ཏ༽ རྒྱལ་པོ་དྷརྨ་པཱ་ལ་དང་སེང་བཟང་གི་བྱུང་བ།

ཏ༽ རྒྱལ་པོ་དྷརྨ་པཱ་ལ་དང་སེང་བཟང་གི་བྱུང་བ།

 

དེ་ཡང་དབྱངས་ཅན་དགའ་བའི་བློ་གྲོས་ (1740-1827) ཀྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་སྲས་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་སློབ་དཔོན་སེངྒེ་བཟང་པོ་ལ་བསྟོད་པ་བྱིན་རླབས་མྱུར་འཇུག་ལས^[1]།

རྒྱལ་པོ་དྷརྨ་པཱ་ལས་སྤྱན་དྲངས་ཚེ། །

བསྟན་འགྲོའི་དོན་དུ་བྱོན་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །

ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། ཇོ་ནང་རྗེ་བཙུན་ཏཱ་ར་ནཱ་ཐས་ (1575-1634) མཛད་པའི་རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་ལས^[2]། དྷརྨ་པཱ་ལ་རྒྱལ་སྲིད་དུ་བསྐོས་ཏེ། འདིས་རྒྱལ་སྲིད་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་མཛད།

ཀཱ་མ་རཱུ་པ་དང༌། ཏི་རཱ་ཧུ་ཏི་དང༌། གཽ་ཊ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དབང་དུ་བསྡུས། ཆབ་སྲིད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་སྟེ་ཤར་དུ་རྒྱ་མཚོ་ལ་ཐུག་པ། ནུབ་ཏུ་ཊི་ལི་ཚུན་ཆད། བྱང་དུ་ཛ་ལེནྡྷ་ར་མན་ཆད། ལྷོ་ལ་རི་འབིགས་བྱེད་ཀྱི་ཁོངས་ཚུན་ཆད་ལ་ལུང་བསྒྱུར། སེང་བཟང་དང༌། ཡེ་ཤེས་ཞབས་བླ་མར་བསྟེན། ཤེར་ཕྱིན་དང༌། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་གང་བར་མཛད། གསང་བ་འདུས་པ་དང༌། ཕར་ཕྱིན་ཤེས་པའི་པཎྜི་ཏ་གྲལ་མགོར་འཇོག་པ་སོགས་བྱུང༌། རྒྱལ་པོ་འདི་རྒྱལ་སྲིད་དུ་འཁོད་ཙམ་ན། གྲུབ་པའི་སློབ་དཔོན་ཀུ་ཀུ་རི་པ་ཡང་བྷཾ་ག་ལའི་ཡུལ་དུ་བྱུང་ནས་འགྲོ་བའི་དོན་མཛད། དེའི་ལོ་རྒྱུས་གཞན་དུ་ཤེས། རྒྱལ་སྲིད་དུ་འཁོད་མ་ཐག་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འཆད་པ་པོ་རྣམས་སྤྱན་དྲངས། སློབ་དཔོན་སེང་གེ་བཟང་པོ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་མོས། རྒྱལ་པོ་འདིས་སྤྱིར་ཆོས་གཞི་ལྔ་བཅུ་ཙམ་བཙུགས་པ་ལས། ཤེར་ཕྱིན་འཆད་པའི་ཆོས་གཞི་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔ་ཡོད། དཔལ་བི་ཀྲ་མ་ལ་ཤཱི་ལའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཏེ། དེ་ཡང་མ་ག་དྷཱའི་བྱང་ངོས་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འགྲམ་རི་དེའུ་ཞིག་གི་རྩེ་ལ་དབུས་སུ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཚད་ཀྱི་ལྷ་ཁང༌། མཐའ་སྐོར་དུ་གསང་སྔགས་ནང་གི་ལྷ་ཁང་ཆུང་ངུ་ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ། ལྷ་ཁང་དཀྱུས་མ་ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་སྟེ་ལྷ་ཁང་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཡོད་པ་ཕྱི་ལྕགས་རིས་བསྐོར་བ་བཞེངས། པཎྜི་ཏ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད། གཏོར་མའི་སློབ་དཔོན། རབ་གནས་སློབ་དཔོན། སྦྱིན་སྲེག་སློབ་དཔོན། བྱི་བ་སྲུང་བ་དང༌། ཕུག་རོན་སྲུང་བ་དང༌། ལྷ་འབངས་ཀྱི་གཉེར་བྱེད་པ་སྟེ་བརྒྱ་དང་བཅུ་བཞི་ལ་ཟས་གོས་ཀྱི་འཚོ་བའི་ཁྱད་པར་མི་བཞི་བཞིའི་འཚོ་བ་དང་མཉམ་པ་སྦྱར། ཟླ་དུས་ཟླ་དུས་སུ་ཆོས་ཉན་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྟག་རེས་འཁོར་གྱི་སྟོན་མོ་དང་ཡོན་བཟང་པོ་རེ་འབུལ་བར་མཛད། གནས་གཞི་དེའི་བདག་པོ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནཱ་ལེནྡྲ་ཡང་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ། །པཎྜི་ཏ་རེ་རེས་ཆོས་སྣ་རེ་རྒྱུན་དུ་གསུངས་པས་ཆོས་གཞིའི་ཡོ་བྱད་སོ་སོར་མ་སྦྱར་ཡང་ཆོས་གཞི་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་དང་དོན་གྱིས་མཉམ་པར་སོང༌།

རྒྱལ་པོ་འདི་སློབ་དཔོན་ཀམྤ་ལའི་སྐྱེ་བ་ཡིན་པར་འདོད་ནའང་ངོས་བཟུང་ཡོད་པ་དཀའ། སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་སྨོན་ལམ་གྱི་མཐུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དར་བར་བྱེད་པའི་སྨོན་ལམ་བཏབ་སྟེ་རྒྱལ་པོར་འཁྲུངས་པར་ནི་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱལ་པོ་འདི་ནས་བཟུང་ནས་ཤེར་ཕྱིན་ཁོ་ན་དར་རྒྱས་ཆེ་བ་བྱུང༌། ཤེར་ཕྱིན་གྱི་མདོར་ཡུལ་དཔྱད་པའི་སྐབས་ན་དང་པོར་ཡུལ་དབུས་སུ་དར་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ནས་ལྷོ་ཕྱོགས། སླར་ཡང་དབུས། དེ་ནས་བྱང་ཕྱོགས་དང༌། བྱང་ཕྱོགས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་དར་བར་གསུངས་པའི་ལྷོའི་རྗེས་སུ་ཡུལ་དབུས་སུ་དར་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་འདིའི་དུས་ཙམ་ལ་ངོས་བཟུང་དགོས་སོ། །ཁ་ཅིག་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སླར་ཡང་ཡུལ་དབུས་སུ་དར་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ལྟར་མདོ་ནས་ཀྱང་བཤད་ཟེར་བ་ནི་མདོ་ཇི་བཞིན་མ་བཀླགས་པའི་སྐྱོན་ནོ། །རྒྱལ་པོ་འདི་དང་དུས་མཉམ་དུ་རྒྱ་གར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཙཀྲ་ཡུ་དྷ་ཞེས་པ་ཡོད་པར། རྒྱལ་སྡེ་དཀར་ཆུང་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེ་ལ་སྣང༌^[3]། རགས་རྩིས་སུ་བྱས་པ་ལ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་དང་དུས་མཉམ་པར་ཤེས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།།

དེ་བཞིན་ཀུན་མཁྱེན་པདྨ་དཀར་པོས་ (1527-1592) མཛད་པའི་ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད་ལས་^[4]ཀྱང་། དེའི་སློབ་མ་སངས་རྒྱས་ཡེ་ཤེས་ཞབས། དེའི་སློབ་མ་གུ་ཎ་མི་ཏྲ་ལ་སོགས་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤིན་ཏུ་དར་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་འཆད་ཉན་ཡོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་དང་བསྟུན་པ་ཙམ་སྟེ། གཞན་རང་དང་གཞན་གྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་སོན་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལེགས་པར་སྐྱོང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཞིག་བྱོན་ཀྱང་། དང་པོར་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་གཉིས་པོ་གང་ཡང་རུང་བའི་ཕྱོགས་ལ་མ་བརྟེན་པ་ནི་སྲིད་པ་ཙམ་སྟེ། ཕྱིས་ནས་ནི་རང་རང་གི་ཡི་དམ་གྱི་ལྷའི་ཞལ་གཟིགས་ནས། དེ་ཀ་ལས་བརྒྱུད་ཆོག་པའང་བྱུང་བས། ལུང་གང་གི་བརྒྱུད་པ་ལ་དེ་གཉིས་བཞུགས་པ་དང་མ་བཞུགས་པ་ཅི་རིགས་སོ། །དེ་ཡང་ཟླ་བའི་སྙིང་པོས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། དངོས་སུ་ལྔ་བརྒྱ་ཕྲག་བཞིའི་གསུམ་པའི་དུས་སུ་སེམས་ཅན་འདྲེན་པ་དང་ཐར་པར་བྱེད་པའི་སློབ་དཔོན་ནི་མང་དུ་བྱུང་བར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེར་བསྟན་པ་འཇིག་པར་གསུངས་པ་སྔར་བྱུང་བ་སྐད་ཟེར་བ་མི་འཐད། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡུལ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པ་བསྟན་པར། ཐོག་མར་ཡུལ་དབུས་ནས་ལྷོ། དེ་ནས་བྱང་། བྱང་ནས་བྱང་གི་ཕྱོགས་སུ་དར་ལ། སླར་དབུས་སུ་འོངས་ཏེ་དར་བར་གསུངས་པ་དེའི་མཐའ་ལ་འོང་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་གྲག་གོ །ཞེས་བྱུང་ངོ་།།

དེ་བཞིན་ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ (1675-1748) ཀྱིས་མཛད་པའི་རྒྱལ་རབས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱ་བོད་ཀྱི་ཆོས་འབྱུང་དགོས་འདོད་ཀུན་འབྱུང་ལས^[5]།  རྒྱལ་པོ་དྷརྨཱ་པཱ་ལ་ཞེས་པ་ཞིག་བྱུང་སྟེ། སློབ་དཔོན་སེངྒེ་བཟང་པོ་བསྟེན་ནས་ཤེར་ཕྱིན་དར་བ་བྱས། ཆོས་གཞི་སྤྱིར་ལྔ་བཅུ་བཙུགས་པ་ལས། ཤེར་ཕྱིན་འཆད་པའི་ཆོས་གཞི་སོ་ལྔ་བྱས། ལྷ་ཁང་ཆེ་ཆུང་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་བཞེངས། དགེ་འདུན་བརྒྱ་བཞི་བཅུ་ལ་རྒྱུན་དུ་འཚོ་བ་སྦྱར་ནས་སྐབས་འགར་ཡོན་འབུལ། རྒྱལ་པོ་འདི་ཤེར་ཕྱིན་དར་བར་མཛད་པའི་སྨོན་ལམ་འགྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཤེར་ཕྱིན་བྱང་ཕྱོགས་ནས་བྱང་ཕྱོགས་སུ་དར་བར་ལུང་བསྟན་པའི་ཐོག་མ་འདི་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་ཤེར་ཕྱིན་མཛད་པའི་སློབ་མ་རྒྱལ་པོ་དྷརྨཱ་པཱ་ལ་སོགས་མང་དུ་བསྐྱངས་ཤིང་། རྒྱལ་པོས་ཀྱང་བསྟན་ལ་མཛད་རྗེས་རྨད་དུ་བྱུང་བ་འཇོག་གནང་མཛད་པའོ།།  །།

 

ལུང་ཁུངས་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

^[1]  དབྱངས་ཅན་དགའ་བློའི་གསུང་འབུམ། པོད། ༼ཁ༽ སེང་བསྟོད། དཔེ་རིང་། ཤོག་གྲངས་ ༢ན༤

^[2]  རྒྱ་གར་ཆོས་འབྱུང་། སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༡༩༨༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༢༦༢

^[3]  ཕྱི་ལོ་ ༨༠༠ ཙམ་ལ་བཙུགས་པའི་རྒྱལ་སྡེ་སྐར་ཆུང་རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེར་འདིའི་སྐོར་མི་གསལ་བས་དཔྱད་བྱའི་གནས་སོ།།

^[4]  ཆོས་འབྱུང་བསྟན་པའི་པདྨ་རྒྱས་པའི་ཉིན་བྱེད། ཕ་རན་སི་དཔལ་འབྲུག་པའི་ཆོས་ཚོགས། ༢༠༠༦ ལོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༢

^[5]  ཅོ་ནེ་གྲགས་པ་བཤད་སྒྲུབ་ཀྱི་གསུང་འབུམ། ༼༡༢༽ ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༩ ལོ། ཤོག་ ༡༧༤

 

ཡོང་ཁུངས། པཎ་གྲུབ་བཅུ་བདུན་གྱི་རྣམ་ཐར་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན། ༼ཅ༽ རྩོམ་པ་པོ་རྣམ་གྲྭ་ཐུབ་བསྟན་ཡར་འཕེལ། སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང་བཀྲ་ཤིས་སྒོ་མང་གྲྭ་ཚང་། ༢༠༢༣ ལོ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། Westphalia Press ཤོག་གྲངས་ ༡༢༩ ནས་ ༡༣༢ བར་གསལ་བ་ལས་བཏུས་པའོ།།