ཇ༽ ཤླཽ་ཀའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཐོག་མའི་བྱུང་བ།

ཇ༽ ཤླཽ་ཀའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཐོག་མའི་བྱུང་བ།

 

དེ་ཡང་སཾ་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་ལས^[1]། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཤླཽ་ཀཿཞེས་པ་བོད་སྐད་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡིན་པར་གསལ། དེ་ལའང་ཤླཽ་ཀ་དང་། ཤློ་ཀཿ ཤོ་ལོ་ཀ །ཤུ་ལོག་བཅས་འབྲི་ཚུལ་རིགས་བཞི་བྱུང་ཡང་དོན་ལ་ཁྱད་པར་དེ་ཙམ་མ་མཆིས་ལ། ཤླཽ་ཀ་དང་། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། ཚིགས་བཅད་རྣམས་དོན་གཅིག་ཅིང་། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ནི་ཚིགས་ལེའུར་བྱས་པ་སྟེ།

རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེར་བརྒྱད་བཞི་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་དང་། བོད་ཡིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཚེག་བར་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཡོད། ལེགས་སྦྱར་གྱི་ཤླཽ་ཀཿཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་གྱི་དོན་ཡིན་པར་གསུང་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཡང་༸རྒྱལ་བ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་ (1391-1474) མཛད་པའི་མཛོད་འགྲེལ་ཐར་ལམ་གསལ་བྱེད་ལས^[2]། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་ཚད་ནི། སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་སོ་གཉིས་ཉིད་དོ། །ཞེས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་བརྒྱད་བཞི་སོ་གཉིས་ལ་བཤད་པས། བོད་ཀྱི་ཚེག་བར་ཉེར་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

དེ་ཡང་མཆིམས་འཇམ་དབྱངས་ཀྱིས་ (1210-1285^[3]) མཛད་པའི་མཛོད་འགྲེལ་མངོན་པའི་རྒྱན་ལས^[4]། འོ་ན་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ནི་ཤཱ་རིའི་བུས་ཉེ་བར་བསྡུས་པའི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་དང་མཉམ་ (ལ་དེ་ལ་ནི་ཤླཽ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ཡོད།) ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལ་ནི་ཤླཽ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་ཡིན་ཏེ་གཞན་ནི་ཕལ་ཆེར་ནུབ་བོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་ (བམ་པོ་ས་ཡ་ཕྲག་གཅིག་དྲུག་འབུམ་བརྒྱད་ཁྲི་དང༌།) ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དུང་ཕྱུར་ཕྲག་བཞི་དང་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། ། (སེམས་ཙམ་པ་ལྟར་ན།) ཀུན་ལས་བཏུས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་གིས་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། གྲངས་བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ་གྲངས་སྟོང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ཞེས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རེ་རེ་ལ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སྟོང་སྟོང་ཡོད་པར་བཤད་ཅིང་། དེ་ཉིད་ལས། བགྲང་བའི་ཚུལ་འདིས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ནི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱད་དང་འབུམ་ཕྲག་བཞི་བཅུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་ཚད་ནི་སློབ་དཔོན་ཆོས་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རེ་རེ་ལ་ཡི་གེའི་འབྲུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཉིད་དོ་ཞེས་རྒྱ་གར་གྱི་ཡི་གེ་བརྒྱད་བཞི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ལ་བཤད་པས་བོད་ཀྱི་ནི་ཚེག་བར་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།།

སྤྱིར་ཤླཽ་ཀ་བྱ་བ་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་གྱི་གདོད་མའི་སྙན་ངག་རྩོམ་ལུས་ཀྱི་རྩོམ་གཤིས་ཤིག་ལ་གོ་བ་ལས། རང་རེ་ཇི་བཞིན་སྙན་ངག་གི་ཚིག་རྐང་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཚད་འཛིན་གྱི་ཚིག་ལ་མི་གོ །དེ་ཡང་རིག་བྱེད་བསྡུས་པ་སོགས་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཚིག །རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཤླཽ་ཀའི་གླུ་ཚིག །ནག་མོ་ཁོལ་གྱི་ཚིག་རྐང་བཅུ་བཞི་ཅན་གྱི་སྙན་ངག་སོགས་ནི་དུས་རབས་རེ་རེའི་ཁྱད་ཆོས་འཛིན་པའི་སྙན་ངག་གི་རྩོམ་གཤིས་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡིན་ལ། ཚིགས་བཅད་དེ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་ཤླཽ་ཀ་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཉིད་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་དང་བཅས་ཏེ་ཐོག་མར་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་བ་ནས་བྱུང་བར་གྲགས།

དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ་གྲོག་མཁར་བ་ནི། སྔར་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱི་རོལ་རྒྱང་འཕེན་པའི་སྟོན་པ་ཞིག་སྟེ། འདིས་རྒྱང་འཕེན་པའི་གྲུབ་མཐའི་གཞུང་འབུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་བརྩམས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་གསུངས་ལ། འདི་ལ་དྲང་སྲོང་འཇིག་རྟེན་མིག་ཅེས་ཀྱང་བྱ་ཞིང་། གྲོག་མའི་མཁར་དུ་དཀའ་ཐུབ་བསྒྲུབས་ནས་གྲུབ་པས་ན་མཚན་ལ་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་བ་ཞེས་ཐོགས་པར་གྲགས། དེ་ཡང་རཱ་མ་ཎའི་^[5]རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་འགོ་བརྗོད་ལས^[6]། རྩོམ་པ་པོ་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས། རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་གླེགས་བམ་དང་པོ་གཞོན་ནུའི་སྡེ་རུ་འདིའི་རྩོམ་པ་པོ་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱ་གར་དུ་དྲང་སྲོང་འདིའི་སྐོར་གྱི་བཤད་རྒྱུན་ཤིན་ཏུ་མང་། ལ་ལས་དྲང་སྲོང་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། ཁ་ཅིག་གིས་བྱ་རྒྱལ་ཁྱུང་ཆེན་གྱི་བུ་ཡིན་པར་བཤད། ཁོང་ཉིད་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་འདི་བརྩམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་ཆེས་ཐོག་མའི་སྙན་ངག་མཁན་དུ་གྱུར་པ་རེད། གྲོག་མཁར་ཞེས་པའི་མིང་འདི་ཇི་ལྟར་བྱུང་བའི་སྐོར་ལ་བཤད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འགའ་མཆིས་ཏེ། བཤད་ཚུལ་ཞིག་ལ་ཁོང་ལོ་ངོ་མང་པོའི་རིང་སྐྱིལ་ཀྲུང་དུ་བཞུགས་ཏེ་བསམ་གཏན་ལ་ཞུགས་ཤིང་ལུས་ཡོངས་རྫོགས་གྲོག་མས་ཁེངས་ཏེ་མཁར་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་མིང་ལ་དེ་སྐད་ཐོགས་པ་ཡིན་པར་བཤད།

བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི་ཅུང་རྒྱས་ཏེ། ཁོ་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་འཁྲུངས་ཤིང་། གཞོན་དུས་ཕ་མས་བོར་བས་ནགས་སུ་འཁྱམས། དེར་རྐུན་ཇག་གི་ལས་བྱེད་པའི་དམུ་རྒོད་ཅིག་གིས་ཁོ་གསོས། རྐུན་མའི་རིག་པ་བསླབས་པས་བྱང་བར་ཤེས་ཏེ་རྐུན་ཇག་འཕྲོག་བཅོམ་དང་མི་གསོད་པའི་ལས་བྱས་ཤིང་ཚོང་འགྲུལ་བ་ལ་གནོད་པ་བྱས། དེ་ལྟར་ལོ་འགའ་འདས་པའི་ཉིན་ཞིག་ཁོ་དྲང་སྲོང་ཞིག་དང་འཕྲད་དེ་དེར་རྒྱུ་ནོར་སྤྲོད་ཅིག །མི་སྤྲོད་ན་སྲོག་འཕྲོག་པར་བྱའོ་ཞེས་འཇིགས་བསྐུལ་བྱས། དྲང་སྲོང་གིས་ཁོ་ལ་རང་ཁྱིམ་དུ་ལོག་ལ་ཆུང་མའི་ངག་ལ་ཉོན་ཅིག་ཅེས་གདམས། ཁོ་འུ་ཐུག་སྟེ་ཁྱིམ་དུ་ལོག །དྲང་སྲོང་གིས་ཁོར་མརཱ་ཞེས་པ་འདི་ཡང་ཡང་འདོན་དུ་བཅུག །མརཱ་ནི་རཱམ་ཞེས་པ་ལྡོག་པ་རེད། དྲང་སྲོང་གིས་དེ་ལྟར་གདམས་རྗེས་མི་སྣང་བར་གྱུར། ཁོ་དེ་རུ་འགྲེང་སྟེ་ངག་ཏུ་མརཱ་ཞེས་ཡང་ཡང་འདོན་བཞིན་ཡུན་རིང་འགོར། རིམ་གྱིས་ལུས་ལ་གྲོག་མས་ཁེངས་ཤིང་གཡོགས། སྐབས་དེར་སྔོན་གྱི་དྲང་སྲོང་དེ་གློ་བུར་དུ་བྱུང་སྟེ་ཁོ་ལ་དངོས་གྲུབ་སྩལ། དེ་ནས་བཟུང་སྟེ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོར་གྱུར་ཅིང་མིང་ལ་གྲོག་མཁར་ཞེས་ཐོགས།

ཉིན་ཞིག་ཁོས་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་འདོད་པ་སྤྱོད་བཞིན་པའི་ཆུ་སྐྱར་ཕོ་མོ་གཉིས་ལས་ཕོ་དེ་རྔོན་པ་ཞིག་གིས་མདས་བསད་པ་མཐོང་སྟེ་ཡིད་མྱ་ངན་དང་སྙིང་རྗེའི་ངང་ནས་ཤླཽ་ཀ་^[7]ཞིག་ཐོལ་བྱུང་དུ་ངག་ལ་གྱེར། སྐབས་དེར་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་གློ་བུར་དུ་ནམ་མཁའ་ནས་བབས་ཏེ་ཁོ་ལ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་རྩོམ་དགོས་པའི་སྐུལ་མ་གནང་བ་རེད་ཅེས་སོགས་མང་པོ་བཤད།

སྤྱིར་གྲོག་མཁར་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་སོགས་སུ་མང་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དེའི་དོན་ནི་རྒྱ་གར་དུ་གྲོག་མ་རིགས་ཤིག་འདམ་ལས་མི་རེ་ཤོངས་པ་ལྟ་བུའི་ཚད་ཀྱི་ཁང་མིག་ཆུང་ངུ་བཟོ་བར་མོས་ཤིང་། དེས་འདམ་ལས་བཟོས་པ་བསྐམས་ན་མ་ཧེས་འཕྲུག་བརྡར་བྱས་ཀྱང་བསྐྱེལ་མི་ཐུབ་པའི་ཚོད་ཀྱི་སྲ་མཁྲེགས་ཡིན་པ་ད་ལྟ་ཡང་དངོས་སུ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པར་བཤད། གྲོག་མཁར་ཞེས་པ་དེའི་མིང་ཡིན་ཅིང་། དྲང་སྲོང་འདི་ཡང་བསམ་གཏན་ལ་ཞུགས་རྗེས་གྲོག་མས་ཁོང་གི་མཐའ་རུ་འདམ་ལས་མཁར་བརྩིགས་ཤིང་ཕུག་པ་ལྟ་བུར་བཟོས་པ་དང༌། ཁོང་ཉིད་དེའི་ནང་དུ་ལོ་ངོ་མང་པོར་བསམ་གཏན་ལ་བཞུགས་པ་མཚན་ལ་དེ་ལྟར་ཐོགས་པར་འདོད།

གོང་གི་བཤད་ཚུལ་འདི་དག་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས་ང་ཚོ་རྩ་བ་ནས་ཡིད་ཆེས་རྒྱུ་དཀའ་ན་ཡང་། རྒྱུ་མཚན་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གྲོག་མཁར་ཞེས་པ་ལྷ་སྒྲུང་ནང་གི་མི་སྣ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་དེ་འདྲའི་མི་ཞིག་བྱུང་མ་མྱོང་བར་ཐག་བཅད་ན་མི་རུང་། ཡིན་ན་ཡང་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱིས་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་འགོད་པར་མཐོང་ཆེན་མི་བྱེད་པས་དུས་ད་ལྟའི་བར་དུ་ང་ཚོ་ལ་གྲོག་མཁར་ཞེས་པའི་མི་ཞིག་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཏུ་དངོས་སུ་བྱུང་མྱོང་བ་དང༌། དེ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན་པའི་བདེན་དཔང་ཁུངས་ཐུབ་ཅིག་མེད་ལ། དེ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་དངོས་སུ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་དང༌། རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་མིན་པའི་བདེན་དཔང་ཁུངས་ཐུབ་ཅིག་ཀྱང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ནས་དྲུག་པའི་བར་གྱི་བརྗོད་བྱ་འབྲེལ་ཆགས་ཤིང་རྩོམ་གཤིས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་དེ་ལ་ངེས་གཏན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཡོད་ན་དེ་ནི་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་རེད་ཅེས་བརྗོད་ན་ཡང་འགལ་བ་མེད་པར་སྙམ། །ཞེས་གསལ་ལོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] སཾ་བོད་རྒྱ་གསུམ་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༨༣

^[2] དགེ་འདུན་གྲུབ་པའི་གསུང་འབུམ། ༼ཅ༽ སེར་གཙུག་ནང་བསྟན་དཔེ་རྙིང་འཚོལ་བསྡུ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་ ༦༣

^[3] འཁྲུངས་འདས་འདི་མཆིམས་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་དང་། མཆིམས་ནམ་མཁའ་གྲགས་པ་གཉིས་མི་གཅིག་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ།།

^[4] མཛོད་འགྲེལ་མངོན་པའི་རྒྱན། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༦༧

^[5] མཧཱ་བྷ་ར་ཏ་དང་། རཱ་མ་ཎི་སོགས་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་བཞི་བརྒྱ་ཙམ་ན་བྱུང་བར་ད་ལྟའི་རྒྱ་གར་ལོ་རྒྱུས་སུ་བཤད། ཅེས་ (སྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥༨) གསལ།

^[6] གཞོན་ནུའི་དུས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢

^[7] དེ་ནས་ཤོ་ལོ་ཀ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོག་མར་བྱུང་བ་དང་། དེ་ཡང་མྱ་ངན་གྱི་ཚིག་གམ་དོན་ཡིན་པར་གསུང་སྲོལ་ཡོད།

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན། སྨད་ཆ། རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༠༧ ནས་ ༤༡༡ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།