ཉ༽ ཚིགས་བཅད་དང་ཡིག་འབྲུ་མང་ཉུང་།

ཉ༽ ཚིགས་བཅད་དང་ཡིག་འབྲུ་མང་ཉུང་།

 

ཐོག་མར་བམ་པོའི་གྲུབ་གཞི་ནི་ཚིགས་བཅད་ཡིན་ལ། ཚིགས་བཅད་གྲུབ་པ་ལ་ཚིག་རྐང་དང་། དེ་ཡང་ཚིག་འབྲུ་མང་ཉུང་གི་ཚད་གཞི་ལ་རག་པས། ཚིག་རྐང་དང་ཚིག་འབྲུ་དང་ཡིག་འབྲུ་གསུམ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་གསལ་པོར་ཤེས་དགོས་པས་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི། སྒོམ་སྡེ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས^[1]། ཚིག་རྐང་ནི།

ཚིགས་བཅད་དམ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ལ། ཚིག་རྐང་བཞི་རེ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་རྐང་པ་རེ་རེ་ལ་ཚིག་རྐང་རེ་ཟེར། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་ཆོས་དང་ཚོགས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་ལ། །ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་འབྲུ་ནི། སངས་རྒྱས། ཆོས། ཚོགས། བྱང་ཆུབ། བདག །སྐྱབས། ལྟ་བུའོ། །ཡིག་འབྲུ་ནི། ཡི་གེ་སོ་སོ་བའམ་རེ་རེ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། སེམས་ཞེས་པའི་ཚིགས་འབྲུ་དེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་གསུམ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ། ཚིག་རྐང་སོགས་གསུམ་ནི་ཆེ་ཆུང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་ཏེ། གོང་དུ་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་ལྟར། ཡིག་འབྲུ་ནི་ཆུང་ཤོས། ཚིག་འབྲུ་འབྲིང་། ཚིག་རྐང་ནི་ཆེ་ཤོས་ཡིན་ནོ། །ཤླཽ་ཀ་དང་ཚིགས་བཅད་གཉིས་དོན་གཅིག །ཅེས་བྱུང་བ་ལྟར་ཚིགས་བཅད་ལ་ཡིག་འབྲུ་ཉེར་བརྒྱད་དང་། སོ་གཉིས། སོ་དྲུག་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད།

དེ་ཡང་སཾ་བོད་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གསེར་གྱི་ཕྲེང་མཛེས་ལས^[2]། གཱ་ཐ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་ཞེས་དང་། བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་འབྲིང་པོའམ་སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ་ལས^[3]། གཱ་ཐ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྩ་བ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་སྦྱར་ཏེ་བཤད་པས་ན་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྡེ་ཞེས་བྱ། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བམ་པོ་རེ་ལ་ཚིགས་བཅད་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་དང་། ཚིགས་བཅད་རེ་ལ་ཚེག་བར་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་ལ་བཞེད་པ་རིགས་གསུམ་སྟེ། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད་ལས^[4]།

རྒྱ་སྐད་ཚིགས་བཅད་རྩོམ་ཡིག་གི །འབྲི་ཚུལ་སྡེབ་སྦྱོར་གཞུང་དུ་གསལ། །

བོད་སྐད་ཚིགས་བཅད་རྐང་པ་བཞིར། །ཚེག་བར་གྲངས་ནི་ཆ་མཉམ་ཞིང་། །

ཚིག་རྐང་རེ་རེའི་ཚེག་བར་གྲངས། །ལྔ་ནས་སོ་གསུམ་བར་དུ་བཤད། །

ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཚིགས་བཅད་ལ་ཚེག་བར་ལྔ་ནས་སོ་གསུམ་བར་དུ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་པ་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ལ། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་ཚིག་རྐང་རེར་ཚེག་བར་ལ་མཚོན་ན། དང་པོ་ཆ་གསུམ་དང་ཡ་གཅིག་དང་། གཉིས་པ་ཆ་བཞི་ཅན། གསུམ་པ་ཆ་བཞི་དང་ཡ་གཅིག་བཅས་ཀྱི་འབྲི་སྲོལ་གསུམ་སྟེ། མདོར་ན་ཚེག་བདུན་དང་བརྒྱད་དང་དགུ་གསུམ་གྱི་ཚིགས་བཅད་འབྲི་ལུགས་རིགས་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡིག་འབྲུ་ཉེར་བརྒྱད་དང་། སོ་གཉིས། སོ་དྲུག་བཅས་བརྩི་སྲོལ་གསུམ་ཡོད་པ་ལས།

དང་པོ་ནི། ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་ (1813-1899) མཛད་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་ལས^[5]། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེའང་མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ལས། རྐང་པ་གཅིག་ནས་དྲུག་པའི་བར་དུ་ཡོད་པ་བཤད་ཀྱང་། སྙན་དངགས་པའི་ལུགས་ལ་རྐང་པ་བཞི་པ་ཁོ་ན་ཡིན། ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སློབ་དཔོན་དཎྜི་སྟེ་དབྱུག་པ་ཅན་གྱིས་མཛད་པའི་སྙན་ངག་མེ་ལོང་ལས^[6]། ཚིགས་བཅད་རྐང་བཞི་དེ་ཡང་ནི། །བྲིཏྟ་ཛཱ་ཏི་ཞེས་རྣམ་གཉིས། །དེ་ཡི་སྤྲོས་པ་མཐའ་དག་ནི། །སྡེབ་སྦྱོར་གཞུང་དུ་ངེས་པར་བསྟན། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ལ་རྐང་པ་བཞི་དང་། རྐང་པ་རེར་མེ་ལོང་མ་ལྟར་ཡིག་འབྲུ་བདུན་ཅན་འདི་ཉིད་འབྲི་སྲོལ་འགྲོ་རྒྱུགས་ཆེ་བས། འདི་ལྟའི་ཚིགས་བཅད་ལ་ཚེག་བར་བདུན་བཞི་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་དང་། ཚིགས་བཅད་སུམ་བརྒྱ་ལ་བམ་པོ་གཅིག་ཏུ་བརྩི་བར་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཉང་རལ་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་ (1124-1192) མཛད་པའི་ཆོས་བྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་ལས^[7]། ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བས་བོད་དཔེ་ལ་བཀླགས། རྒྱ་དཔེ་ལ་པཎྜི་ཏས་ཞུ་ཏིག་བྱེད་པ། ལོ་ཙཱ་བས་ཚེག་བར་བདུན་ལ་ཚིག་རྐང་གཅིག །ཚིག་རྐང་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག །ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་ལ་བམ་པོ་གཅིག །བམ་པོ་ཞེས་པའི་ཚད་ནི་ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག །ཚིག་རྐང་སྟོང་གཅིག་གི་སུམ་བརྒྱ་ཆ་ལ་བམ་པོ་གཅིག་ཏུ་བཤད་དོ། །སློབ་དཔོན་ཞི་བ་ལ་སོགས་པས་བམ་པོ་ཞེས་པའི་ཚད་ནི་ཤླཽ་ཀ་སྟོང་གི་སུམ་ཆ་ལ་འདོད་དེ། ཆེ་ཆུང་གི་ཚད་ནི་ཚིག་རྐང་རིང་ཐུང་དང་མང་ཉུང་ལ་རྣམ་པར་བཞག་པར་བཤད་དོ། །དེ་རྣམས་ནི་བསྟན་བཅོས་རིན་པོ་ཆེའི་མཚོ་ལས་བཤད་དོ། །དེའི་དུས་སུ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཐམས་ཅད་རྒྱ་དཔེ་ལ་ལེའུ་མཚམས་དང་། ཞབས་ན་ཡོད་པ་ལ་དམ་པ་ཡི་ཆོས་ཁུངས་བཙུན་པ་དང་རྒྱལ་པོ་བཀའ་རྟགས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཡིན་པ་དང་། དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐབས་ངོས་བཟུང་བ་དང་། སྐབས་བཙལ་སླ་བའི་མཚན་མེད་དུ་སྨོས་པ་དང་། གོ་སླ་བའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་སླད་དུ་བསྟན་པ་ལགས་སྐད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཚེག་བར་བདུན་ལ་ཚིག་རྐང་གཅིག་དང་། ཚིག་རྐང་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ལྟར་ན། ཚིག་ལྷུག་ཚེག་བར་ཉེར་བརྒྱད་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ཏུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཡང་ལེགས་སྦྱར་ལ་ཚེག་ཁྱིམ་དྲུག་ཅན་ལ་བོད་ཚིག་བདུན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་སོགས་ཡིག་འབྲུ་རེ་རེ་མང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། ཚིག་ལྷུག་ཡིན་ན་རྗེས་ངག་གི་འགྲོ་ལུགས་ལྟར། རྐང་པ་རེར་ཡིག་འབྲུ་བདུན་ཏེ་བདུན་བཞི་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད།

གཞན་ཡང་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་པ་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་ (1308-1364) གྱིས་མཛད་པའི་ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་ལས^[8]། ཐོག་མར་ཤླཽ་ཀའི་ (ཚིག་བཞི་) གྲངས་དང་། བམ་པོའི་ཚད་བསྟན་པ་ནི། དེའང་ཚེག་བར་བདུན་པ་ཚིགས་རྐང་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་དང་། དེ་སུམ་བརྒྱ་ལ་ནི་བམ་པོ་གཅིག་གི་ཚད་ཡིན་ལ། བམ་པོ་ལ་ཆེ་ཆུང་བྱུང་བ་རྣམས་ནི། ཚེག་བར་གྱི་ཡི་གེ་མང་ཉུང་ངམ་ཡང་ན་འགའ་ཞིག་ཚེག་བར་བགྲང་དཀའ་ནས་ཤོག་གྲངས་ཀྱི་སྟེང་ནས་བམ་ཚད་བརྩིས་པས་ཅུང་ཟད་འཆུགས་པར་གསལ་ལོ། །དེ་ལ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གཏོགས་པའི་མདོ་སྡེ་ལས། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ་པ་ཤླཽ་ཀ་འབུམ། བམ་པོ་སུམ་བརྒྱ། ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་ཤླཽ་ཀ་ཉིས་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་། བམ་པོ་བདུན་ཅུ་རྩ་དྲུག །ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་པ་ཤླཽ་ཀ་དེ་སྙེད། བམ་པོ་དྲུག་ཅུ། ཤེས་རབ་ཁྲི་པ་ཤླཽ་ཀ་ཁྲི། བམ་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ། བརྒྱད་སྟོང་པ་ཤླཽ་ཀ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད། བམ་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

གཉིས་པ་ནི། ཆ་བཞི་སྟེ་རྐང་པ་རེར་ཡིག་འབྲུ་བརྒྱད་ཅན་གྱི་སྒྲོལ་མའི་འབྲི་སྲོལ་འདི་ཉིད་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པས། འབྲི་སྲོལ་འདི་ཉིད་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས་ཚིག་ལྷུག་ཡིག་འབྲུ་སོ་གཉིས་ལ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ཏུ་བརྩི་བ་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས^[9]། གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་རྣམས་ལ་ནང་གསེས་དོན་ཚན་མང་པོ་ཡོད་ན་དོན་ཚན་ཆེ་བ་རེ་ལ་ལེའུ་རེར་བརྩིས་ནས་དེའི་ནང་གསེས་ཀྱི་དོན་ཚན་ཆུང་བ་རྣམས་ལ་ས་བཅད་དུམ་བུ་སོ་སོར་བགོས་པ་ཡིན། ལེའུ་རེའི་ཡིག་འབྲུའི་གྲངས་ཚད་ནི། རྒྱ་གར་སྐད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ལ་ཚིགས་བཅད་ཡིན་ཚེ་ཚིག་རྐང་བཞི་རེར་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་དང་། ཚིག་ལྷུག་མ་ཡིན་ན་ཚེག་བར་རེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་རེར་བརྩིས་པའི་ཡིག་འབྲུ་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་ཏེ་ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་སྟེ་ཡིག་འབྲུ་ཚེག་བར་དགུ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལ་བམ་པོ་གཅིག་ཡིན་ཅིང་། བམ་པོ་རེ་ལ་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་རེ་དང་། ལེའུ་རེར་ཡིག་འབྲུ་ཚེག་བར་བཞི་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ཡོད། བོད་སྐད་ཀྱི་རྩོམ་ཡིག་ལ་ནི། ཚིགས་བཅད་ཚིག་རྐང་བཞི་རེར་ཤླཽ་ཀ་རེར་བརྩིས་པ་གོང་དང་འདྲ་ཞིང་། ཚིག་ལྷུག་ཡིན་ན་ཚེག་བར་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་དེ་ལ་ཤླཽ་ཀ་རེ་དང་། ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་ཐམ་པ་སྟེ་ཡིག་འབྲུ་ཚེག་བར་བརྒྱད་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ལ་བམ་པོ་གཅིག །བམ་པོ་རེར་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་ལེའུ་གཉིས་རེ་དང་། ལེའུ་རེར་ཡིག་འབྲུ་ཚེག་བར་བཞི་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་རེ་ཡོད་ཅེས་བཀའ་འགྱུར་དང་བསྟན་འགྱུར་གྱི་དཀར་ཆག་འགའ་ཞིག་ལས་གསལ། ཞེས་གསུངས་སོ།།

དེ་བཞིན་དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ (1740-1827) ཀྱིས་མཛད་པའི་འཕགས་པ་བརྒྱད་སྟོང་པའི་འགྲེལ་ཆེན་རྒྱན་སྣང་ལས་བཏུས་པའི་ཉེར་མཁོ་མདོ་དོན་ལྟ་བའི་མིག་འབྱེད་ལས^[10]། ཤླཽ་ཀ་ལའང་མི་མཐུན་པ་མང་ཡང་རང་ལུགས་ནི། ཚིག་བཅད་ལྷུག་གཉིས་ལས་ཚིགས་བཅད་ལ་ཚིག་རྐང་རིང་ཐུང་གང་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། ཚིག་རྐང་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་རེ་བྱས་ལ། ཚིག་ལྷུག་ལ་ནི། རྒྱ་ཡིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཡི་གེ་སོ་གཉིས་དང་། བོད་ཡིག་ལ་ཚེག་བར་ཉེར་བརྒྱད་ལ་ཤླཽ་ཀ་རེ་བྱའོ། །ཞེས་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ལ་རྒྱ་གར་འཕགས་ཡུལ་ལྟར་ན་ཡི་གེ་སོ་གཉིས་དང་། བོད་ཡིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཡི་གེ་ཉེར་བརྒྱད་རེ་ལ་ཤླཽ་ཀ་རེ་བྱས་པས། བོད་སྐད་དུ་རྐང་པ་རེར་ཡི་གེ་རེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བར་གསུངས། དེ་ཡང་ཀུན་མཁྱེན་ཀརྨ་པ་མི་བསྐྱོད་རྡོ་རྗེས་ (1507-1554) མཛད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལུང་ཆོས་མཐའ་དག་གི་བདུད་རྩིའི་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་གང་ལ་ལྡན་པའི་གཞི་རྗེ་བཙུན་མཆོག་ཏུ་དགྱེས་པའི་ངལ་གསོ་བའི་ཡོངས་འདུའི་ས་བརྟོལ་གྱི་ལྗོན་པ་རྒྱས་པ་ལས^[11]། བམ་པོ་ལ་ཚད་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ངེས་པའང་མིན་ལ། མདོར་ན་རྒྱ་གར་གྱི་བསྟན་བཅོས་བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་བ་ན་ཤླཽ་ཀ་འཕེལ་བའམ་ཉུང་ངུར་གྱུར་པས་ཚད་བཞག་མ་ནུས་པས་བམ་པོའི་ཚད་དུ་བཅོས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་མང་ཉུང་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གཞུང་ལྟར་ཤླཽ་ཀའི་གྲངས་ཚད་འཇོག་མི་ནུས་པས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་བམ་པོའི་ཚད་དུ་བཅོས་པར་གསུངས་སོ།།

གཞན་ཡང་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ལ་ཚིག་རྐང་དང་ཡིག་འབྲུ་ཇི་ཙམ་བརྩི་བ་ནི། མཁས་དབང་དུང་དཀར་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ (1927-1997) མཆོག་གིས་མཛད་པའི་དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལས^[12]། ཤླཽ་ཀ །ཚིགས་བཅད་ཡིན་ན་ཚིག་རྐང་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀའམ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་དང་། ཚིག་ལྷུག་ལ་ཚེག་བར་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ལ་ཤླཽ་ཀ་རེར་བརྩིས། ཤླཽ་ཀ་སུམ་བརྒྱ་ལ་བམ་པོ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས། ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། དབུས་པ་བློ་གསལ་རྩོད་པའི་སེང་གེས་ (དུས་རབས་13སྟོད།) མཛད་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དཀར་ཆག་ལས་^[13]ཀྱང་། སྔོན་གྱི་གསུང་རབ་རྣམས་སུ་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ལ་རྐང་པ་བཞི་དང་། རྐང་པ་རེར་ཚེག་བར་བརྒྱད་དུ་བརྩིས་པའི་ཚིགས་བཅད་གཅིག་ལ་ཚེག་བར་སུམ་ཅུ་སོ་གཉིས་ཡོད་ཅིང་། བརྒྱད་སྟོང་པར་ཚེག་བར་སོ་གཉིས་ཅན་བརྒྱད་སྟོང་ཡོད་པས་ཡུམ་བསྡུས་པར་བརྒྱད་སྟོང་པ་ཞེས་བཏགས་པར་མཛད། གཞུང་ཚད་འཇལ་བའི་སྲོལ་འདི་ཡང་གཙོ་བོ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པར་སེམས། དེ་ལྟ་མིན་ན་བོད་སྐད་དུ་གོང་གི་རྐང་པ་གཅིག་ལ་ཚེག་བར་བདུན་དང་། ཚིགས་བཅད་གཅིག་ལ་རྐང་པ་ཉེར་བརྒྱད་ཡོད་པ་ཡིན། ཞེས་གསལ་བ་ལྟར་རོ།།

གསུམ་པ་ནི། ཚེག་བར་དགུ་ལ་རྐང་པ་རེ་དང་། རྐང་པ་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་སྟེ། ཚིག་ལྷུག་ཚེག་བར་སོ་དྲུག་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལུགས་ནི། ཡར་རྗེ་ཨོ་རྒྱན་གླིང་པས་ (1323-?) གཏེར་ནས་བཞེས་པའི་པདྨ་བཀའ་ཐང་ལས^[14]། ངོ་བོ་ཤེས་རབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དཀར་ཆག་ལཿ རྒྱས་པ་འབུམ་ལ་བམ་པོ་ཤླཽ་ཀཿ ཚེག་བར་དགུ་ཡིས་བཅད་པའི་ཚིག་རྐང་ནིཿ ཤད་བར་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་ཟེརཿ དེ་བས་ཤླཽ་ཀ་འབུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིརཿ བརྗོད་བྱ་རྒྱས་པ་འབུམ་ཞེས་བྱཿ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཚེག་བར་དགུ་ལ་རྐང་པ་གཅིག་དང་། དེ་ཤད་ཀྱིས་བཅད་པའི་རྐང་པ་བཞི་ལ་ཤླཽ་ཀ་གཅིག་དང་། དེ་ལྟར་འབུམ་ཡོད་པས་རྒྱས་པ་འབུམ་ཞེས་མཚན་ཐོགས་པ་སྟེ། ཚེག་བར་ཆ་བཞི་དང་ཡ་གཅིག་ཅན་གྱི་ཚིགས་བཅད་ལ་དགུ་བཞི་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྒྱས་པ་འབུམ་གྱི་མཚན་བཏགས་པར་གསུངས་སོ།།

ཡང་རྒྱ་གཞུང་གི་ཚིག་རྐང་རིང་ཤོས་ལ་ཚེག་བར་སོ་དྲུག་ཅན་ཡང་ཡོད་པ་ནི། བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ་ལས^[15]། དཔལ་རྡོ་རྗེ་མཁའ་འགྲོའི་བསྟོད་པ་རྒྱུན་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ། རྟོག་གེ་བའི་ཚོགས་ཀྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ཆོས་ཀྱི་གྲགས་པའི་ཞབས་ཀྱིས་མཛད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་མ་ཎི་ཀ་ཤྲཱི་ཛྙཱ་ནའི་ཞལ་ལྔ་ནས་ཆག་ལོ་ཙཱ་བ་ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་དཔལ་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ། འདིའི་གཞུང་ཚད་ནི་བླ་མའི་ཕྱག་དཔེ་ལ་ཚིག་རྐང་པ་བཞིའི་རེ་རེ་ནང་ཡི་གེ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཏུ་གནས་ཤིང༌། རྐང་པ་བཞི་ཀ་བསྡོམས་པས་ཡི་གེ་སྟོང་སུམ་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་བཞུགས་སོ། །བོད་ཀྱི་དཔེ་ལ་ནི་ཚིག་རྐང་རེ་རེ་ལ་ཚེག་བར་ཉིས་བརྒྱ་དགུ་བཅུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་ཅིང༌། བསྡོམས་པས་ཚེག་བར་སྟོང་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་ཡོད་དོ། །ཞེས་བྱུང་བ་ལྟར། བསྟོད་པ་རྒྱུན་ཆགས་འདི་ཉིད་ནི་ཚིགས་རྐང་ཪིང་ཤོས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་འབྲི་ལུགས་ཡིན་འདུག་པ་བཅས་སོ།།  །།

 

དཔྱད་གཞིའི་ལུང་ཁུངས་ཡིག་ཆ།

^[1] སྒོམ་སྡེ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། གླེགས་བམ། ༼༣༽ ཐེ་ཝན་པར་མ། ལོ། ༢༠༡༣ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༩༣

^[2] སཾ་བོད་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར་གསེར་གྱི་ཕྲེང་མཛེས། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༩ ལོ། ཤོག་ ༨༤

^[3] སྒྲ་སྦྱོར་བམ་པོ་གཉིས་པ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༥ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༡༡༨

^[4] སྙན་ངག་ལ་འཇུག་ཚུལ་ཚིག་རྒྱན་རིག་པའི་སྒོ་འབྱེད། ༼ཀ༽ མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༧ ཤོག་གྲངས་ ༢༤

^[5] ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༤༥༩

^[6] སྙན་ངག་མེ་ལོང་མའི་རྩ་འགྲེལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས། ༼༡༽ སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༦ ལོ། ཤོག་ ༢

^[7] ཉང་ཆོས་འབྱུང་། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། དེབ་གཟུགས། ༡༩༨༨ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༩༢

^[8] ཀློང་ཆེན་ཆོས་འབྱུང་། བོད་ལྗོངས་བོད་ཡིག་དཔེ་རྙིང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༩༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༣༠༦

^[9] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས་ ༡༩༨༦

^[10] དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༽ ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་ ༣༦༥

^[11] བཅུ་ཕྲག་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཕར་ཕྱིན། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༥

^[12] དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༢ ཤོག་གྲངས་ ༢༠༠༣

^[13] བྱམས་པ་བསམ་གཏན་གྱིས་ཞུས་སྒྲིག་དང་མཆན་བུ་བཏབ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་། ༢༠༡༥ ལོ། ཤོག་ I

^[14] བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༡༡ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༧༦

^[15] བསྟན་འགྱུར་དཔེ་བསྡུར་མ། རྒྱུད། ༼ཝ༽ དེབ་ ༡༡ པ། ཀྲུང་གོའི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༠ ལོ། ཤོག་ ༦༢༩

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་གསུང་འབུམ་དཀར་ཆག་བསྟན་པའི་མཛེས་རྒྱན། སྨད་ཆ། རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༤༡༣ ནས་ ༤༢༠ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།