དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ། བྱོན་པ་ལེགས།
ཆ༽ ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་གྱི་བཀའ་འབུམ།
དེ་ཡང་ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ (1922-2013) སོགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་མཛད་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ་ལས[1]། མདོར་ན་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་རིང་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བཙན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ཕྱོགས་བཞིར་རྒྱ་སྐྱེད་པ་སོགས་བོད་མི་རིགས་དར་བའི་རྩེ་མོར་སོན་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་རྒྱ་གར་དང་། རྒྱ་ནག །ལི་ཡུལ། ཁ་ཆེ། བལ་པོ་སོགས་ཕྱོགས་ཀུན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་གཙོ་བོར་བྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་དང་།
དེ་མིན་གྱི་རིག་གནས་མང་པོ་ཞིག་ཡིག་རིགས་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་བོད་རང་གི་ཡི་གེར་བསྒྱུར་བའི་མཐོ་རླབས་ཤིག་འཕྱུར་བ། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་བཙུགས་ནས་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་གཞག་འཕེལ་རྒྱས་སུ་མཛད་པ་དེས་བོད་ཡུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་སྤེལ་གནང་བ་དང་དུས་མཚུངས་མི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། སེམས་ཁམས། ཀུན་སྤྱོད། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་སོགས་ཕྱོགས་གང་སར་འགྱུར་ལྡོག་གཏིང་ཟབ་པོ་ཞིག་འགྲོ་བའི་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་རོ།།
ལྷག་པར་བཙན་པོ་རང་ཉིད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་མཚོན་ནའང་། དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོས་ (1914-1993) མཛད་པའི་བོད་དུ་རིག་གནས་དར་ཚུལ་མདོར་བསྡུས་བཤད་པ་ལས[2]། རྒྱལ་པོ་དང་བློན་འབངས་ལོ་ཙཱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམ་པའི་ཆོས་སོགས་རིག་པའི་གནས་ལ་སྦྱངས་པ་ཆེར་མཛད་པས་མཁས་པ་ཆེན་པོར་གྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་རང་ཉིད་ཀྱིས། བཀའ་ཡང་དག་པའི་ཚད་མ་བམ་པོ་བདུན། དེའི་མདོར་བསྟན་བམ་པོ་གཅིག །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐད་བརྡ་བམ་པོ་ལྔ། བྱམས་པའི་བསྟོད་ཆེན་བམ་པོ་གཅིག་ལྷག་པ་སོགས་བསྟན་བཅོས་གཞུང་ཚད་ཆེ་བ་དང༌། (འདི་སྡེ་དགེའི་བསྟན་འགྱུར་གྱི་པོ་ཏི་ཅོ་པ་ན་བཞུགས།) གྲུབ་པའི་མཐའ་དགྲོལ་བ། དབུ་མའི་གཟེར་བུ། བསམ་གཏན་གྱི་དོགས་པ་བརྒྱད་བསལ་བ། ལྷ་བཙན་པོས་བཀས་བཅད་སོགས་དང༌། འཕགས་པ་རྣམ་སྣང༌། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ། འཇམ་དཔལ། བྱམས་པ། མི་གཡོ་མགོན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྒྱ་ལ་བསྟོད་པ་སོགས་གཞུང་ཚད་ཆུང་བའི་བསྟན་བཅོས་དུ་མ་མཛད་དོ། །ཡུམ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པའི་འགྲེལ་བ་འབུམ་རྐྱང་པའི་གནོད་འཇོམས་སུ་གྲགས་པ་ཡང་ཁྲི་སྲོང་གིས་མཛད་པ་དཀར་ཆག་འཕང་ཐང་མར་བཤད་པ་ལྟར་ཡིན་ལ། དཀར་ཆག་མཆིམས་ཕུ་མ་དང་། ལྡན་དཀར་མར་བཤད་པའི་ཡུམ་གྱི་འགྲེལ་པ་གནོད་འཇོམས་སུ་གྲགས་པ་རྒྱ་གར་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་དེ་ནི། དཾ་ཥྚ་སེ་ནའམ་ཁ་ཆེ་མཆེ་བའི་སྡེ་ཡང་ཟེར་བ་དེས་བརྩམས་པའི་ཡུམ་གསུམ་གནོད་འཇོམས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་གསུང་རྩོམ་ལ་མཚོན་ནའང་། ༡ ཡིག་འབྲུ་ ༦༧༢༠༠ ཅན་གྱི་བཀའ་ཡང་དག་པའི་ཚད་མ་དང་། ༢ ཡིག་འབྲུག་ ༤༨༠༠༠ ཡོད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐད་བརྡ། ༣ ཡིག་འབྲུ་ ༡༢༨༠༠ ཅན་གྱི་རྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་བསྟོད་པ་ཆེན་པོ། ༤ ཡིག་འབྲུ་ ༤༨༠༠ ཅན་གྱི་བྱམས་པའི་བསྟོད་པ་ཆུང་བ། ༥ ཡིག་འབྲུ་ ༡༢༨༠ ཡོད་པའི་གྲུབ་མཐའི་འགྲེལ་པ། ༦ ཡིག་འབྲུ་ ༩༦༠ ཡོད་པའི་དབུ་མ་གཟེར་བུ། ༧ ཡིག་འབྲུ་ ༩༦༠ ཅན་གྱི་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་བསམ་གཏན་གྱི་མན་ངག་བཅས་བདུན་བཞུགས་པ་རྣམས་སོ།།
གཞན་ཡང་མངའ་བདག་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་ (1124-1192) གྱིས་མཛད་པའི་ཉང་ཆོས་འབྱུང་ལས[3]། རྒྱན་དམ་པ། འཕྲིན་ལས་ཤ་ར་བརྒྱད་མན་ངག་དང་ཤར་ཆུང་བཅུ་གཉིས་དང་བཅས་པ་བསྒྱུར་ནས་དག་པར་བྱས་སོ། །སྐད་གསར་བཅད་ཀྱིས་གཏན་ལ་ཕབ་ནས། སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཁྲི་གཅིག་གི་སྟེང་ནས་གསུང་བར་བྱས་ཏེ། ཆོས་ལུགས་བཟང་པོ་མཛད། དཀར་ཆག་བཏབ་ནས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བསྲིངས་སོ། །བཀའ་རྒྱ་ཆེ་ཆུང་ཡང་ཡི་གེར་བཏབ་པར་མཛད་དོ། །ཐ་ན་བྲེ་དང༌། སྲང་དང༌། ཞོ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་དཀར་པོ་མ་ག་དྷ་དང་བསྟུན་ནས་འོན་ཅང་རྡོ་དང༌། སྐྱིད་ཤོད་ཤོ་མ་རར་གཏན་ལ་ཕབ། བཙན་པོ་དད་པ་ཆེ་བས་མདུན་ས་ཆུང་བ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་ཕུལ་བས། ལོ་ཙཱ་བ་ཀུན་གྱི་ཞལ་ནས་བོད་འབངས་འདུལ་དཀའ་བས་ཆད་པ་ལ་བརྟེན་དགོས། ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར་ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱིས་གཙོས་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱིས་རླབས་ཆེན་གྱི་འཕྲིན་ལས་བསྐྱངས་པ་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ་པ་ལགས་སོ།། །།
དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།
[1] ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། (ཧྲག་བསྡུས།) བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་ ༦༤
[2] རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ། ༼༣༽ མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༧ ལོ། ཤོག་ ༤༠༣
[3] ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༢༣
ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་དང་འབྲེལ་བའི་དཔྱད་རྩོམ་ལུང་རིགས་མཛེས་རྒྱན།། ༼ཇ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༢༥༥ ནས་ ༢༥༧ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།