ་དང༌། གཉེན་འདུན་དང༌། ཡུལ་ས་དང་འབྲལ་བ་མི་དགའ་སྟེ། དུད་མོ་ཆེན་པོ་འབྱུང་ངོ༌། །དགེ་འདུན་ཕལ་མང་པོ་ལམ་དུ་ཞུགས་ཏེ། །སོང་བ་ལས་འབོང་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་ཁང་དུ་ཕྱིན་པ་དང༌། དེ་ན་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་ཞིག་བཞུགས་པ་རླུང་གི་རྒྱལ་པོ་དད་པ་ཅན་གྱིས་དྲལ་ཏེ། ནང་ནས་གསེར་གྱི་ཕོར་པ་མུ་ཏིག་གིས་བཀང་བ་ཞིག་བྱུང་ནས་དགེ་འདུན་སྤྱི་ལ་ཕུལ་ལོ། །གཞན་ཡོན་བདག་དད་པ་ཅན་གྱིས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་སྣ་སྣ་ནས་ཕུལ་ལོ།།

དེ་ནས་དགེ་འདུན་རྣམས་མདོ་ལེ་མེ་སྐར་གྱི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་ཏེ། མུ་ཏིག་གིས་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་སྦྱར་རོ། །མེ་སྐར་ནས་སོང་སྟེ། རྐོང་ཉ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷ་ཁང་ན་དགེ་འདུན་བཞུགས་པའི་ཚེ་བཻ་ཤྲ་མ་ཎ་དང༌། དཔལ་གྱི་ལྷ་མོ་མི་ཁྱོ་ཤུག་ཏུ་སྤྲུལ་ནས་ཡུལ་དེ་ན་འདུག་སྟེ། དགེ་འདུན་ཐམས་ཅད་ལ་བདག་ཅག་བསོད་ནམས་བགྱིད་དོ་ཞེས་གསོལ་ནས། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་བར་དུ་དགེ་འདུན་ལ་མཆོད་སྟོན་གསོལ་ནས་དཔལ་གྱི་ལྷ་མོས་ཕུ་རུང་གང་གི་གསེར་གྱི་དོང་རྩེ་དགེ་འདུན་སྤྱིར་ཕུལ་ཏེ། དགེ་འདུན་རིལ་གྱིས་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་ཁ་བལྟས་ཏེ་སོང་བ་ལས། ཡུལ་ཕ་ཤན་གྱི་རོང་དུ་གཅན་པ་དང་ཕྲད་དེ་མ་བཀྱེའོ། །ལམ་གཞན་ཡོད་ན་སོང་ཞིག་ཅེས་ཟེར་ཏོ།།

དེའི་ཚེ་བི་ཤྲ་མ་ཎ་གཡག་དཀར་པོ་རྒལ་བ་ཅན་སྣལ་ཆུ་ཡོད་པ་ཞིག་ཏུ་སྤྲུལ་པ་དགེ་འདུན་གྱིས་མཐོང་སྟེ། གཡག་རྒལ་ཅན་འདི་ནི་མིའི་ཕྱུགས་ཡིན་པས་འདི་གར་འགྲོ་བའི་ཕྱི་བཞིན་དུ་འདེང་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེའི་ཚེ་གཡག་དེས་ཉེ་ལམ་དུ་དྲངས་ཏེ། །ཞག་བཞི་ལྔས་བན་དེ་རིལ་གྱིས་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་ཚལ་བྱི་ཞེས་བྱ་བར་ཕྱིན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་ཡུལ་དེའི་དབང་པོས་དགེ་འདུན་མང་པོ་ཞིག་སྟོད་ཕྱོགས་ནས་བྱོན་ཏོ་ཞེས་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལ་སྦྲན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོས་རྒྱལ་པོ་ལ་སྟོད་ཕྱོགས་ནས་དགེ་འདུན་ཡུལ་སྟོར་ཏེ་འཁྱམས་ནས་བྱོན་པ་སུན་མ་དང་ཡོ་བྱད་བདག་སྦྱོར་ན། གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་དྲངས་བར་ཅི་གནང་ཞེས་གསོལ་ནས་གནང་སྟེ། དགེ་འདུན་རྣམས་བཞོན་པ་དང་འཚོ་བས་བསུ་ནས་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་ཏོ།།

དེ་ནས་གདོང་དམར་གྱི་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཀོང་ཅོ་འཁོར་དང་བཅས་པས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕྱག་བྱས་ནས་དགེ་སློང་འདིའི་ནང་ན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ལ་མཁས་པའི་མཁན་པོ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གཞན་འདི་ལྟར་མཁས་པ་བཞུགས་སམ་ཞེས་དྲིས་པ་དང༌། མཁན་པོ་ན་རེ་ཨན་སེ་དང༌། ཤུ་ལིག་དང༌། བྲུ་ཤ་དང༌། ཁ་ཆེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་ན་འདི་འདྲ་བར་མཁས་པའི་དགེ་འདུན་མང་དུ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དང༌། དེའི་མོད་ལ་འགུགས་པའི་ཕོ་ཉ་བཏང་སྟེ། དགེ་འདུན་རིལ་གྱིས་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་དྲངས་སོ། །དེའི་ཚེ་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་བདུན་བརྩིགས་སོ། །མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་དང༌། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་མངའ་རིས་ཀྱང་སྔོན་བས་བསྐྱེད་ནས་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱང་གཙུག་ལག་ཁང་བདུན་གྱི་ནང་དུ་སོ་སོར་བཞུགས་སོ།།

དེའི་རྗེས་ལ་ལོ་གསུམ་མམ་བཞི་ན་ཀོང་ཅོའི་སྙིང་གར་འབྲུམ་ཆེན་བྱུང་ནས་ན་བའི་ཚེ་ཀོང་ཅོས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་པ། བདག་ནི་ནད་འདི་ལས་མི་འཚོ་སྟེ། ང་འགུམ་ན་བདག་གི་བྲན་དང༌། ནོར་ཕྱུགས་རྣམས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་མ་གུམ་པར་འབུལ་ལོ་ཞེས་གསོལ་ཏེ་ཕུལ་ལོ། །འཁོར་དྲུག་བརྒྱ་ཡང་དགེ་བསྙེན་གྱི་མཚན་མས་བཏབ་སྟེ་རབ་ཏུ་ཕྱུང་ངོ༌། །དེའི་རྗེས་ལ་ཀོང་ཅོ་འདས་སོ། །ཀོང་ཅོ་འདས་པའི་འོག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་གདོང་དམར་གྱི་ཁམས་སུ་འབྲུམ་ནད་འབྱུང་སྟེ་བློན་པོ་དང༌། ཞང་བློན་གྱི་བུ་ཚ་ལ་སོགས་པ་མང་དུ་འཆིའོ། །དེའི་ཚེ་བློན་པོ་རྣམས་འདུས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་པ། སྔོན་རྒྱལ་ཁམས་འདི་ན་འདི་འདྲ་བའི་འབྲུམ་ནད་མ་བྱུང་ན། ང་ལྟར་ལྷོ་བལ་གྱི་དགེ་སློང་འཁྱམས་པ་མང་པོ་འོངས་ནས་ཀོང་ཅོ་ཡང་འདས། བློན་པོ་དང་ཞང་བློན་ལས་ཀྱང་མང་དུ་གུམ་པས་བན་དེ་འདི་ཀུན་ཡང་རྒྱལ་ཁམས་སུ་མི་གཞག་པར་བསྐྲད་པའི་རིགས་ཞེས་གསོལ་བ་ལས་རྒྱལ་པོས་འདི་བསྐྲད་པའི་རིགས་སམ་མི་རིགས་ད་དུང་ཞིབ་ཏུ་དཔྱོད་ཅིག་ཅེས་བསྒོ་བ་ལས་བློན་པོ་རྣམས་བན་དེ་བསྐྲད་པར་ཁ་འདུས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏེ། རྒྱལ་ཁམས་སུ་བན་དེ་རིལ་གྱིས་མི་གནས་པར་གྲོས་ཆད་ནས་ཀུན་བསྐྲད་པ་ལས་གདོང་དམར་གྱི་དགེ་སློང་ཁྲོས་ཏེ། དགེ་སློང་འདི་རྣམས་བསྐྲད་ནས་བདག་ཅག་ཀྱང་འདི་ན་མི་འདུག་གོ་ཞེས་བྱས་པ་དང༌། བློན་པོ་རྣམས་ཁྲོས་ནས་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱང་གང་དགའ་བར་དེངས་ཤིག་ཅེས་བསྒོ་འོ། །ཀོང་ཅོ་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་འོངས་པའི་འོག་ཏུ་རྒྱལ་པོས་ཏེའུ་ཤིའི་ཆོས་བཟུང་ནས་རྒྱའི་དགེ་སློང་ཡང་རིལ་གྱིས་གདོང་དམར་གྱི་ཡུལ་དུ་འོངས་སོ། །དེའི་དུས་ན་རྒྱལ་ཁམས་དེའི་དགེ་སློང་གིས་གདོང་དམར་གྱི་ཁམས་ཀྱི་རིང་བསྲེལ་དང༌། གསུང་རབ་དང༌། མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་དཀོན་མཆོག་གི་མངའ་རིས་གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བཀལ་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བལྟས་ཏེ། གན་དྷ་ར་ཆེན་པོའི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བར་ཆས་ཏེ་སོང་ངོ༌། །དེའི་ཚེ་རྒྱ་དང་། གདོང་དམར་དང་། རྒྱ་གར་དང་། ལི་ལ་སོགས་པ་གངྒཱ་ཚུན་ཆད་ན་དམ་པའི་ཆོས་སྤྱོད་པ་ཡང་ནུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ཞིབ་ཅིང་གསལ་བ་འཁོད་པ་ལྟར་རོ།།

ལྷག་པར་བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ་ལས^[7]། བྱང་ཕྱོགས་གེ་སར་གྲུ་གུ་བཞུགས་པ་ཡང༔ བར་དུ་བཀའ་འཁོན་བྱུང་ནས་བདོ་བ་ལ༔ སྲིན་པོ་གདོང་དམར་བོད་ཀྱི་དམག་གཡོས་ནས༔ གྲུ་གུ་ཡུལ་གྱི་མོང་དུ་ཡན་ཆོད་དུ༔ བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་སྦྲ་ནག་ཕབ་ནས་ནི༔ ཡུལ་བརླག་མི་རྣམས་མོན་གྱི་ས་ལ་བསྐྱལ༔ ཁྱིམ་མཁར་མོན་གྱི་ས་ལ་བཏོད་ནས་ཀྱང༔ ཡུལ་དུ་མི་ངན་བསྟན་པ་སུན་ཕྱུང་སྟེ༔ སྤ་བཀོང་དེད་དཔོན་ཡུལ་མཁར་འཚོ་བ་བཞག༔ གྲུ་གུ་གེ་སར་བོད་ཀྱི་བྲན་དུ་བྱས༔ བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་ལི་ཡི་ཡུལ་དུ་བབ༔ ལི་ཡུལ་ལྕང་རྭ་སྨུག་པོ་བྲན་དུ་སྤྱད༔ བོད་དམག་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱ་ནག་ཡུལ་དུ་ཕབ༔ རྒྱ་ནག་བེ་ཆུའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཡིས༔ རང་གི་ཆབ་སྲིད་མངའ་ཐང་བོད་ལ་ཕུལ༔ དར་ཟབ་ལྔ་དོས་རིན་ཆེན་མང་པོ་དང༔ ཁ་ཟས་གཅེས་པ་དུས་ལས་མ་འདས་ཕུལ༔ ཞེས་བོད་པའི་དྲག་ཤུག་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཇི་ཙམ་སླེབས་ཚུལ་གསལ་པོར་འཁོད་ཡོད་འདུག།  །།

 

༣༽ སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་རྗེས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར།

དེ་ཡང་མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དེབ་ཐེར་དམར་པོའི་ནང་གི་གལ་ཆེའི་ཚིག་འགྲེལ་གནད་བསྡུས་ལས^[8]། རྒྱ་དང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་རེས་འགའ་མཐུན་ཞིང་རེས་འགའ་དམག་དང་ས་ཆའི་རྩོད་པ་རྒྱལ་ཕམ་དུ་མ་བྱས། ཁྱད་པར་མང་སྲོང་རྒྱལ་སར་བསྐོས་ནས་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པ་ལྕགས་ཕོ་རྟའི་ལོ་ལ་བོད་དམག་གིས་ཐང་གི་རྒྱལ་ཁམས་ལ་བརྒྱབ། ཡུ་གུར་གྱི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་བླངས། རྒྱལ་སྲིད་ལོ་སུམ་ཅུ་པ་དང་ལོ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་པ་ས་མོ་ཡོས་ལ་འདས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སུ་འཇང་དང་། མཚོ་སྔོན་པོའི་ཡུལ། རྨ་ཆུ་ཀླུ་ཆུ་འཇུ་ལག་ཆུ་བོ་སོགས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་། ཏུན་ཧོང་དང་མདོ་ལ་རིང་མོའི་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ལི་ཡུལ་དང་ཏུར་ཕན། ཁ་ར་ཞི། ཁོ་ཆ། ཁ་ཞི་སྒར། ཕ་མིར་ (འཛམ་གླིང་ཡང་རྩེ།) གངས་ལ་རིང་མོའི་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རྒྱུད་སོགས་སུ་བོད་བཙན་པོའི་དམག་དཔུང་སྐབས་རེ་གྲུ་གུ་དང་། མཚམས་རེ་ཨ་རབ་ལ་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་ཐང་དམག་ལ་གཡུལ་འགྱེད་དང་། སྐབས་རེ་ཐང་དམག་ཐོག་དྲག་པོའི་གཡུལ་བཤམས་པ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཆུ་རྒྱུན་རིང་མོའི་ཁྲོད། སྟོད་ཀྱི་མཁར་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ལི་ཡུལ་འདི་བཙན་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་གྱི་དུས་སུ་བཙན་པོ་དམག་ཤེད་ཀྱིས་ཐང་རྒྱལ་གོང་མའི་ལག་ནས་ (665-670 ལོར།) འཕྲོག་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༦༧༠  ནས་ཕྱི་ལོ་ ༦༩༢ ལོའི་བར་སྟོད་ཀྱི་མཁར་བཞིའི་ཡུལ་ཚང་མ་མི་ལོ་ཉེར་གཉིས་རིང་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་ཆབ་འོག་ཏུ་བཅུག །ཕྱིས་སུ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེའི་སྐུ་ཚེའི་སྨད་དུ་ཕྱིར་ཐང་གོང་མའི་ལག་ཏུ་ཤོར་ཡང་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་སྐུ་རིང་ལ་ཏུང་ཧོང་ (781 ལོ།) དང་། ལི་ཡུལ་ (790 ལོར།) སླར་ཡང་བོད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་བཅུག་འདུག་པར་བསམས་ན། ལི་ཡུལ་འདི་བོད་བཙན་པོའི་དུས་སུ་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་ཡུལ་གྱི་སྙིང་ནོར་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པར་སྣང་།

ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་གི་འགོ་སྟོད་དུ་སྟོད་ཀྱི་མཁར་བཞི་ཐེ་བའི་ཤར་གྲུ་གུ་སིན་ཐན་ (དེང་གི་ཤིན་ཅང་ས་ཁུལ།) གྱི་ཡུལ་ཚང་མ་ཁ་ཆེ་དྲག་དམག་གིས་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་མོ་ཧན་མོ་ཏིའི་ལྟ་སྤྱོད་འདི་ཡུལ་ཁམས་ཡོངས་ལ་ཁྱབ། སྐབས་དེའི་ཁ་ཆེ་དྲག་དམག་དཔུང་འཇུག་གི་རྣམ་པ་དུས་རབས་དེའི་ཁ་ཞི་སྒར་གྱི་ཡུལ་མི་གྲུ་གུའི་མཁས་པ་མོ་ཧན་མ་ཏི་ཨེལ་ཁ་ཞི་སྒ་རི་ནས་ (༡༠༧༢ ལོར།) བརྩམས་པའི་གྲུ་གུའི་སྐད་རིག་ཤེས་མཛོད་ཆེན་མོའི་ནང་།

གཙང་ཆེན་རྦ་ཀླུང་དྲག་འབབ་ལྟར། །ངེད་ཅག་ཁོང་ཚོའི་གྲོང་ལ་སྙེག །

ཁོང་ཚོའི་དགོན་པ་རྣམས་བཅོམ་ནས། །སྟོན་པའི་སྐུ་སྟེང་གཅིན་སྐྱག་བཏང་། །

ཞེས་བཀོད་ཡོད་འདུག་པ་ལྟར། བོད་ལི་གཉིས་བར་ཆོས་རིག་ཙམ་མིན་པར་ཆབ་སྲིད་དང་དམག་དོན་གྱི་ཆ་ནས་ལི་ཡུལ་ལ་བོད་ཀྱིས་དབང་སྒྱུར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མང་དུ་སྣང་། ཆོས་རིག་གི་ཆ་ནས་བརྗོད་ན། བོད་གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་དམ་ཆོས་དབུ་བརྙེས་པའི་སྔ་ལྟས་སུ་བོད་རྗེ་ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་ལི་ཡུལ་དང་ཐོ་གར་གྱི་པཎྜི་ཏ་གཉིས་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་གཅིག་བཅས་ཀྱིས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མཚོན་བྱེད་ཁག་རྒྱལ་པོའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ་བ་སྟེ། ནེལ་པ་པཎྜི་ཏས། ལི་ཐི་སི་དང་། ཐོ་གར་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་སེམས་འཚོ་གཉིས་ཀྱིས་པཎྜི་ཏ་མཁས་པ་ལེགས་སྦྱིན་སྤྱན་དྲངས་ནས་བོད་ལ་བྱོན་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཆོས་གསུངས་པས། བོད་ན་ཡི་གེ་མེད་པས་བསླབ་ཏུ་མ་བཏུབ་ནས། ཟ་མ་ཏོག་བརྐོས་པ་སོགས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕུལ་ཏེ་འདི་ལ་ཕྱག་དང་། སྐོར་བ་དང་། མཆོད་པ་བགྱིས་ལ་གསོལ་བ་ཐོབ། གང་འདོད་པའི་བྱིན་རླབས་འབྱུང་གིས་ངས་བོད་དུ་བསྡད་ནས་ཕན་པ་མི་འདུག་གསུངས་ཕྱིར་ལོག་མཛད། ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཐོ་གར་ནི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས^[9]། ཐོ་གར་ནི་ལི་ཡུལ་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་ས་དཀར་ཀན་ཀྲ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ཞེས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་མཁས་པ་ཕལ་ཆེར་གྱིས་བཞེད་ཀྱང་། འགའ་རེས་ལི་ཡུལ་གྱི་ནང་། ཁོ་ཏན་གྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་ཅེས་གླེང་། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་བོད་ལི་གཉིས་ཀྱི་བར་མི་སྣ་འགྲོ་འོང་དང་། ཆོས་རིག་གི་འབྲེལ་བ་སོགས་དམ་ཟབ་བྱུང་ཡོད།

ལི་ཡུལ་ཁོ་ཏན་ (Khotan) ནི་དེང་སང་ཤིན་ཅང་ཡུལ་གྱི་མཐའ་རིང་ཐང་གཞུང་ཆེན་མོའི་ནང་གི་ཕྲག་ལ་མ་ཁན་ (ཕར་འགྲོ་ཡོད་ལ་ཕྱིར་འོང་མེད།) བྱེ་ཐང་གི་ལྷོ་དང་། ཁུན་ལིན་རི་རྒྱུད་ཀྱི་བྱང་ན་ཡོད། ཡུལ་འདིའི་ཡུལ་མི་ཏ་ཟིག་ཡུལ་ནས་མཆེད་ཅིང་། ཕྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་སྲས་ས་ནུས་ལི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་བསྐྱངས་པར་གསུངས་ལ། ཕྱིས་སུ་ལི་ཡུལ་དུ་ཐེག་ཆེན་གྱི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་དར་ཁྱབ་བྱུང་སྟེ་དབུས་ཨེ་ཤི་ཡའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་རིང་མོའི་རྒྱུད་ཀྱི་ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་གྲས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་འདུག །ལྷ་ཐོ་ཐོ་རི་གཉན་བཙན་སྐབས་སུ་བྱོན་པའི་སྤང་སྐོང་ཕྱག་རྒྱ་དང་། མདོ་སྡེ་ཟ་མ་ཏོག་སོགས་གཉན་པོ་གསང་བའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་རྣམས་ལི་ཡུལ་ནས་བསྣམས་ཕེབས་པ་དང་། ལི་ཡུལ་གྱི་ཡི་གེའང་རྒྱ་གར་གྱི་གུཔྟའི་ཡི་གེ་ལས་བཟོས་པས་བོད་ཡིག་དང་བུ་སྤུན་ལྟར་ཡིན་པའི་བཞེད་ཚུལ་ཡོད་ལ། བཙན་པོ་མང་སྲོང་དང་། འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེ། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་སོགས་ཀྱི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་ཆབ་འབངས་སུ་བཅུག་པ། ཆོས་རྒྱལ་མེས་ཨག་ཚོམ་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་ལི་ཡུལ་གྱི་ནང་པའི་རབ་བྱུང་བ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་པ། མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་གྱི་སྐུ་དུས་སུ་ལི་ཡུལ་གྱི་ལག་ཤེས་ཁྱད་མཁས་བོད་དུ་གདན་དྲངས་པ་སོགས་བོད་དང་ལི་ཡུལ་བར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མའི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་བྱུང་འདུག།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] གླང་རུ་ལུང་བསྟན་པའི་མདོ། མདོ་བམ་པོ་གཅིག་པ། བཀའ་འགྱུར། མདོ་སྡེ་ ༼ཨ༽ པའི་ནང་བཞུགས། བུ་སྟོན་རིན་པོ་ཆེའི་ཆོས་འབྱུང་ལས། རི་གླང་རུ་ལུང་བསྟན་ཞེས་སྣང་བ་ལྟར་རོ།།

^[2] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ་ ༼ཨཿ༽ དེབ་ཨང་ ༧༦ པ། ཤོག་གྲངས་ ༦༤༨

^[3] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ། ༼བ༽ དེབ་ཨང་ ༥༩ པ། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༨༤

^[4] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ། ༼བ༽ དེབ་ཨང་ ༥༩ པ། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༨༧

^[5] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ། ༼བ༽ དེབ་ཨང་ ༥༩ པ། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༩༩

^[6] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། སྤྲིང་ཡིག ༼ངེ༽ དེབ་ཨང་ ༩༦ པ། ཤོག་གྲངས་ ༡༠༥༡

^[7] བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ དེབ་གཟུགས། ཤོག་གྲངས། ༩༡

^[8] དེབ་ཐེར་དམར་པོ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༡ ལོ། ཤོག་གྲངས། ༧༥

^[9] བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས། གླེགས་བམ། དང་པོ། ༡༩༧༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༤༦

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༥༠༡ ནས་ ༥༡༢ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།