ཐ༽ གཞུང་ཚད་ལེའུ་དང་རབ་བྱེད་སོགས།

ཐ༽ གཞུང་ཚད་ལེའུ་དང་རབ་བྱེད་སོགས།

 

དེ་ཡང་ལེའུའི་སྐད་དོད་ནི། མཁས་གྲུབ་དགེ་ལེགས་དཔལ་བཟང་ (1385-1438) གིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་ཆེན་དྲི་མེད་འོད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་ལས^[1]། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཀྱི་ལེའུའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེའུ་བཤད་ཟིན་པར་བསྟན་པ་སྟེ། ལེའུའི་སྐད་དོད་པ་ཊ་ལ་ཅེས་པའི་པ་ཊ་གོས་སམ་སྣམ་བུ་ལ་འཇུག་ལ།

ཇི་ལྟར་གོས་ཀྱིས་མཆུ་སྦྲང་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་བཟློག་པ་དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་བྱའི་དོན་གསལ་བར་བསྟན་པས་སྒྲིབ་པ་དང་ངན་འགྲོ་ལས་སྐྱོབ་པ་དང་། ལཱ་ཏི་ལེན་པ་ལ་འཇུག་པས་འདིས་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ལེའུ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ངེས་ཚིག་གིས་བཤད་པའོ། །ལེའུའི་སྐད་དོད་པ་རི་ཝ་ཏྲ་ཞེས་པ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བའམ་ཡོངས་སུ་བརྗེ་བས་ན་ལེའུ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡང་ལེའུའི་སྐད་དོད་པ་རི་ཚེ་ད་ཞེས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། བརྗོད་བྱའི་དོན་ཚན་སོ་སོར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པས་ན་ལེའུ། ལེའུའི་སྐད་དོད་ཀྲ་མ་བྷེད་ཅེས་པ་རིམ་པར་ཕྱེ་བ་སྟེ། བརྗོད་བྱའི་དོན་རིམ་པ་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་སྟོན་པས་ན་ལེའུ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ལེའུར་སྐད་དོད་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་ཡོད་པས་ངེས་ཚིག་ཀྱང་དུ་མར་འགྱུར་བ་ཡོད་ཀྱི། འདིར་རྒྱ་དཔེ་ལ་པ་ཊ་ལ་ཞེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་གསུང་བས་ངེས་ཚིག་ཀྱང་གོང་གི་ཉིད་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཞེས་སྤྱིར་ལེའུའི་སྐད་དོད་མི་འདྲ་བ་མང་དུ་ཡོད་པར་གསུངས་ལ། དེ་བཞིན་རྗེའི་གསུང་འགྲེལ་པ་བཞི་སྦྲགས་ལས་^[2]ཀྱང་ལེའུ་ཞེས་པ་གཙོ་བོར་བརྗོད་བྱ་ལ་བཏགས་པར་གསུངས་སོ།།

དེ་ལྟར་ཚིག་དོན་མི་འཁྲུགས་པར་བྱེད་པའི་རྟགས་ལེའུ་དང་། ཆོ་ག །དུམ་བུ། རིམ་པར་ཕྱེ་བ་སོགས་མང་དུ་ཡོད་པ་ནི། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་ (1357-1419) མཛད་པའི་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཊཱིཀྐ་ལས^[3]། བཞི་པ་ནི། འོ་ན་གཞུང་དེའི་ཚད་གང་སྙམ་པ་ལ། ཚད་ནི་བཞི་སྟེ། ལེའུ་དང༌། ཆོ་ག་དང༌། དུམ་བུ་དང༌། རིམ་པར་ཕྱེ་བའོ། །

ལེའུ་དེ་བཞིན་ཆོ་ག་དང༌། །དུམ་བུ་དེ་བཞིན་རིམ་པར་ཕྱེ། །

དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཞིང༌། །གཞུང་ཉིད་ཀྱི་ནི་གྲངས་ཡིན་ནོ། །^[4]

ཞེས་སོ། །པ་ཚབ་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་ལས། །དེ་ནི་རྣམ་པ་གཞིར་འགྱུར་བ། །གཞུང་ལའང་གྲངས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཞེས་དང༌། ཆག་འགྱུར་ལས། གཞུང་ཉིད་ཀྱིའང་གྲངས་ཀྱིས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་བས་ཚད་ལ་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་གྲངས་དང༌། རྗོད་བྱེད་གཞུང་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་གཉིས་སུ་བྱས་ཏེ།  དེ་གཉིས་རེ་རེ་ལ་ལེའུ་སོགས་བཞི་བཞིའོ། །དེ་ཡང་འདུས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་གཞུང་གི་གྲངས་ཚད་ནི་ལེའུ་བཅུ་བདུན། ཆོ་གའི་སྐད་དོད་ཀལྤ་ཞེས་པ་རྟོག་པ་ལ་ཡང་འགྲོ་བས་རྟོག་པ་བཅུ་བདུན། དུམ་བུ་བཅུ་བདུན། རིམ་པར་ཕྱེ་བ་བཅུ་བདུན་ཏེ། མདོར་ན་གཞུང་ལ་ལེའུ་དུ་ཡོད་པའི་ཚད་དོ།།

དོན་གྱི་ཚད་ནི་དོན་གྱི་ལེའུ་སོགས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་པ་རི་ཙྪེདཿཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སྟེ། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འདིས་མི་མཐུན་ཕྱོགས་འདི་དང་འདི་གཅོད་ཅེས་པའོ། །རྟོག་པ་བྱེད་པས་ན་རྟོག་པ་སྟེ་ཞི་སོགས་ཀྱི་ལས་ཚོགས་ཐབས་འདིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་རྟོག་པའམ་ཆོ་ག་ཞིབ་མོ་འོ། །དུམ་བུར་བྱེད་པས་ན་ཁཎྜ་སྟེ་དུམ་བུ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་རིམ་པ་ལྔ་དང་ཡན་ལག་དྲུག་ལ་སོགས་པ་ལམ་གྱི་རིམ་པ་ཚན་ཚན་དུ་བྱས་པའོ། །རིམ་པར་ཕྱེ་བ་ནི་བསྐྱེད་པ་དང་རྫོགས་པའི་རིམ་པར་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །བོད་ཀྱི་མཁས་པ་སྔ་མ་རྣམས་དེ་བཞིན་རྒྱུད་ཀྱི་ནུས་པ་ལ་ཚད་དུ་བྱས་པར་འཆད་ལ། ཤྲཱདྡྷ་ཀ་རས^[5]།

ལེའུ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་བདུན་ཏེ། །ཆོ་ག་ཉི་ཤུར་མཁས་པས་བཤད། །

དུམ་བུ་ཕྱི་མའི་རྒྱུད་དང་ནི། །བཤད་པའི་རྒྱུད་རྣམས་གྲགས་པ་ཡིན། །

བསྐྱེད་དང་རྫོགས་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་དང་། །སྲིད་པ་སྐྱེ་འཆིའི་རིམ་པ་ཡི། །

དབྱེ་བ་བརྗོད་པ་རིམ་པ་ཡིན། །

ཞེས་བཤད་ཅིང༌། །སྒྲོན་གསལ་གྱི་འགྲེལ་བཤད་རབ་ཏུ་སྒྲོན་གསལ་ལས^[6]། ཡོངས་སུ་གཅོད་པས་ལེ་འུ་སྟེ། །རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོ་གར་འགྱུར། །སྤྲོས་པ་མང་བས་དུམ་བུ་སྟེ། །སྒྲིབ་པ་མེད་པས་རིམ་པར་ཕྱེ། །ཞེས་འཆད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ལེའུ་དང་། ཆོ་ག །དུམ་བུ། རིམ་པར་ཕྱེ་བ། དེ་ཡང་བརྗོད་བྱ་རྗོད་བྱེད་དང་། ནང་གསེས་ཀྱི་དབྱེ་ཚུལ་སོགས་གསལ་བར་གསུངས་སོ།།

དེ་ཡང་ལེའུ་སོགས་དུམ་བུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་གང་དག་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་མདོ་སྔགས་གཞུང་ལུགས་སོ་སོར་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཇི་ལྟར་གསལ་བ་ནི། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དང་། ཤླཽ་ཀ །ཚིགས་བཅད་རྣམས་དོན་གཅིག་ཅིང་། མདོར་ན་ཚིགས་བཅད་གཅིག་དང་། ཚིག་རྐང་བཞི། རྒྱ་གར་སྐད་དུ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་རྣམས་དོན་གཅིག་ཡིན། དེ་ཡང་ལེའུ་ཞེས་པ་ནི་དུམ་བུའི་མིང་སྟེ། སྐབས་དང་། སྒོ། ཆོ་ག །ཆོ་ག་ཞིབ་མོ། རྟོག་པ། བརྟག་པ། བརྟགས་པ། འདུས་པ། སྡེ་ཚན། ཚོམས། རབ་ཏུ་བརྟགས་པ། རབ་ཕྱེད། རབ་བྱེད། རབ་འབྱམས། རིམ་པར་ཕྱེ་བ། སརྒ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་ཀྱང་། མདོ་སྔགས་གཉིས་དང་། གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་སོགས་གཞུང་ལུགས་ཆེན་པོ་རྣམས་སུ་རང་རང་ལ་ཐུན་མོང་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་རེ་བཀོལ་སྤྱོད་གནང་བའི་ལམ་སྲོལ་གཏན་འཇགས་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ཚེ། ཅོ་ནེའི་བཀའ་འགྱུར་དཀར་ཆག་ལས^[7]། ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུད་ཆེན་པོ་བརྟག་པ་བཅུ་པ་བརྟག་པ་རེ་རེ་ལ་རབ་བྱེད་གསུམ་གསུམ་སྟེ་རབ་བྱེད་སུམ་ཅུ་པ་པཎྜི་ཏ་ག་ཡ་དྷ་ར་དང་། འབྲོག་མི་ཤཱཀྱ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་འགྱུར། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་ཀྱེ་རྡོར་གྱི་རྒྱུད་སོགས་རྒྱུད་དུ་མར་བརྟག་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་དང་། བཀའ་འགྱུར་གྱི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚོམས་ལས^[8]། དེ་བས་བདག་ཉིད་གདུལ་བར་བྱ། །རྟ་ཡི་ཚོམས་ཏེ་བཅུ་དགུ་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྟ་ཡི་ཚོམས་དང་གླང་པོའི་ཚོམས་ཞེས་སོགས་ཚོམས་ཀྱི་ཐ་སྙད་མཛད། དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པའི་མདོར་ལེའུར་འདུས་པའི་ཐ་སྙད་བྱས་ཡོད། དཔེར་ན། དེ་ཉིད་ལས^[9]། འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ལེའུ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ལས་མངལ་ལ་གནས་པ་བསྟན་པའི་འདུས་པ་སྟེ་འདུས་པ་བཅུ་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།།

དེ་བཞིན་དགོངས་འགྲེལ་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། རྗེ་བཙུན་བྱམས་མགོན་གྱིས་མཛད་པའི་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་ལས^[10]། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་གྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སྐབས་བརྒྱད་པའོ། །ཞེས་སྐབས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་དང་། ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ལས^[11]། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བདུན་པའོ། །ཞེས་རབ་བྱེད་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱེད་ཅིང་། སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་གྱིས་མཛད་པའི་མངོན་པ་མཛོད་ལས^[12]། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལས། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་གནས་བརྒྱད་པའོ། །ཞེས་གནས་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱས། དཔལ་ལྡན་ཟླ་གྲགས་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མ་འཇུག་པ་ལས^[13]། དབུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་སྤྲིན་ཞེས་བྱ་བ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཅུ་པའོ། །ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་ཐ་སྙད་བྱེད། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས^[14]། སློབ་དཔོན་ཚུལ་ཁྲིམས་བསྐྱངས་ཀྱིས་སྦྱར་བ་ཕྲན་ཚེགས་ཀྱི་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་སྒོ་བརྒྱད་པའོ། །ཞེས་སྒོའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ལགས་སོ།།

གཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་གསུང་འབུམ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། འགོས་ལོའི་དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས^[15]། དུམ་བུ་ལྔ་པ། དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ་ལས། ཇོ་བོ་རྗེ་བརྒྱུད་པ་དང་བཅས་པའི་སྐབས། ཞེས་དུམ་བུའི་ཐ་སྙད་མཛད་ལ། རྗེའི་རྣམ་ཐར་དད་པའི་འཇུག་ངོགས་སུ་རིམ་པར་ཕྱེ་བའི་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དེ་ཉིད་ལས^[16]། གཙོ་བོར་སྔགས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལས་བརྩམས་པའི་མང་དུ་ཐོས་པ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བའི་རིམ་པ་ཕྱེ་བ་སྟེ་བཞི་པའོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། མི་དབང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག་ལས^[17]། དཀར་ཆག་ཐར་གླིང་རྒྱ་མཚོར་བགྲོད་པའི་གྲུ་རྫིང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་བང་མཛོད་ཅེས་པ་ལས་ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་སརྒ་བཅུ་གསུམ་པ། ཞེས་སརྒའི་ཐ་སྙད་མཛད་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱའོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] མཁས་གྲུབ་རྗེའི་གསུང་འབུམ། ༼ཉ༽ རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་གསུང་འབུམ་སྡུད་སྒྲིག་ཁང་། ༢༠༡༩ ལོ། ཤོག་ ༡༧༠

^[2] རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་གསུང་འབུམ། ༼ང༽ རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་གྱི་གསུང་འབུམ་སྡུད་སྒྲིག་ཁང་། ༢༠༡༩ ལོ། ཤོག་ ༡༡༠

^[3] ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཀུན་ལས་བཏུས་པའི་ཊཱིཀྐ། ༼ཅ༽ སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༠༤ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༧༩

^[4] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། རྒྱུད། ༼ཧ༽ དེབ་ ༡༥ པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་ ༨༣༡

^[5] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། རྒྱུད། ༼ཨ༽ དེབ་ཨང་ ༡༦ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༤ ཕྲེང་ ༢༤

^[6] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། རྒྱུད། ༼ཀི༽ དེབ་ཨང་ ༡༦ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༧༦༨

^[7] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། དཀར་ཆག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། དེབ་ ༡༠༥ པ། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༨༨

^[8] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། མདོ་སྡེ། ༼ས༽ དེབ་ ༧༢ པ། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༦༤༤

^[9] བཀའ་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། དཀོན་བརྩེགས། ༼ག༽ དེབ་ ༤༡ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༧༡༥

^[10] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། ཤེར་ཕྱིན། ༼ཀ༽ དེབ་ ༤༩ པ། ༡༩༩༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༨

^[11] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། དབུ་མ། ༼ཙ༽ དེབ་ ༥༧ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣

^[12] བྱམས་ཆོས་སྡེ་ལྔ། སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༠

^[13] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། དབུ་མ། ༼འ༽ དེབ་ ༦༠ པ། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༤༦

^[14] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། འདུལ་བ། ༼ཛུ༽ དེབ་ ༨༨ པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཤོག་ ༥༦༤

^[15] དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། སྟོད་ཆ། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༤ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༩༧

^[16] རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་ཐར་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ༼༡༽ དགའ་ལྡན་ཚོགས་ཆེན། ༢༠༡༩ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༨༤

^[17] མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག །བོད་ལྗོངས་མི་དབངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༠ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༧༠

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན། སྨད་ཆ། རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༢༥ ནས་ ༤༣༠ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།