ཁ༽ ལི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་དབྱིབས་དང་། ངོས་འཛིན་གནང་ཚུལ།

ཁ༽ ལི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་དབྱིབས་དང་། ངོས་འཛིན་གནང་ཚུལ།

 

དེ་ཡང་ལོ་ཙཱ་བ་བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསྟོད་པ་ལས^[1]།

རྒྱ་གར་ཤར་ནུབ་ལི་དང་བལ་པོའི་ཡུལ། །

མཁས་གྲུབ་དུ་མའི་ལེགས་བཤད་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན། །

རྣམ་དཔྱོད་བློ་ཡིས་བུམ་པར་ལེགས་བསྡུས་ནས། །

བོད་ཡུལ་རྨོངས་པའི་དྲི་མ་སེལ་མཛད་པ། །

བློ་ལྡན་ཤེས་རབ་ཞབས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ལི་ཡུལ་གྱི་ཆགས་དབྱིབས་དང་། ངོས་འཛིན་ཚུལ་མང་དུ་ཡོད་པ་ནི། བཙན་པོ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས་ (1789-1839) ཀྱིས་མཛད་པའི་འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད་ལས^[2]། བྷ་ཏ་ཀ་ཅན་ནས་བྱང་ཤར་དང་། ཁོ་ཁཱན་གྱི་ཤར་དུ་རི་བོ་གངས་ཅན་གྱི་རི་བརྒྱུད་གངས་རི་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་བརྒལ་བ་ན། མཱ་ལ་ཡ་ཕོ་ཁར་རམ་ཕོ་ཁར་ཆུང་ངུ་སྟེ་ལི་ཡུལ་ཡོད། དེང་སང་ཕལ་ཆེར་ལ་ལི་ཡུལ་འདི་རླུང་ལྟར་གྲགས་ན་ཡང་ངོས་འཛིན་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ་ལས་མཛུབ་མོ་འཛུགས་ས་མི་འདུག །བོད་སྔ་ཕྱི་དུ་མས་བལ་ཡུལ་དང་། བོད་རང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་དང་། རྒྱ་ནག་གི་ཡུལ་ཕྲན་ཞིག་དང་། ཧོར་ཡུལ་སོགས་ལི་ཡུལ་ངོས་བཟུང་འདུག་ཀྱང་། དང་པོ་ལྟར་ན། དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་རྒྱུད་ལས། ལི་ཡུལ་བོད་ཀྱི་བྱང་ན་ཡོད་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་ཁོངས་ན་ཡོད་པའི་ལི་ཡུལ་ངོས་འཛིན་རྒྱུ་ནི་མེད། གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལྟར་བྱས་ན་ཡང་གླང་རི་ལུང་བསྟན་དང་མི་མཐུན་པས། ཐོ་དཀར་ཆུང་བ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་བྱང་ན་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་དཀར་ནག་དང་། ཏུ་རུཥྐ་དང་། ཧོར་དང་བོད་སོགས་ཀྱིས་ལན་མང་པོར་བཅོམ་པ་དང་། ཐང་ཟིང་གི་ལམ་ཡིག་དང་། ཙནྡན་ཇོ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལས་བཤད་པའི་ལི་ཡུལ་འདི་ཡིན་པར་ངེས་པས་ཡུལ་འདི་ཉིད་ལི་ཡུལ་ལ་ངོས་བཟུང་ན་རུང་བ་ཡིན། ཡུལ་དེ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱིས་དབྱེ་ན། ཀ་སི་ཀཱ་ར་སྟེ་བསྒོས་བྱེད་དམ་དེང་སང་ཧ་ཤི་ཧར་ཟེར་བ་སོགས་ཡུལ་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་དམ་དགུ་ཙམ་དང་། ཡམ་ཀ་ཤ་ར་སོགས་གྲོང་ཁྱེར་མང་པོ་དང་། ཡུལ་དེའི་ཆར་གཏོགས་པའི་ཧོར་དང་། རྒྱ་ནག་པོའི་ཡུལ་མང་ཙམ་ཡོད། ཅེས་སོགས་གསལ་ལོ།།

སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ (1699/1700-1774) ཀྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་བྱང་དཀར་ཆག་ལས^[3]། ལི་ཡུལ་ནི་དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ནས་གསུངས་པའི་ཡུལ་དྲུག་གི་ནང་ཚན་བོད་རྒྱའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པ་སྟེ། དེར་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ཀྱི་བཙུན་མོ་ལ་སྲས་བྱུང་བ་ས་ནུར་གྲགས། དེས་ཡུལ་དེ་བཟུང་ནས་ཡུན་རིང་ལོན་པ་རྒྱལ་པོ་བི་ཛ་ཡ་སམྦྷ་ཝའི་རིང་ལ། དགེ་སློང་བཻ་རོ་ཙ་ན་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྤེལ་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། མཆོད་རྟེན་བཞེངས་པའང་མང་དུ་བྱུང་། དེའི་རྗེས་སུ་རྒྱལ་པོ་པི་ཛ་ཡ་བཱི་རྱའི་ཚེ་འཕགས་ཡུལ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་བཞི་ཕེབས། སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་མཆོད་རྟེན་ལ་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱིས་ངོ་སྤྲད། གྷེའུ་དོ་ཤན་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས། དེ་བཞིན་དུ་ཉན་ཐོས་དགྲ་བཅོམ་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མང་པོ་གཤེགས་ཏེ་ཐེག་པ་ཆེ་ཆུང་གཉིས་ཀའི་བསྟན་པ་སྤེལ་བར་མཛད་དེ། གཙུག་ལག་ཁང་དང་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེས་ཁྱབ་པར་གྱུར་མོད། ད་ལྟ་ནི་གཟུགས་བརྙན་ཙམ་ལས་བསྟན་པ་རྣལ་མ་ཡོད་པར་མི་གདའོ། །ཞེས་ཀྱང་བྱུང་ངོ་།།

དེ་བཞིན་དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ (1504-1566) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས^[4]། སོག་པོ་ལི་ཡུལ་ཤིང་རྟའི་དབྱིབས་འདྲ་སྟེ། །སྣ་ཚོགས་འདོད་དགུ་དགོས་འདོད་འབྱུང་བའི་གླིང༌། །ཧོར་དང་རྒྱ་ནག་མེ་ཏོག་པདྨ་ནི། །ཁ་བྱེ་འདྲ་སྟེ་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་གླིང༌། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ལི་ཡུལ་གྱི་ས་དབྱིབས་ནི་ཤིང་རྟའི་དབྱིབས་དང་འདྲ་བར་གསུངས་ལ། དབྱིབས་དེ་ལྡན་གྱི་ལི་ཡུལ་ལ་ངོས་འཛིན་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་དང་། ལི་ཡུལ་ལ་འདོད་ཚུལ་མང་དུ་སྣང་སྟེ། ཡུལ་འདི་རྒྱ་ནག་གི་བྱང་ངོས་བོད་ནས་བྱང་ཤར་གྱི་མཚམས་ན་ཡོད་ཅེས་པའི་འདོད་ཚུལ་གཅིག་དང་། ཡང་བལ་ཡུལ་ཉིད་ལི་ཡུལ་དུ་འདོད་པ་གཅིག །ཡང་བལ་ཡུལ་ཉིད་ན་ཆུ་བོའི་ཕར་འགྲམ་གྱི་ངོས་ལ་བལ་ཡུལ་དང་། ཚུར་ཕྱོགས་ལ་ལི་ཡུལ་ཞེས་པའི་འདོད་པའི་ཚུལ་གཅིག་སོགས་ཡོད་པར་ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་ལས་^[5]གསུངས་ལ། དེང་གི་ཆར་ལི་ཡུལ་ནི་བལ་ཡུལ་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་ལུགས་གཅིག་དང་། འཇང་ཡུལ་ངོས་འཛིན་པའི་ལུགས་གཅིག །ཤིན་ཅང་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་ལུགས་གཅིག །སྦལ་ཏི་ལ་ངོས་འཛིན་པའི་ལུགས་གཅིག་བཅས་ལུགས་ཆེ་ཁག་བཞི་བྱུང་བ་ངོ་།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] ཆོས་སྤྱོད་རབ་གསལ་སྐལ་བཟང་སྐྱེ་བོའི་མགུལ་རྒྱན། བློ་གསལ་གླིང་། ༡༩༩༤ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༠༩

^[2] འཛམ་གླིང་རྒྱས་བཤད། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༨༡

^[3] བཀའ་འགྱུར་གྱི་བཞུགས་བྱང་དཀར་ཆག སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག ༣༤༥

^[4] ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༠

^[5] ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྨད་ཆ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༨༨

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༦༩ ནས་ ༤༧༡ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།