༤༽ རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷའི་ངོ་མཚར་བའི་གཏམ་དྲུག་པ།

༤༽ ངོ་མཚར་བའི་གཏམ་དྲུག་པ།

 

དེ་ཡང་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་མཛད་དེ་རལ་གྲི་འོད་ཟེར་འབར་བས་རྒྱལ་པོ་དྲེགས་པ་ཅན་བཏུལ་བ་ངོ་མཚར་བའི་གཏམ་དྲུག་པ་ཡིན་པ་ནི། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བས་ (1504-1566) མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཐེག་ཆེན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཟབ་རྒྱས་མཐའ་ཡས་པའི་སྙིང་པོ་ལས^[1]།

ཙནྡན་ཤིང་གི་གྲལ་རིའི་འོད་ཟེར་གྱིས། །རྒྱལ་པོ་འཁོར་དང་བཅས་པའི་དྲེགས་པ་བཏུལ། །

གདུལ་བྱའི་ཚོགས་རྣམས་ཡང་དག་ལམ་ལ་བཀོད། །ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་ཐོགས་མེད་མངའ་དེར་འདུད། །

ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཀརྨ་མཁན་པོས་ (1835-1913) མཛད་པའི་མཁན་ཆེན་ཞི་བ་ལྷའི་རྣམ་ཐར་ཚིགས་བཅད་མའི་འགྲེལ་ཆུང་གཡས་འཁྱིལ་སྐྱེ་བ་ལྔ་པའི་སྒྲ་དབྱངས་ལས^[2]། བླ་མ་མཉྫུ་བཛྲ་གྱིས་ཡུལ་དབུས་སུ་སོང་ཞིག །ཅེས་བཀའ་གནང་། ཙནྡན་གྱི་རལ་གྲི་སྒྲུབ་པའི་རྟེན་དུ་བཟུང་སྟེ་མཱ་ག་དྷའི་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་མི་གཡོ་བའི་སྡེ་ཞེས་གྲགས། བློན་པོ་གཞན་གྱིས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཞུས་ཏེ་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་བའི་རལ་གྲི་ལ་ལྟའོ། །ཞེས་བལྟས་པའི་ཚེ། བློན་པོས་བདག་གི་རལ་གྲི་བལྟ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བཀག་ཀྱང་མ་བཟློག་པས། འོ་ན་སྤྱན་ཡ་གཅིག་གིས་གཟིགས་ཤིག །དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་རལ་གྲི་ཅུང་ཟད་ཕྱུང་བའི་འོད་ཀྱིས་སྤྱན་ཡ་མ་བཀག་པ་སར་ལྷུང་། བཟོད་པར་གསོལ་བས་སྤྱན་སོར་ཆུད་དེ་ཟུག་རྔུ་མེད་པར་བྱས། རྒྱལ་བློན་དྲེགས་པ་བརྟུལ་ཞིང་ཡང་དག་པའི་ལམ་ལ་བཀོད་དེ། ནཱ་ལནྡྲའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་ཏེ་མི་གཡོ་བའི་སྡེ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། མཚན་ཤཱནྟ་དེ་ཝར་གྲགས་སོ། །ཞེས་བྱུང་། དེ་ཡང་ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་ཆོས་འཛིན་དཔལ་བཟང་པོས་མཛད་པའི་རྒྱལ་སྲས་ཆེན་པོ་ཞི་བ་ལྷ་ལ་ངོ་མཚར་གཏམ་བདུན་གྱི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་སྐལ་བཟང་དགའ་བྱེད་ལས^[3]།

མི་བསྲུན་མང་པོས་ཉེར་གཙེས་རྒྱལ་པོ་ཞིག །འཁོར་བཅས་བརྩེ་བས་སྲུང་སྐྱོབ་བདེར་བཀོད་ཚེ། །

ཕྱག་མཚན་ཤིང་རལ་འོད་ཀྱིས་སྤྱན་འབྲས་ལྷུང་། །སླར་བཅུག་གདམས་ངག་གནང་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སློབ་དཔོན་མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པ་དཔལ་གྱིས་མཛད་པའི་གྲུབ་ཐོབ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ལོ་རྒྱུས་ལས^[4]། དེ་ནས་པཎྜི་ཏ་སོགས་དེར་འདུས་པ་ཀུན་གྱིས་དེའི་འགྲེལ་པ་ཞིག་མཛད་པར་ཞུས་པས། ཕྱི་ནས་མཛད། དེ་དག་གིས་མཁན་པོར་ཞུས་པས་མ་གནང་བར། ཆོས་གོས་དང་ལྷུང་བཟེད་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཡོ་བྱད་དཀོན་མཆོག་དང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཕུལ་ནས། མཁན་པོ་དང་དགེ་འདུན་གྱིས་མ་ཚོར་བ་བྲོས་ཕྱིན་ཏེ། རིམ་གྱིས་དྷོ་གི་རི་བྱ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་འབུམ་ཚོ་ཕྱེད་དང་གསུམ་ཡོད་པར། ཤིང་གི་རལ་གྲི་ཡུ་བ་གསེར་གྱིས་བསྐུས་པ་ཞིག་བསྣམས་ནས་བྱོན་ཏེ། དེའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བདག་ཁྱེད་ཀྱི་རལ་གྲི་པ་བགྱི་བྱས་པས་རུང་གསུངས་ཏེ། ཉི་མ་རེ་ལ་གསེར་ཏོ་ལ་བཅུ་བཅུ་སྦྱིན་པ་དེས་འཚོ་བ་མཛད་ལ། ལོ་བཅུ་གཉིས་སུ་རལ་གྲི་པ་བྱེད་ཀྱིན་སྙིང་པོའི་དོན་དང་མ་བྲལ་བར་མཛད་དོ།།

དུས་གཅིག་སྟོན་ཀའི་ཚེ་རལ་གྲི་པ་ཀུན་ལྷ་མོ་ཨུ་མའི་རྟེན་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པས། ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་མཛད། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་རལ་གྲི་འཁྲུད་པ་ཡིན་པ་ལ། ཀུན་གྱིས་འཁྲུད་པའི་ཚེ་ཁོང་གི་རལ་གྲི་ཤིང་དུ་འདུག་པ་དེ་གྲོགས་གཅིག་གིས་མཐོང་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་སྨྲས་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་ན་རེ་ཁྱོད་ཀྱི་རལ་གྲི་ང་ལ་སྟོན་ཅིག་ཟེར་བ་ལ། དེ་ན་རེ་བསྟན་ན་ཁྱེད་ཅག་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བས་མི་རུང་གསུངས་པས། གནོད་ཀྱང་སླའི་ངེས་པར་སྟོན་ཅིག་ཟེར་བས། འོ་ན་མིག་ལ་རེ་ཁོབ་ཅིག་གསུངས་ནས། རལ་གྲི་ཤུབས་ནས་ཕྱུང་བས་འོད་མ་བཟོད་པར་མ་བཀབ་པའི་མིག་རྣམས་ཞར་བ་དང་། བཟོད་པར་གསོལ་ཞིང་གསོལ་བ་བཏབ་པས། དེ་དག་ལ་ཞལ་ཆབ་བྱུགས་པས་མིག་ཅན་དུ་སོང་ནས་ངོ་མཚར་སྐྱེས་ཏེ། མཆོད་གནས་སུ་ཞུས་པས་མ་བཞེད་དེ། དེ་རི་བྲག་ཅིག་ཏུ་བྱོན་ནས་སྤྲུལ་པའི་རི་དྭགས་བསད་ཅིང་། དེ་དག་གི་ཤ་ཟ་བ་མི་ཀུན་གྱིས་མཐོང་ནས་དེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཞུས་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་འཁོར་བཅས་དེར་བྱོན། རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ་ཁྱེད་སྔར་ནཱ་ལེནྡཱའི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་བརྟུལ་ནས་ཆོས་ལ་བཀོད། འདིར་ཡང་མིག་ཞར་བ་གསོས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན། དེ་འདྲའི་ནུས་པ་མངའ་བཞིན་དུ་སྲོག་ཆགས་ལ་གནོད་པ་མཛད་པའི་ལུགས་ཡོད་དམ་ཞུས་པས། ཞི་བ་ལྷས་བདག་གིས་བསད་པ་མ་ཡིན། གསོས་པ་ལགས་གསུངས་ནས་སྤྱིལ་པོའི་སྒོ་ཕྱེ་ནས་བལྟས་པ་ན། རི་དྭགས་རྣམས་གཉིས་འགྱུར་གྱིས་ཆེ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཕྱིར་དོན་ནས་རི་དང་ལུང་པ་ཁྱབ་པར་གྱུར་པས། རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་དད་པ་ན། མཐར་རི་དྭགས་དེ་དག་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར་པས། རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་སྐལ་བ་ཡོད་པ་དག་གིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་ཙམ་དང་། གདོད་ནས་མ་གྲུབ་པར་རྟོགས་པ་ཡང་སྐྱེས་ནས་ལམ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཞལ་ནས།

བདག་གིས་བསད་པའི་རི་དྭགས་རྣམས། །དང་པོ་གང་ནས་ཀྱང་མ་འོངས། །

བར་དུ་གང་ལ་ཡང་མི་གནས། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་སྙིང་རེ་རྗེ། །

བྷུ་སུ་ཀུ་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད། །

ཅེས་གསུངས་ནས། ཡུལ་དེའི་རཱཇཱ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་བརྟུལ་ནས་ཆོས་ལ་བཀོད་དོ། །དེ་བས་ན་དད་གུས་ཀྱིས་ཆོས་བསྒྲུབས་ན། བྷུ་སུ་ཀུ་པས་མཚན་གཅིག་བསྒྲུབས་པས་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོའི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་ནས། ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་ཏེ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས་སྐད་ཅིག་མ་ལ་བྱུང་ནས་མཐར་ལོ་བརྒྱ་ནས་ལུས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་སོ། །གུ་རུ་བྷུ་སུ་ཀུ་པཱའི་ལོ་རྒྱུས་རྫོགས་སོ། །ཞེས་བྱུང་ལ། གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་རྣམ་ཐར་ལས་^[5]ཀྱང་དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་སུ་གསལ་ཞིང་། སུམ་པ་མཁན་པོ་ཡེ་ཤེས་དཔལ་འབྱོར་ (1704-1788) གྱིས་མཛད་པའི་སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང་ལས^[6]། མདོར་ན། ལྷག་པའི་ལྷ་མཉེས་ནཱ་ལེནྡྲའི། །བཀོད་པ་ཕུན་སུམ་རྩོད་པ་བཟློག །ཡ་མཚན་ཅན་དང་སྤྲང་པོ་དང་། །རྒྱལ་པོ་མུ་སྟེགས་བཏུལ་དང་བདུན། །ཞེས་པའི་རྣམ་ཐར་བདུན་ཀྱང་བོད་དུ་གྲགས་ཤིང་། ཤེར་འབྱུང་བློས་འདི་འཕགས་པར་བཤད་ཅིང་ལོ་བརྒྱ་བཞུགས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།།

གཞན་ཡང་༸རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོས་ (1476-1542) མཛད་པའི་རྒྱལ་བའི་སྲས་པོ་ཞི་བ་ལྷ་ཞེས་མཆོག་ཏུ་དཀར་བའི་གྲགས་པ་ཅན་དེ་ཉིད་ལ་བསྟོད་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་པདྨ་དཀར་པོའི་ཆུན་པོ་ལས^[7]།

འབུམ་ཕྲག་ས་ཡི་བདག་པོ་གཟི་འོད་ཅན། །ལོག་ལྟའི་འདྲེན་བྱེད་སྲེག་ལ་དུས་མཐའི་མེ། །

གྲུབ་པའི་མཚོན་གྱིས་ལྷ་མིན་སྲོག་འཕྲོག་པའི། །དབང་པོའི་ལག་ཉལ་ལ་ཡང་ལན་བརྒྱར་འགོངས། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་ (1575-1634) མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་ལས་^[8]ཀྱང་། དེ་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཏེ། རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་ལྔ་པའི་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བཞུགས་པས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གནས་ཐམས་ཅད་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་ཤིང་བློ་གྲོས་ཆེ་བར་འདུག་ནས་བློན་པོ་གྱིས་གསུང་བ་རེ་ཞིག་ཞལ་གྱིས་བཞེས། ཡི་དམ་གྱི་ཕྱག་མཚན་ཤིང་གི་རལ་གྲི་གཅིག་འཆང་གིན་ཡོད། དེར་བཟོའི་གནས་སྔོན་མེད་པ་ཐམས་ཅད་དར་བར་མཛད། རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་དུ་སྐྱོང་བཅུག་པས་བློན་པོ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་ཕྲག་དོག་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་ལ་འདི་ནི་གཡོ་ཅན་ཞིག་སྟེ། རལ་གྲི་ཡང་ཤིང་ལས་མེད་དོ་བྱས་པས་རྒྱལ་པོ་ལ་བློན་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རལ་གྲི་སྟོན་དགོས་བྱུང་བས། སློབ་དཔོན་གྱིས་འདི་ཕྱུང་ན་ལྷ་ཉིད་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་བྱས་པས་ལྷག་པར་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ཏེ། གནོད་ཀྱང་སླ་ཡི་ངེས་པར་སྟོན་ཅིག་ཟེར། འོ་ན་སྤྱན་གཡས་པ་ཁོབ་ལ་གཡོན་པས་གཟིགས་ཤིག་གསུངས། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་བསྟན་པས་རལ་གྲིའི་འོད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོའི་མིག་གཡོན་པ་ལྷུངས་སོ། །དེ་ནས་གྲུབ་པ་ཐོབ་པར་ཤེས། རྙེད་བཀུར་མང་པོ་བྱས་ནས་བཞུགས་སུ་གསོལ་བས། རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་བཞིན་གྱིས། ནང་པའི་ཆོས་གཞི་ཉི་ཤུ་ཚུགས་ཞེས་བསྒོས་ནས་ཡུལ་དབུས་སུ་བྱོན། མཁན་པོ་རྒྱལ་བའི་ལྷ་ལས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། མིང་ཞི་བའི་ལྷར་བཏགས། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། གདུལ་རྒྱུའི་རྒྱལ་པོ་སེངྒེ་ལྔ་པ་ཡིན་ལ། མཛད་པ་འདི་ཉིད་སྐུ་ཚེ་སྟོད་ཀྱི་མཛད་པ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང་ནཱ་ལེནྡྲར་བྱོན་ཁར་ཡིན་པར་གསུངས་མོད། འོན་ཀྱང་སློབ་དཔོན་མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པ་དཔལ་གྱིས་མཛད་པའི་གྲུབ་ཐོབ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་སུ་སྐུ་ཚེ་སྨད་ཀྱི་མཛད་པ་དང་། དེ་ཡང་དཔལ་ནཱ་ལེནྡྲ་ནས་བྱོན་རྗེས་ཀྱི་མཛད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་ཅུང་ཟད་མི་མཐུན་པས། སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་ལྟར་ན། ཐོག་མར་རྒྱལ་སར་འཇོག་པའི་དོ་ནུབ་བྲོས་ཏེ་འཇམ་དཔལ་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རྣལ་འབྱོར་པའི་དྲུང་ནས་གདམས་པ་གསན་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འཁྲུངས། དེ་རྗེས་རྒྱལ་པོ་སེངྒེ་ལྔ་པའི་དྲུང་དུ་ལོ་བཅུ་གཉིས་རིང་བློན་པོ་མཛད། དེ་རྗེས་དབུས་སུ་ནཱ་ལནྡྲར་བྱོན། སྤྱོད་འཇུག་གསུང་བཞིན་ནཱ་ལེནྡྲ་ནས་ཕེབས། དེ་ནས་ཀ་ལིངྒར་བྱོན། དེ་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་བྱོན་ནས་མུ་སྟེགས་པ་བཏུལ་བ་སོགས་ཀྱི་མཛད་པ་བསྐྱངས་པར་གསུངས་སོ།།

ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ (1675-1748) ཀྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་ལས^[9]། རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷ་ནི། རྒྱལ་པོ་ཞིག་གི་སྲས་སུ་འཁྲུངས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་ལ་བསྐོ་བར་བརྩམ་པ་ན། མནལ་ལམ་དུ་འཇལ་དཔལ་དང་སྒྲོལ་མས་བཀག་པའི་མཚན་མ་བསྟན་པས་མི་རུང་བར་ཤེས་ཏེ་བྲོས། རྟག་ཏུ་འཇམ་དཔལ་གྱི་ཞལ་གཟིགས་ཤིང༌། གྲུབ་པའི་རྟགས་རལ་གྲི་ཞིག་གནང་། རྒྱལ་པོ་སེདྒེ་ལྔ་པ་བཏུལ་ཏེ་ནང་པའི་ཆོས་གཞི་ཉི་ཤུ་ཚུགས་ཤིག་ཅེས་བསྒོས། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཆོས་ཐམས་ཅད་འཇམ་དཔལ་ལ་གསན་ནས་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཀྱང་གཞན་ངོར་མི་མཁས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཏེ་ཉལ་ནས་བསྡད་པ་ལྟར་མངོན། གཞན་དག་གིས་ཐོས་བསམ་གང་ཡང་མི་བྱེད་པའི་མི་དད་རྫས་ཆུད་ཟ་བ་འདི་བསྐྲད་པར་བྱའོ་ཞེས་འགྲོས། མདོ་འདོན་རེས་བྱས་ན་འདི་རང་བུད་ལ་འགྲོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་པས་རེ་ཞིག་ཁས་མ་བླངས། ནན་ཆེར་བརྗོད་པས་ཁས་བླངས། དེ་ནས་ཁྲི་བརྩེགས་པར་བཞུགས་ནས་སྤྱོད་འཇུག་བརྩམས། ཤེས་རབ་ལེའུའི་སྐབས་སུ་སྐུ་མི་སྣང་བར་བྱས་ཏེ་རིམ་གྱིས་ནམ་མཁར་འཕུར་ནས་རྫོགས་པ་ན་གཞན་དུ་གཤེགས། དེའི་ཚེ་བསླབ་བཏུས་ཀྱང་སྔར་བརྩམས་པ་ཤེས། ཡུལ་གཞན་ཞིག་ཏུ་མུ་སྟེགས་ཤིག་གི་རྒྱལ་པོ་ལ་ཞུས་ཏེ་ནང་པ་དང་ནུས་པ་འགྲན་པ་བྱས་པ་ན། གཞན་གྱིས་མ་ནུས་པས། སློབ་དཔོན་གྱིས་ནུས་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་བསྟན་པས་མུ་སྟེགས་བཏུལ་ཞིང་རྒྱལ་པོ་འཁོར་བཅས་ཆོས་ལ་བཀོད་དོ། །མདོར་ན་ངོ་མཚར་ཅན་གྱི་མཛད་པ་བདུན་བསྟན་ཅིང༌། འདི་དང་ཙཎྜ་གོ་མི་གཉིས་ལ་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་སློབ་དཔོན་གཉིས་ཞེས་གྲགས་སོ། །ཞེས་གསུངས།

ཡང་ཡོངས་འཛིན་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་མཚན་ (1713-1793) གྱིས་མཛད་པའི་ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར་ལས^[10]། དེ་ནས་ཡང་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་བྱ་སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ན་རྒྱལ་པོ་གདུག་ཅན་ཞིག་བཏུལ་ན་སྐྱེ་འགྲོ་མང་པོ་དང་། བསྟན་པ་ལ་ཕན་ཆེ་བར་གཟིགས་ནས་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཕེབས་ཏེ་ཨ་རི་བི་ཤ་ན་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་ཉེ་ལོགས་ཀྱི་བཞི་མདོ་རྣམས་མྱུལ་ཞིང་བཞུགས་པ་ན་མ་ཙ་ལའི་གནོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཚོ་བ་མ་ཕྱིད་པས་གཞན་གྱི་རྫས་འཇོམས་པ་ལ་དགའ་ཞིང་། སྙིང་རྗེ་མེད་པ་དྲག་ཤུལ་ཅན་རྩུབ་པ་མི་བསྲུན་པ་མང་དུ་གནས་ཏེ། ཡུལ་གཞན་ནས་ཀྱང་དེ་དང་ཚུལ་མཚུངས་པ་དུ་མ་འདུས་པ་གྲངས་ཤིན་ཏུ་མང་བ་དག་རྒྱལ་པོ་དེའི་འབྱོར་པ་ལ་བལྟས་ནས་འོངས་པ་ན། རྒྱལ་པོ་དེ་མི་དགའ་བར་གྱུར་ཏེ། གནོད་བྱེད་འདི་རྣམས་འབྱོར་པ་ཀུན་གྱིས་མགུ་བར་བྱས་ན་ནི། བདག་གིས་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་པའང་ཆུ་ཤིང་གི་སྙིང་པོ་ལྟར་འགྱུར་ལ། འདི་དག་རེ་བ་བཞིན་མ་བགྱིས་ན་ནི། སྐྱེ་བོ་གཡོན་ཅན་འདི་དག་གིས་བདག་གི་ལུས་སེམས་གཉིས་སོ་སོར་འབྲལ་བར་གདོན་མི་ཟའོ་སྙམ་ནས་རྒྱལ་པོ་དེ་མྱ་ངན་གྱིས་ནོན་པ་ན། རྒྱལ་སྲས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདིས་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བས་དེ་དག་བསྲུང་བར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་ཏེ་སྐུ་བསྲུང་མཛད་པ་ན། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདིའི་མཐུ་ཚད་མེད་པས་གནོད་བྱེད་དེ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ་རྒྱལ་པོ་འབངས་དང་བཅས་པ་བདེ་བར་མཛད་པ་ན། རྒྱལ་པོ་འཁོར་བཅས་ཤིན་ཏུ་དད་དེ་བཀུར་སྟི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་མཆོད་པ་ན། དམ་པ་འདི་ལ་རྗེ་བཙུན་གྱི་ཕྱག་ཆར་བཅངས་པའི་ཤིང་གི་རལ་གྲི་ཞིག་མ་གཏོགས་མཚོན་ཆ་གཞན་མེད་པ་གྲོགས་ཕྲག་དོག་ཅན་གྱིས་མཐོང་བ་ན་གྲོགས་ངན་དེས་མ་བཟོད་པར། རྒྱལ་པོ་ལ་འདི་ནི་སྐྱེས་བུ་གཡོན་ཅན་ཞིག་སྟེ་མཚོན་ཡང་ཤིང་གི་རལ་གྲི་ཞིག་ལས་མེད་པས་ལྷ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་སྲུང་བར་མི་ནུས་པས་བརྟག་འཚལ་ལོ་ཞེས་གསོལ་པ་ན། རྒྱལ་པོ་ཁྲོས་ཏེ། རྒྱལ་སྲས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་རལ་གྲི་ཕྱུང་ཤིག་ཅེས་སྨྲས་པས། ལྷ་ཉིད་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ན་གནོད་ཀྱང་བླ་ཡིས་ངེས་པར་ཕྱུང་ཞིག་ཟེར་རོ། །འོ་ན་ལྷའི་སྤྱན་གཅིག་བཀབ་སྟེ་གཅིག་གིས་གཟིགས་ཤིག་ཅེས་གསུངས་པས། དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་རལ་གྲི་ཕྱུང་བས་དེའི་འོད་ཟེར་མིག་གིས་མ་བཟོད་དེ་མིག་གཅིག་ཞར་བ་དང་། བཟོད་པར་གསོལ་ཏེ་སྐྱབས་སུ་སོང་སྟེ་ཆོས་ལ་བཙུད་དོ། །ཞེས་གསལ་ལོ།།

མདོར་ན་གཏམ་གཞན་ལས་བརྒྱུད་པ་བོད་ཀྱི་ཤ་ལུ་པཎྜི་ཏས་བྲིས་པ་ལས^[11]། ཡང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྐུ་སྲུང་བ་མཛད་དེ་ཤིང་གི་རལ་གྲི་འོད་ཟེར་འགྱེད་པར་བསྟན་པས་འཁོར་བཅས་བཏུལ་བ་ནི་དྲུག་པ་དང་། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1]  དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། སྤྱོད་འཇུག་གི་རྣམ་བཤད། དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༡ན༣

^[2]  ཀརྨའི་མཁན་པོའི་གསུང་འབུམ། ༼ང༽ འཕྲུལ་དཔར་དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༡ན༣ ནས་ ༧ན༦ བར།

^[3]  ཆོས་རྗེ་བློ་བཟང་ཆོས་འཛིན་དཔལ་བཟང་པོའི་གསུང་འབུམ། སྐལ་བཟང་དགའ་བྱེད། དཔེ་རིང་། ཤོག་ ༡ན༡ ནས་ ༢ན༦ བར།

^[4]  གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༢༠༡༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༡༦

^[5]  གྲུབ་ཆེན་བརྒྱད་ཅུའི་རྣམ་ཐར། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༨

^[6]  སུམ་པ་ཆོས་འབྱུང་། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༩༧

^[7]  ༸རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༡༤ ལོ། ཤོག་ ༡༣༩ ནས་ ༡༤༠ བར།

^[8]  རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༠༡

^[9]  ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༢༽ ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་ ༡༦༦

^[10]  ལམ་རིམ་བླ་མ་བརྒྱུད་པའི་རྣམ་ཐར། ཐེ་ཝན་པར་མ། ༢༠༠༧ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༣༩

^[11]  དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ། སྤྱོད་འཇུག་གི་རྣམ་བཤད། དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༣བ༧

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན། ༼ག༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༨༣ ནས་ ༩༡ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས།